Мақалаға түсініктеме 42-бап. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің заңды тұлғаларын мемлекеттік тіркеу және қайта тіркеу
Заңды тұлғаны тіркеу, оның түріне қарамастан, міндетті болып табылады, өйткені тіркелгенге дейін заңды тұлға жоқ; оның пайда болу, оның құқық пен әрекет қабілеттілігін алу сәті оның мемлекеттік тіркелген сәтімен сәйкес келеді.
Тіркеу тәртібі Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы Жарлықпен белгіленген.
Президенттің 2-тармақта аталған Жарлығында тіркеу үшін ұсынылуы қажет құжаттар мен өзге де материалдардың толық тізбесі белгіленеді.
3жазудың мәні-бұл:
а) заңды тұлғаның пайда болу фактісін растайды;
б) еліміздің барлық заңды тұлғаларының мемлекеттік есебін жүргізуге мүмкіндік береді, өйткені олар тіркеу арқылы бірыңғай мемлекеттік тіркелімге енгізіледі;
в) заңды тұлғаның қызметін мемлекеттік бақылау мүмкіндігін қамтамасыз етеді;
г) жариялылық жағдайларын жасайды, өйткені тіркеуші органдар арқылы кез келген мүдделі тұлға, әрине, құпия немесе коммерциялық құпияны құрайтындардан басқа, заңды тұлғаны сипаттайтын барлық материалдармен танысуға құқылы.
Құқықтық сипаттамасы АК-нің 43-бабында және оған түсініктемелерде қамтылған филиалдар мен өкілдіктер сол жерде жұмыс істеп тұрған тіркеуші органдарда орналасқан жері бойынша тіркеледі. Филиалдар мен өкілдіктер дербес заңды тұлғалар болып табылмайтындықтан, тіркеу кезінде құрылтай құжаттарын емес, заңды тұлғалардың филиалдар мен өкілдіктерді құру туралы шешімдерінің көшірмелерін ұсынуға тиіс.
4-тармақтың жаңа редакциясына сәйкес филиалдар мен өкілдіктер оларды құрған заңды тұлғаның жарғысында көрсетілмеуі мүмкін.
Қайта тіркеуді тіркеуден ажырату керек, ол бастапқы тіркеумен бір органда жүзеге асырылады, бірақ одан айырмашылығы заңды тұлғаның пайда болуы үшін де, оны тоқтату үшін де конституциялық маңызы жоқ. Қайта тіркеу міндеті мемлекеттік есепке алу және мүдделі тұлғалар сұратуы мүмкін ақпарат көлеміне, тіркелген заңды тұлғаның құқықтық мәртебесіне енгізілген өзгерістерді енгізу.
Түсініктеме берілген баптың 6-тармағы қажетті қайта тіркеу жағдайларын тізімдейді. Тізім толық.
Егер шетелдік құрылтайшылар Қазақстан Республикасының аумағында дербес не қазақстандық құрылтайшылармен бірлесіп заңды тұлға құрса, ол белгіленген тәртіппен тіркеледі және тіркелгеннен кейін қазақстандық заңды тұлғаның құқықтық мәртебесіне ие болады.
Тек қазақстандық құрылтайшылар құрған заңды тұлғалардан айырмашылығы, аталған заңды тұлғалар шетелдік қатысуы бар кәсіпорындар деп аталады, олардың арасында:
а) барлық жарғылық капиталды шетелдік құрылтайшылар құрған шетелдік кәсіпорындар;
б) жарғылық капиталды шетелдік және қазақстандық құрылтайшылар құрған бірлескен кәсіпорындар. Сол және басқа да қазақстандық заңды тұлғалар, бірақ оларды тіркеу кезінде олардың шетелдік құрылтайшыларының құқықтық мәртебесі мен төлем қабілеттілігін растайтын қосымша құжаттар талап етіледі.
Қазақстандық филиалдар мен өкілдіктер сияқты тәртіпте Қазақстан аумағында құрылған шетелдік заңды тұлғалардың филиалдары мен өкілдіктері тіркеледі.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
Түсініктеме Қазақ мемлекеттік заң университетінің Жеке құқық ғылыми-зерттеу орталығының ғылыми-практикалық зерттеулер бағдарламасы аясында дайындалды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің жобасын дайындау жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, профессор М. К. Сүлейменов
Басшының орынбасары профессор Басин Ю. г.
