Қызметкер еңбек шартын өз бастамасы бойынша бұзуға құқылы
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 56-бабына сәйкес, қызметкер осы баптың 3-тармағында көзделген жағдайларды қоспағанда, бұл туралы жұмыс берушіні кемінде бір ай бұрын хабардар ете отырып, еңбек шартын өз бастамасы бойынша бұзуға құқылы. Еңбек шартында қызметкердің жұмыс берушіге еңбек шартын бұзу туралы хабарлау мерзімін неғұрлым ұзақ белгілеуге жол беріледі.
Қызметкердің бастамасы бойынша еңбек шарты осы баптың 1-тармағында көзделген хабарлау мерзімі өткенге дейін жұмыс берушінің жазбаша келісімімен бұзылуы мүмкін.
Осы бапта көзделген хабарлау мерзімі ішінде қызметкер хабарламаны кері қайтарып алуға құқылы.
2021 жылғы 21 қазанда Т. АҚ-қа жұмыстан босату туралы бұйрықты жою және заңсыз деп тану туралы талап арызбен сотқа жүгінген. Талап қою талаптары оның еңбек шартын бұзу туралы хабарламаны кері қайтарып алғанына қарамастан, жауапкердің бұйрықты жоймағандығымен негізделген.
Петропавл қаласының № 2 сотының 2021 жылғы 2 желтоқсандағы шешімімен талап қоюды қанағаттандырудан бас тартылған.
Бірінші сатыдағы сот шешім қабылдау кезінде Еңбек кодексінің 56-бабының нормаларына сілтеме жасай отырып, Т. берген еңбек шартын бұзу туралы хабарламаны кері қайтарып алу туралы өтінішке қол қойылмағанын негізге алған. Жұмыстан босату туралы өтінішті кері қайтарып алу оны кері қайтарып алу туралы хабарламаның нысанына қойылатын талаптарға сәйкес келмейді деп танылған.
Солтүстік Қазақстан облысы сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2022 жылғы 25 ақпандағы қаулысымен Петропавл қаласының № 2 сотының 2021 жылғы 2 желтоқсандағы шешімі бұзылып, жаңа шешім шығарылған.
Т.-ның АҚ-қа қойған талап арызы қанағаттандырылған.
Т.-мен жасалған еңбек шартын бұзу туралы бұйрық заңсыз деп танылып, күші жойылған.
Т. 2021 жылғы 11 тамызда жұмыс берушіге Еңбек кодексінің 49-бабының 5) тармақшасына, 56-бабының 2-тармағына сәйкес онымен жасалған еңбек шартын 2021 жылғы 3 қыркүйектен бастап бұзу туралы өтінішпен жүгінгені анықталған.
2021 жылғы 2 қыркүйекте талап қоюшы жұмыс берушіге Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 49-бабының 1) тармақшасына сәйкес тараптардың келісімі бойынша онымен жасалған еңбек шартын бұзу және екі айлық нақты лауазымдық айлықақы мөлшерінде өтемақы төлеу туралы өтінішпен жүгінген.
Сол күні, 2021 жылғы 2 қыркүйекте, Т. АҚ-тың ішкі электрондық поштасы арқылы өз бастамасы бойынша еңбек шартын бұзу туралы өтінішін кері қайтарып алу туралы өтінішпен жүгініп, еңбек шартын тараптардың келісімі бойынша бұзу туралы өтінішін қарауды сұраған.
Еңбек кодексінің 1-бабы 1-тармағының 81) тармақшасына сәйкес, хабарлама – қызметкердің немесе жұмыс берушінің жазбаша нысандағы (қағаз жеткізгіште немесе электрондық цифрлық қолтаңба арқылы куәландырылған электрондық құжат нысанындағы) және тікелей не курьерлік пошта байланысы, пошта байланысы, факсимильдік байланыс, электрондық пошта және өзге де ақпараттық-коммуникациялық технологиялар арқылы немесе қызметкердің не жұмыс берушінің авторизациялануын, сәйкестендірілуін қамтамасыз ете отырып электрондық түрде ұсынылған өтініші.
Апелляциялық сатыдағы сот бірінші сатыдағы соттың осы іс бойынша шығарған шешімін бұза отырып, 2021 жылғы 2 қыркүйекте, яғни еңбек шарты нақты бұзылған күнге дейін Т.-ның АҚ-тың ішкі поштасы арқылы еңбек шартын бұзу туралы өтінішін кері қайтарып алғанын негізге алған.
Өтінішті кері қайтарып алу туралы хабарлама банктің ішкі электрондық поштасы арқылы жіберілген, бұл ретте Т.-ның авторизациялануы және сәйкестендірілуі қамтамасыз етілген.
Хабарлама HR департаментінің директоры С.-ға жіберілген. Талап қоюшы ұсынған ішкі электрондық пошта хат-хабарлары Т. жіберген хабарламаның жұмыс берушіге келіп түскенін куәландырады.
Осы мән-жайларды ескере отырып, 2021 жылғы 13 тамыздағы еңбек шартын бұзу туралы бұйрық жұмыс беруші тарапынан жойылуға тиіс болған, өйткені Т. еңбек шартын бұзу туралы өтінішін кері қайтарып алу құқығын пайдаланған.
Еңбек шартын қызметкердің бастамасы бойынша бұзу туралы істерді қарау кезінде соттар еңбек шартын бұзуға ниет білдірген қызметкердің бұл туралы жұмыс берушіге хабарлайтынын және еңбек шартын бұзу күнін ай сайынғы хабарлау мерзімін сақтамай ұсынуға құқылы екенін, алайда жұмыс берушінің хабарлау мерзімін қысқартуға келіспеуге құқылы екенін ескеруі тиіс.
Жұмыс беруші хабарлау мерзімін қысқартуға келіспеген жағдайда, еңбек шарты хабарлау мерзімі өткеннен кейін ғана, яғни еңбек шартында қызметкердің жұмыс берушіге еңбек шартын бұзу туралы хабарлау мерзімі неғұрлым ұзақ белгіленбеген болса, кемінде бір ай өткен соң бұзылады.
Хабарлау мерзімі ішінде және ол аяқталғанға дейін қызметкер бұрын берген өтінішін, тіпті қызметкердің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзу туралы бұйрық шығарылған болса да, хабарлама беру арқылы біржақты тәртіппен кері қайтарып алуға құқылы.
Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасында жұмыс берушінің еңбек шартының талаптарын орындамауына байланысты еңбек шартын қызметкердің бастамасы бойынша ай сайынғы хабарлау мерзімін сақтамай бұзудың өзге де тәртібі көзделген.
Еңбек кодексінің 56-бабының 3-тармағына сәйкес, жұмыс беруші еңбек шартының талаптарын орындамаған жағдайда, қызметкер жұмыс берушіні еңбек шартының талаптарын орындамағаны туралы хабардар етуге құқылы, ал егер жеті жұмыс күні өткеннен кейін жұмыс берушінің еңбек шартының талаптарын орындамауы жалғасатын болса, қызметкер жұмыс берушіге кемінде үш жұмыс күні бұрын хабарлай отырып, еңбек шартын бұзуға құқылы.
Осылайша, қызметкер екі хабарлама беру арқылы еңбек шартын бұзудың бір айлық мерзімін қысқартуға құқылы:
- еңбек шартының талаптарын орындамағаны туралы хабарлама;
- үш жұмыс күндік қысқартылған хабарлау мерзімімен өз бастамасы бойынша еңбек шартын бұзу туралы хабарлама.
Еңбек кодексінің 56-бабының 5-тармағына сәйкес, үш күндік хабарлау мерзімі өткеннен кейін қызметкер жұмыс берушінің кінәсінен материалдық жауапты адамдарға жүктелген мүлікті (құжаттаманы) қабылдау-беру аяқталмаған жағдайларды қоспағанда, жұмысты тоқтатуға құқылы.
Еңбек шарты бұзылған кезде қызметкерге пайдаланылмаған ақылы жыл сайынғы еңбек демалысының күндері үшін өтемақы төленеді (Еңбек кодексінің 96-бабының 2-тармағы), сондай-ақ жұмыс берушінің еңбек шартының талаптарын орындамауына байланысты жұмыстан айырылуына орай орташа жалақысының бір айы мөлшерінде өтемақы төленеді (Еңбек кодексінің 131-бабы 1-тармағының 3) тармақшасы).
Соттылық
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 6 қазандағы № 9 «Соттардың еңбек дауларын шешу кезінде заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысының (бұдан әрі – НП) 5-тармағына сәйкес, еңбек құқықтық қатынастарынан туындайтын даулар бойынша талап қоюлар азаматтық сот ісін жүргізудің жалпы қағидалары бойынша жауапкердің – заңды тұлға органының орналасқан жері бойынша немесе дауда жауапкер болып табылатын жеке тұлға жұмыс берушінің тұрғылықты жері бойынша сотқа беріледі.
Азаматтық процестік кодекстің (бұдан әрі – АПК) 29-бабының 2-бөлігіне сәйкес, заңды тұлғаға талап қою заңды тұлғаның құрылтай құжаттарына сәйкес және (немесе) Бизнес-сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізіліміне енгізілген мекенжайы бойынша оның орналасқан жері бойынша сотқа беріледі.
АПК-нің 30-бабының үшінші бөлігінде көзделген тәртіппен филиалдың немесе өкілдіктің орналасқан жері бойынша талап қою берілген жағдайда, жауапкерлер тек заңды тұлғалар болуы мүмкін.
Жалпыланған санаттағы істердің соттылығын анықтау мәселелері қиындық туғызбайды.
Мәселен, Өскемен қалалық сотының ұйғарымымен Ж.-ның ЖШС-ға залалды өндіріп алу, үстеме жұмыс үшін ақы төлеу, моральдық зиянды өтеу туралы талап қоюы мәні бойынша қарау үшін Астана қаласының ауданаралық азаматтық істер жөніндегі сотына соттылығы бойынша берілген.
Соттың ұйғарымы дұрыс, өйткені жауапкер – заңды тұлғаның Астана қаласы, Д. Қонаев көшесі бойынша орналасқаны және тіркелгені анықталған. Еңбек құқықтық қатынастарынан туындайтын даулар бойынша талап қоюлар азаматтық сот ісін жүргізудің жалпы қағидалары бойынша жауапкердің орналасқан жері бойынша сотқа берілуге жатады.
Сонымен қатар, соттардың назарын Еңбек кодексінің 19-бабының талаптарына аудару қажет, оған сәйкес шетелдік заңды тұлғаның филиалы немесе өкілдігінің басшысы осы заңды тұлғаның атынан жұмыс берушінің барлық құқықтарын жүзеге асырады және барлық міндеттерін орындайды. Демек, қызметкер шетелдік заңды тұлға филиалының орналасқан жері бойынша талап қоюмен жүгінуге құқылы, бұл ретте филиал басшысының заңды тұлғаның мүдделерін білдіруге өкілеттіктерін алдын ала тексеруі қажет.
Жұмыс беруші оңалту немесе банкроттық рәсімінде болған жағдайда еңбек дауларының соттылығын анықтау мәселесі
Мәселен, АПК-нің 35-бабының 8-бөлігінің ережелеріне сәйкес, оңалту рәсімі және банкроттық рәсімі шеңберінде туындайтын даулар бойынша, оның ішінде борышкер немесе ол уәкілеттік берген тұлға жасасқан мәмілелерді жарамсыз деп тану, борышкердің мүлкін қайтару, банкроттық немесе оңалту басқарушысының талап қоюлары бойынша дебиторлық берешекті өндіріп алу туралы істерді оңалту рәсімін қолдану немесе борышкерді банкрот деп тану туралы шешім шығарған сол судья қарайды, АПК-нің 31-бабында соттылығы белгіленген даулар бойынша істерді қоспағанда.
Ақтөбе қаласы сотының 2021 жылғы 15 ақпандағы ұйғарымымен Ж.-ның ЖШС-ға жұмыстан шеттету, жұмыстан босату туралы бұйрықтардың күшін жою, жұмысқа қайта алу, үстеме жұмыс істеген уақыты үшін жалақыны, мәжбүрлі бос жүрген уақыты үшін жалақыны, өсімпұлды, моральдық зиянды өндіріп алу туралы талап қоюы ПК-нің 152-бабы 1-бөлігінің 2) тармақшасы негізінде, даудың осы сотқа соттылығы жатпайтындығына байланысты қайтарылған.
Талап қоюды қайтара отырып, сот Ақтөбе облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының шешімімен Серіктестікке қатысты оңалту рәсімі қолданылғанын, осыған байланысты АПК-нің 35-бабының 8-бөлігіне сәйкес істің экономикалық сотта қаралуға жататынын көрсеткен.
Шынында да, Ақтөбе облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2016 жылғы 14 қазандағы заңды күшіне енген шешімімен Серіктестікке қатысты оңалту рәсімі қолданылған.
Қазақстан Республикасының «Оңалту және банкроттық туралы» Заңының 67-бабының 5), 7) тармақшаларының ережелеріне сәйкес, оңалту рәсіміндегі сот борышкер жауапкер ретінде қатысатын мүліктік сипаттағы даулар бойынша істерді өзінің іс жүргізуіне қабылдайды, сондай-ақ оңалту рәсіміне қатысушылар арасындағы дауларды шешеді.
Еңбек кодексінің 1-бабы 1-тармағының 16) тармақшасына сәйкес, еңбек дауы – қызметкер (қызметкерлер) мен жұмыс беруші (жұмыс берушілер), оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болғандар арасындағы Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасын қолдану, келісімдердің, еңбек және (немесе) ұжымдық шарттардың, жұмыс беруші актілерінің талаптарын орындау немесе өзгерту мәселелері бойынша келіспеушіліктер.
Тараптар арасындағы даудың еңбек құқықтық қатынастарынан туындайтыны, еңбек заңнамасының нормаларына және еңбек шарттарының талаптарына негізделгені және оңалту рәсімін жүзеге асыруға байланысты емес екені анықталған.
Сот АПК-нің 35-бабы 8-бөлігінің ережелерін дұрыс қолданбағандықтан, 2021 жылғы 12 наурыздағы сот алқасының ұйғарымымен соттың ұйғарымы күшін жойып, мәселе бірінші сатыдағы сотқа жаңадан қарауға жіберілген.
Жұмыс беруші банкрот деп танылған немесе оған қатысты оңалту рәсімі қолданылған жағдайларда еңбек құқықтық қатынастарынан туындайтын даулар (жұмысқа қайта алу, жалақыны өндіріп алу және т.б.) жалпы юрисдикциядағы соттарда қаралуға және шешілуге жатады, АПК-нің 35-бабы 8-бөлігінің нормалары еңбек дауларына қолданылмайды.
Мемлекеттік баж
Салық кодексінің 610-бабы 7-тармағының талаптарына сәйкес, мүліктік емес сипаттағы талап қою арыздарынан 0,5 АЕК мөлшерінде мемлекеттік баж алынады.
Азаматтық кодекстің 951-бабының 1-тармағының талаптарына сәйкес, моральдық зиян – жеке тұлғалардың жеке мүліктік емес игіліктері мен құқықтарының бұзылуы, кемсітілуі немесе олардан айырылуы.
АПК-нің 149-бабының талаптарына сәйкес, талап қоюға мемлекеттік баждың төленгенін растайтын құжат қоса беріледі.
Салық кодексінің 616-бабының 1) тармақшасына сәйкес соттарда мемлекеттік баж төлеуден еңбекке ақы төлеу сомаларын өндіріп алу туралы талап қоюлар және еңбек қызметіне байланысты басқа да талаптар бойынша талап қоюшылар босатылады.
Талап қою қанағаттандырылған жағдайда, сот АПК-нің 117-бабына сәйкес, оны төлеуден босатылмаған жауапкерден мемлекеттік бажды мемлекет кірісіне өндіріп алуға міндетті.
Соттардың АПК-нің 149-бабы 1-бөлігінің 2) тармақшасын бұза отырып, мемлекеттік баж төленбеген талап қоюларды сот іс жүргізуіне қабылдаған жекелеген жағдайлар анықталған.
Іс материалдарынан А.-ның ЖШС-ға жалақыны, бос тұрып қалғаны үшін өтемақыны, тұрақсыздық айыбын, моральдық зиянды өтеуді өндіріп алу туралы талап қоюмен сотқа жүгінгені көрінеді.
Алматы қаласы Жетісу аудандық сотының 2022 жылғы 13 сәуірдегі шешімімен, Алматы қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының қаулысымен күшінде қалдырылған, ЖШС-дан А.-ның пайдасына жалақы бойынша берешек, тұрақсыздық айыбы, моральдық зиянды өтеу, өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша шығыстар өндіріп алынған.
ЖШС-ға А.-ның еңбек қызметін атқарған кезеңі – 2021 жылғы 22 маусымнан 2021 жылғы тамызға дейінгі кезең үшін зейнетақы аударымдарын және басқа да міндетті төлемдерді жүргізу міндеті жүктелген.
Дауды сотқа дейін реттеу тәртібінің сақталуы. Еңбек кодексінің 159-бабы талаптарын қолдану практикасы
АПК-нің 148-бабында талап қоюдың нысаны мен мазмұнына қойылатын талаптардың тізбесі көзделген. АПК-нің 148-бабы 1-тармағының 6) бөлігіне сәйкес, егер бұл заңда белгіленсе немесе шартта көзделсе, арызда жауапкерге сотқа дейін жүгіну тәртібінің сақталғаны туралы мәліметтер көрсетілуге тиіс.
Еңбек кодексінің 159-бабының 1-тармағына сәйкес, жеке еңбек дауларын, шағын кәсіпкерлік субъектісінің жұмыс берушісі мен қызметкері, жұмыскерлерінің саны он бес адамнан аспайтын коммерциялық емес ұйымның қызметкері, үй жұмыскері, заңды тұлғаның жеке-дара атқарушы органы, заңды тұлғаның атқарушы органының басшысы, сондай-ақ заңды тұлғаның алқалы атқарушы органының басқа да мүшелері арасында туындайтын дауларды қоспағанда, келісу комиссиялары қарайды, ал реттелмеген мәселелер бойынша не келісу комиссиясының шешімі орындалмаған кезде – соттар қарайды.
Яғни шағын кәсіпкерлік субъектісінің жұмыс берушісі мен қызметкері, жұмыскерлерінің саны он бес адамнан аспайтын коммерциялық емес ұйымның қызметкері, үй жұмыскері, заңды тұлғаның жеке-дара атқарушы органы, заңды тұлғаның атқарушы органының басшысы, сондай-ақ заңды тұлғаның алқалы атқарушы органының басқа да мүшелері арасында туындайтын даулар бойынша дауды келісу комиссиясында алдын ала қарау тәртібін сақтау талап етілмейді.
Келісу комиссиясына жүгіну туралы талап еңбегі Қазақстан Республикасының Еңбек кодексімен Қазақстан Республикасының арнайы заңдарында және өзге де нормативтік құқықтық актілерінде көзделген ерекшеліктермен реттелетін қызметкерлердің жекелеген санаттарына да қолданылмайды, оның ішінде әскери қызметте жүрген адамдарға, арнаулы мемлекеттік және құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне, мемлекеттік қызметшілерге қатысты қолданылмайды.
Алайда заңның осы талабы бұзылатын, қызметкерлердің арыздары заңды негіздерсіз қайтарылатын жағдайлар да кездеседі.
К. ЖШС-ға жалақыны, штат қызметкерлерінің қысқартылуына байланысты өтемақы төлемдерін, зейнетақы жарналарын, әлеуметтік медициналық сақтандыру төлемдерін, өсімпұлды және моральдық зиянды өндіріп алу туралы талап қоюмен сотқа жүгінген.
Қарағанды облысы Балқаш қалалық сотының 2022 жылғы 19 тамыздағы ұйғарымымен К.-ның талап қоюы оған барлық құжаттарымен бірге жалақы бойынша берешек туралы анықтаманы ұсынбауына, сондай-ақ келісу комиссиясының шешімі болмауына байланысты талап қоюшыға қайтарылған.
Қайта жүгінгеннен кейін Қарағанды облысы Балқаш қалалық сотының 2022 жылғы 27 қыркүйектегі ұйғарымымен арыз сотқа дейінгі дауды реттеу тәртібінің сақталмауына байланысты қайтадан талап қоюшыға қайтарылған. Арызды қайтара отырып, сот іс материалдарында талап қоюшының келісу комиссиясына жүгінгені туралы арыздың көшірмесі бар екенін көрсеткен. Алайда оның жұмыс берушіге қарау үшін тиісті түрде тапсырылғанын растайтын құжаттың және келісу комиссиясының шешімінің жоқтығы көрсетілген.
2022 жылғы 14 қазанда талап қоюшы қайтадан сотқа талап қоюмен жүгінген. Қарағанды облысы Балқаш қалалық сотының 2022 жылғы 27 қазандағы ұйғарымымен тараптар арасында медиациялық келісім бекітілген. Алайда іс материалдарында мемлекеттік еңбек инспекторының хаты бар, оның мазмұнынан Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Тексерулер субъектілері мен объектілерінің бірыңғай тізілімі (ТСОБТ) мәліметтеріне және Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің кәсіпкерлік субъектісі санаты туралы анықтамасына сәйкес ЖШС микрокәсіпкерлік субъектісі ретінде тіркелгені көрінеді.
ЖШС микрокәсіпкерлік субъектісіне жататындықтан, еңбек дауын келісу комиссиясында сотқа дейін реттеу тәртібін сақтау талап етілмеген.
Орал қаласының № 2 сотының 2022 жылғы 4 шілдедегі ұйғарымымен Д.-ның «Құрылыс компаниясы» ЖШС-ға жалақы бойынша берешекті өндіріп алу туралы талап қоюы сотқа жүгінудің сотқа дейінгі тәртібінің бұзылуына байланысты талап қоюшыға қайтарылған.
Батыс Қазақстан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2022 жылғы 9 тамыздағы ұйғарымымен 2022 жылғы 4 шілдедегі ұйғарымның күші жойылып, іс материалдары дауды мәні бойынша қарау үшін сол сотқа жіберілген.
Бірінші сатыдағы сот талап қою арызын қайтара отырып, Еңбек кодексінің 159-бабының 1-тармағын басшылыққа алып, ЖШС-ның келісу комиссиясына жүгіну қажеттілігіне сілтеме жасаған.
Бұл ретте сот талап қоюшының осы заңды тұлғаның жалғыз құрылтайшысы әрі басшысы болып табылатынын ескермеген, тиісінше, келісу комиссиясына жүгіну талап етілмеген.
Бәйтерек ауданының № 2 сотының 2021 жылғы 1 қарашадағы ұйғарымымен У.-дың ЖШС-ға жалақыны өндіріп алу туралы талап қоюы талаптардың даусыздығына және дауды нотариусқа жүгіну арқылы сотқа дейін реттеу тәртібін сақтау қажеттілігіне байланысты қайтарылған.
Апелляциялық сатыдағы соттың 2022 жылғы 20 қаңтардағы ұйғарымымен аудандық соттың 2021 жылғы 1 қарашадағы ұйғарымы күшін жойып, іс материалдары дауды мәні бойынша қарау үшін сол сотқа жіберілген.
Қазақстан Республикасының «Нотариат туралы» Заңы 92-1-бабының 2-тармағының 9) тармақшасының талаптарына сәйкес, атқарушылық жазбаны немесе тиісті қаулыны нотариус жұмысшыға есептелген, бірақ төленбеген жалақыны және өзге де төлемдерді өндіріп алу туралы даусыз талаптар бойынша жасайды.
Талап қоюдың мазмұнынан көрініп тұрғандай, дау тараптары арасында еңбек шарты жасалмаған, тиісінше, талап қоюшыға жалақы есептелмеген, ал оны өндіріп алу туралы талап жұмыс уақытын есепке алу табеліне және жол жүру парағына негізделген. Көрсетілген мән-жайлар тараптар арасында талап қоюшының жауапкермен еңбек қатынастарын жүзеге асыруына және жалақы бойынша берешектің болуына байланысты дау бар екенін көрсетеді. Демек, дау сотта қаралуға тиіс болған.
Жеке еңбек дауларын қарау бойынша жүгіну мерзімдері (Еңбек кодексінің 160-бабы)
Жеке еңбек дауларын қарау бойынша келісу комиссиясына немесе сотқа жүгіну үшін мынадай мерзімдер белгіленеді:
- жұмысқа қайта алу туралы даулар бойынша – еңбек шартын тоқтату туралы жұмыс беруші актісінің көшірмесі келісу комиссиясына табыс етілген немесе алғаны туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен пошта арқылы жіберілген күннен бастап бір ай, ал сотқа жүгіну үшін – реттелмеген даулар бойынша немесе еңбек шарты тарапы келісу комиссиясының шешімін орындамаған жағдайда, келісу комиссиясы шешімінің көшірмесі табыс етілген немесе алғаны туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен пошта арқылы жіберілген күннен бастап екі ай;
- басқа еңбек даулары бойынша – қызметкер, оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болған қызметкер немесе жұмыс беруші өз құқығының бұзылғанын білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап бір жыл.
Жеке еңбек дауларын қарау бойынша жүгіну мерзімінің өтуі қаралып отырған еңбек дауы бойынша медиация туралы шарттың қолданылу кезеңінде, сондай-ақ келісу комиссиясы болмаған жағдайда, ол құрылғанға дейін тоқтатыла тұрады.
Белгіленген жүгіну мерзімі дәлелді себептермен өткізіп алынған жағдайда, еңбек даулары жөніндегі келісу комиссиясы жүгіну мерзімін өткізіп алудың дәлелді себептері болған кезде келісу комиссиясына жүгіну мерзімін қалпына келтіріп, дауды мәні бойынша шеше алады.
Қызметкердің, оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болған қызметкердің келісу комиссиясына белгіленген мерзімде жүгінбеу себептерінің дәлелді себептерге жататынын келісу комиссиясы дербес айқындайды.
Жеке еңбек дауларын қарау бойынша Еңбек кодексіне сәйкес келісу комиссиясына жүгінбей сотқа жүгінуге құқылы еңбек қатынастарының қатысушылары үшін мынадай мерзімдер белгіленеді:
жұмысқа қайта алу туралы даулар бойынша – еңбек шартын тоқтату туралы жұмыс беруші актісінің көшірмесі табыс етілген немесе алғаны туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен пошта арқылы жіберілген күннен бастап үш ай;
басқа еңбек даулары бойынша – қызметкер, оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болған қызметкер өзінің құқығының бұзылғанын білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап бір жыл.
Жоғарыда келтірілген заң нормаларынан еңбек шартының тараптары арасындағы жеке еңбек дауларын қарау бойынша заңда дауды сотқа дейін реттеу тәртібі белгіленгені, жекелеген санаттағы қызметкерлерді қоспағанда, алдымен келісу комиссиясына жүгіну және тек реттелмеген мәселе бойынша немесе еңбек шарты тарапы келісу комиссиясының шешімін орындамаған жағдайда оның шешімінің көшірмесін алғаннан кейін сотқа жүгіну қажеттігі туындайды.
Бұл ретте келісу комиссиясы болмаған жағдайда жүгіну мерзімінің өтуі ол құрылғанға дейін тоқтатыла тұрады, бұл жеке еңбек дауын қарау бойынша жүгіну мерзімінің өтуіне әкеп соқпайды.
Еңбек кодексінің 159-бабының 3-тармағына сәйкес, келісу комиссиясын қалыптастыру тәртібі мен оның қызметі келісу комиссиясының жұмысы туралы келісіммен не ұжымдық шартпен айқындалады.
Нормативтік база
Қаралып отырған санаттағы істерді қарау кезінде қолданылуға жататын негізгі нормативтік құқықтық актілер мыналар болып табылады:
Қазақстан Республикасының Конституциясы;
Қазақстан Республикасының 1994 жылғы 27 желтоқсандағы Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім);
Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 1 шілдедегі Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім) (бұдан әрі – АК);
Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 31 қазандағы № 377-V ҚРЗ Азаматтық процестік кодексі (бұдан әрі – АПК);
Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 23 қарашадағы № 414-V ҚРЗ Еңбек кодексі (бұдан әрі – Еңбек кодексі);
Қазақстан Республикасының 2017 жылғы 25 желтоқсандағы № 120-VI ҚРЗ «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық кодексі) кодексі (бұдан әрі – СК);
Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 29 қазандағы № 375-V ҚРЗ Кәсіпкерлік кодексі;
Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шілдедегі № 360-VI ҚРЗ «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексі;
Қазақстан Республикасының «Кәсіптік одақтар туралы» Заңы;
Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 2 сәуірдегі № 261-IV «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Заңы;
Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 14 шілдедегі № 155-I «Нотариат туралы» Заңы;
Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 22 сәуірдегі № 220-1 «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» Заңы;
Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 13 мамырдағы № 415 «Акционерлік қоғамдар туралы» Заңы;
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары:
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 6 қазандағы № 9 «Соттардың еңбек дауларын шешу кезінде заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысы;
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2015 жылғы 27 қарашадағы № 7 «Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы» нормативтік қаулысы;
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі № 5 «Азаматтық істер бойынша сот шешімі туралы» нормативтік қаулысы;
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 9 «Қазақстан Республикасы соттарының азаматтық істер бойынша сот шығыстары туралы заңнаманы қолдануы туралы» нормативтік қаулысы.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
