Оңалту рәсімін қолдану немесе оны банкрот деп тану туралы Өтініштерді қараусыз қайтару
Заңның 40-45, 46-47-баптарының ережелерінде борышкерге қатысты оңалту рәсімін қолдану немесе оны банкрот деп тану туралы сотқа өтініш (борышкер, кредиторлар, прокурор) беру тәртібі айқындалған.
Өтініштер негізінен электрондық құжат нысанында беріледі.
Заңның 45-1-бабында осы Заңның 41, 42, 44, 45-баптарында көзделген талаптарға сәйкес келмеген жағдайда өтінішті қараусыз қайтару көзделген.
Осыған ұқсас норма НҚ-ның 5-тармағында көзделген.
Істерді зерделеу көрсеткендей, өтініштердің қайтарылу себептері:
- мемлекеттік бажды төлемеу не оны тиісінше төлемеу;
- банкрот деп тану туралы сотқа өтініш беруге негіз болған құрылтайшының (қатысушының) шешімінің болмауы;
- кредитордың өтінішінде уақытша басқарушы болып тағайындалған тұлға туралы мәліметтердің болмауы;
- уақытша әкімшінің өкілеттіктерін жүзеге асыру туралы келісімнің болмауы;
- борышкердің филиалдарында мүліктің болуы немесе болмауы туралы мәліметтердің болмауы;
- уәкілетті органға өтініштің және оған қоса берілетін құжаттардың көшірмесін жіберу туралы мәліметтердің болмауы;
- өтініштерге қол қоюға өкілдердің тиісті өкілеттіктерінің болмауы.
Жекелеген жағдайларда кредитор - салық органының өтініштерін қайтаруға «Банкроттық рәсімін қозғауды тоқтата тұру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 23 сәуірдегі № 265 қаулысының 1-тармағында белгіленген мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектор субъектілері атынан кредиторлардың заңды тұлғаларды және ДК-ні банкрот деп тану туралы өтініштерді сотқа беруді тоқтата тұру туралы шектеу негіз болды.
Соттар өтініштерді қайтарған кезде АПК-нің 152-бабының талаптарды қайтарудың негіздерін айқындайтын нормаларын да қолданды.
Проблемалық мәселелер
- Заңның 45-1-бабының ережелерін және АПК-нің 152, 279-баптарын қолдану.
Сонымен талап қою АПК-нің 152-бабында көзделген негіздер бойынша қайтарылуы, ал АПК-нің 279-бабында баяндалған негіздер бойынша қараусыз қалдырылуы мүмкін.
АПК-нің 279-бабында оның нысаны мен мазмұнына қойылатын талаптарға сәйкес келмеуіне байланысты талап қоюды қараусыз қалдыру көзделмеген.
Заңның 45-1-бабында бір мезгілде «өтінішті қараусыз қайтару» көзделген, осыған байланысты соттар өтінішті қайтарған кезде де, оны қараусыз қалдырған кезде де осы норманы қолданды.
- Заңның 55-бабында санамаланған оңалту және банкроттық туралы іс бойынша сот қабылдайтын сот актілерінің тізбесінде өтінішті қараусыз қалдыру туралы ұйғарым шығару көзделмеген.
Мұндай ұйғарымды шығару Заңның 54-бабының 2-тармағында көзделгендей борышкер сот отырысына келмеген жағдайда, сот оны мәжбүрлеп келтіру туралы ұйғарым шығарады.
Заңның 38-бабының 4-тармағына сәйкес борышкер, оңалтуды басқарушы берген, банкрот деп тану туралы өтiнiш соттың тиiстi шешiмiнсiз қайтарып алынбайды. Кредитордың (кредиторлардың), прокурордың өтiнiштерін борышкердi банкрот деп тану туралы шешiм қабылданғанға дейiн қайтарып алуы мүмкiн.
Қандай «соттың тиісті шешімі» туралы – аралық сот актісі немесе мәні бойынша түпкілікті шешім туралы сөз болып отырғаны түсініксіз. Заңның аталған нормаларын сөзбе-сөз түсіндіру өтініш беруші мәртебесіндегі борышкер өзі берген өтінішті кері қайтарып ала алмайды және іс кімнің өтініш бергеніне қарамастан борышкердің міндетті қатысуымен қаралуға жатады деген қорытындыға әкеледі.
Практикада салық органдарының өтініштері бойынша істерді қарау кезінде борышкерді хабардар ету және оны алып келу мәселесі қиын болып табылады, өйткені борышкерлер ерікті түрде келмейді, олардың орналасқан жерін анықтау және қажетті құжаттарды алу мүмкін емес.
Мұндай жағдайларда соттар істерді борышкердің қатысуынсыз және қандай да бір құжаттарды көрместен қарайды. Бұл ретте, іс материалдарында мәжбүрлеп әкелу жөнінде шараларды қабылдау туралы мәліметтер жоқ.
Аталған қарама-қайшылықтарды Заң баптарының редакциясына өзгеріс енгізу және даулы нормалардың НҚ-да қолданылуын түсіндіру жолымен жою қажет.
Өтініштерді қараусыз қайтару практикасы
1) 2022 жылғы 24 наурызда «Севстройтерминал» ЖШС сотқа банкрот деп тану туралы өтінішпен жүгінді. Сот ұйғарымымен өтініш қараусыз қалдырылды.
ЖШС-ның жалғыз қатысушысы және директоры В.В. Хламовтың 2015 жылғы 6 қазанда қайтыс болғаны, тиісінше, ЖШС-ны банкрот деп тану туралы өтінішпен сотқа жүгіну туралы шешім қабылдамағаны және қол қоймағаны, 2022 жылғы 2 наурыздағы адвокатқа серіктестіктің мүдделерін білдіру үшін сенімхат бермегені, 2022 жылғы 2 наурыздағы «Севстройтерминал» ЖШС директорының міндетін атқарушы А.Е. Катаеваны тағайындау туралы бұйрық шығармағаны анықталды.
Солтүстік Қазақстан облысы МАЭС-тің А.Е. Катаеваның осы ЖШС атынан К. Д. Гусейновпен уақытша басқарушының өкілеттіктерін жүзеге асыру туралы келісім жасасуға құқығы жоқ екенін, ал адвокат сотта «Севстройтерминал» ЖШС мүдделерін білдіруге уәкілетті тұлға болып табылмайтынын көрсетті.
2) «Фирма Строитель» ЖШС оңалту басқарушысы Н.Н. Тугаев оңалту рәсімін тоқтату және банкрот деп тану туралы өтінішпен сотқа жүгінді.
Солтүстік Қазақстан облысы МАЭС-нің 2020 жылғы 22 қаңтардағы ұйғарымымен оңалту басқарушыларының өтінішті және оған қоса берілген құжаттарды уәкілетті органға жолдағаны туралы дәлелдемелер қоса берілмегендігіне байланысты өтініш қараусыз қалдырылды, ал дайындық барысында жоғарыда көрсетілген кемшілікті жою мүмкін емес, өйткені Н.Н. Тугаев сотқа өтініш бергеннен кейін қайтыс болды, қазіргі уақытта «Фирма Строитель» ЖШС өкілі бола алатын тұлға жоқ.
Апелляциялық саты ұйғарымның күшін жойып, істі жаңа қарауға жіберді.
Негіз:
Банкрот деп тану туралы өтінішпен сотқа жүгіну борышкер үшін Заңға сәйкес міндетті болып табылған және өтінішке қажетті құжаттар қоса берілмеген жағдайларда, мұндай өтінішті сот іс жүргізуге қабылдайды, ал жетіспейтін құжаттарды сот істі сот талқылауына дайындау тәртібімен талап етеді.
2019 жылғы 24 қаңтарда уәкілетті органның атына кредиторлар жиналысында қаралған материалдармен қоса кредиторлар жиналысының хаттамасы, оның ішінде қорытынды есеп келіп түскені анықталды. Көрсетілген құжаттар борышкер берген өтінішке қосымша болып табылады. Оңалту басқарушысының қайтыс болуы өтінішті қараусыз қайтаруға негіз болып табылмайды.
Бірінші сатыдағы соттың берілген өтініштің кемшіліктерін істі дайындау сатысында жою мүмкін еместігі туралы қорытындыларын алқа қате деп таныды.
3) Нұр-Сұлтан қаласы МАЭС-нің 2022 жылғы 28 маусымдағы ұйғарымымен Р.М. Бадургованың (жалақы бойынша кредитор) «Медет-Жылжымайтын мүлік» ЖШС-ны оның өтінішіне сәйкес банкрот деп тану туралы өтініші қараусыз қалдырылды.
Борышкердің жалғыз қатысушысы және оның директоры И.Р. Бадургов істі оның қатысуынсыз және ескертусіз қарауға сілтеме жасай отырып, соттың шешімін жоюды сұрады, өйткені ол да жалақы бойынша кредитор болып табылады.
Апелляциялық алқаның 2022 жылғы 10 тамыздағы ұйғарымымен сот актісі өзгеріссіз қалдырылды, себебі өтініш беруші Р.С. Бадургованың өтініші бойынша істі қарау туралы сенімді хабардар болды, И.Р. Бадургов қол қойған сенімхат бойынша ЖШС-ның өкілі іске қатысып, түсініктеме берді.
Сонымен қатар, дау айтылған ұйғарым И.Р. Бадурговқа ЖШС-ны банкрот деп тану туралы өз бетінше сотқа жүгінуге кедергі келтірмейді.
4) «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы» АҚ сотқа «Қазтрансснабсервис» ЖШС-ны банкрот деп тану туралы өтінішпен жүгінді.
Нұр-Сұлтан қаласы МАЭС-нің 2022 жылғы 29 маусымдағы ұйғарымымен кредитордың өтінішінде уақытша басқарушының өкілеттіктерін жүзеге асыру туралы келісім жасалған уақытша басқарушының деректері көрсетілмегендіктен, келісімнің өзі қоса берілмегендіктен, өтініш қараусыз қайтарылды.
Апелляциялық сатыдағы сот бұл тұжырымдармен келіспеді, өйткені егер өтініш беруші салықтар мен кедендік төлемдер бойынша кредитор не мемлекет қатысатын мемлекеттік орган немесе заңды тұлға болып табылса, уақытша басқарушының кандидатурасын таңдау уәкілетті орган айқындаған тәртіппен жүзеге асырылады (Заңның 15, 44-баптары).
Қоғамның жарғысына сәйкес құрылтайшысы Қазақстан Республикасының Үкіметі болатын жалғыз акционер «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ болып табылады.
5) «GUDAZ RAHMANI LTD» компаниясы «Tungri» ЖШС-ны банкрот деп тану туралы өтінішпен сотқа жүгінді.
Қостанай облысы МАЭС-нің 2022 жылғы 3 ақпандағы ұйғарымымен өтініш Заңның 45-1-бабының 3-тармағының негізінде өтініш берушіге қайтарылды, өйткені материалдарда кредитор мен әкімшінің қызметін жүзеге асыруға құқығы бар тұлға арасында жасалған уақытша басқарушының өкілеттіктерін жүзеге асыру туралы келісім болмаған, оны жасасу міндеттілігі заңнамада тікелей көзделген.
6) «Мегастрой-СЕВЕР» ЖШС оңалту рәсімін қолдану туралы өтінішпен жүгінді.
Заңның 41-бабының 1-тармағын бұза отырып, өтінішке борышкер-заңды тұлғаның басшысы не құрылтай құжаттарына сәйкес оны алмастыратын тұлға емес, сенімхат бойынша өкіл қол қояды.
Заңның 42-бабы 5-тармағының 2) тармақшасына сәйкес өтінішке олардың заңды мекенжайы көрсетілген барлық кредиторлар мен дебиторлардың тізбесі қоса берілмеген.
Қостанай облысы МАЭС-нің 2021 жылғы 6 қаңтардағы ұйғарымымен өтініш берушіге Заңның 45-1-бабының 1-тармағына, АПК-нің 152-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сілтеме жасай отырып қайтарылды.
7) «Стройкомплект LTD.RV» ЖШС оңалту рәсімін қолдану туралы өтініщпен сотқа жүгінді.
Қостанай облысы МАЭС-нің ұйғарымымен өтініш қараусыз қалдырылды, өйткені өтініш беруші уәкілетті органға өтініштің және оған қоса берілетін құжаттардың көшірмелерін жіберу бөлігінде Заңның 41-бабы 2-тармағының талаптарын орындамаған.
Алдын ала сот отырысында уәкілетті органның өкілі өтінішпен қоса берілген құжаттар ұсынылмағанын түсіндірді. Кредитордың өкілі өтінішті қараусыз қалдыру туралы талапты қолдады.
8) Қостанай облысы МАЭС-нің 2021 жылғы 15 қазандағы анықтамасымен «Проблемалық кредиттер қоры» АҚ-ның «МСМ-MANEGEMENT» ЖШС-ны банкрот деп тану туралы өтініші құжаттардың толық емес тізбесін ұсынуына байланысты қараусыз қалдырылды.
2021 жылғы 23 желтоқсандағы апелляциялық ұйғарыммен осы негіз бойынша қайтару өтінішті қабылдау сатысында болатынына байланысты мәні бойынша қарау үшін жіберіліп, ұйғарымның күші жойылды. Бұл жағдайда өтініш сот ісін жүргізуге қабылданды және қарау сатысында болды. Сонымен қатар апелляциялық алқа бірінші сатыдағы соттың бұл әрекеті АПК-нің 279-бабының ережелеріне қайшы келетінін атап өтті.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2020-2021 жылдар кезеңінде және 2022 жылғы 1-жартыжылдықта соттар қараған істер бойынша оңалту және банкроттық туралы заңнаманы қолданудың сот практикасына қорыту
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкендігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды.
Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
