Монополияға қарсы органның нұсқамаларына дау айту туралы істер
ДК-нің 226-бабына сәйкес белгіленген өкілеттіктерге сәйкес монополияға қарсы орган нарық субъектілеріне осы Кодекстің нормаларын бұзуды тоқтату және (немесе) оның салдарын жою; бастапқы жағдайын қалпына келтіру; осы Кодекске қайшы келетін шарттарды бұзу немесе өзгерту; экономикалық шоғырлануды реттеу кезінде оларды бұзу немесе жарамсыз деп тану жолымен мәмілелерді жою қажеттілігі туралы орындау үшін міндетті нұсқамалар беруге құқылы. Сондай-ақ Мемлекет нарық субъектілерінің қызметін реттеу функцияларын берген мемлекеттік, жергілікті атқарушы органдарға, ұйымдарға өздері қабылдаған актілердің күшін жою немесе өзгерту, бұзушылықтарды жою, сондай-ақ олар жасаған осы Кодекске қайшы келетін келісімдер мен мәмілелерді бұзу, жою немесе өзгерту және бәсекелестікті қамтамасыз етуге бағытталған іс-әрекеттер жасау туралы орындау үшін міндетті нұсқамалар беруге міндетті. Нұсқаманы ресімдеуге қойылатын талаптар ӨК-нің 227-бабында белгіленген. ДК-нің 230-бабына сәйкес монополияға қарсы органның нұсқамаларына Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен сотқа шағым жасалуы мүмкін. Аумақтық бөлімшенің нұсқамаларына монополияға қарсы органға шағымдану үшін: 1) іс үшін маңызы бар мән-жайларды толық нақтыламау; 2) іс үшін маңызы бар және белгіленген деп танылған мән-жайлардың дәлелденбеуі; 3) шешімде баяндалған тұжырымдардың іс мән-жайларына сәйкес келмеуі; 4) Қазақстан Республикасы заңнамасының нормаларын бұзу немесе дұрыс қолданбау негіздер болып табылады.
Монополияға қарсы органның нұсқамаларына дау айту туралы істер
Соттар тұтастай алғанда уәкілетті органның нұсқамасына дау айту туралы заңнаманың нормаларын дұрыс қолданады. Мәселен, Астана қаласы азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2018 жылғы 23 мамырдағы қаулысымен өзгеріссіз қалдырылған Астана қаласы СМЭС-нің 2018 жылғы 14 ақпандағы шешімімен "К" АҚ-ның бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұзушылықтарды жою туралы комитеттің нұсқамасына дау айту туралы өтінішін қанағаттандырудан бас тартылды. Бірқатар өңірлердің тұтынушылары мен кәсіпкерлер палатасының АҚ-ны 8.1-тармақтың шарттарына заңсыз енгізу туралы өтініші бойынша Комитеттің 2017 жылғы 14 ақпандағы № 27-ОД бұйрығымен үстем жағдайды теріс пайдалану және оның бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұзуы бөлігінде реттелетін қызметтің ақ сақталуын тексеру тағайындалғаны анықталды. Тергеу нәтижелері бойынша Комитет КҚ 174-бабының 2), 4) және 9) тармақшаларын және бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұза отырып, тексеру нысанасы бойынша АҚ қызметін жүзеге асыру туралы қорытындыға келді, осыған байланысты 2017 жылғы 21 шілдедегі бұйрықпен 2017 жылғы 17 шілдедегі тергеу нәтижелері бойынша қорытындыны бекітті. Тексеру нәтижелері бойынша Комитет АҚ-ға қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғады және Астана қаласы сотының 2017 жылғы 28 қарашадағы қаулысымен ӘҚБтК-нің 159-бабы 4-бөлігі бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылды, монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың он пайызы мөлшерінде мемлекет кірісіне 944 855 296 теңге сомасында әкімшілік айыппұл салынды. Соттың 2017 жылғы 28 қарашадағы қаулысы заңды күшіне енгеннен кейін Комитет ұйғарым енгізді, онда ол АҚ заңнаманы бұзуды тоқтатуды, шарттардың 8.1-тармағы бойынша алынған қаражатты тұтынушыларға қайтаруды және шарттардан осы тармақты алып тастауды талап етті. АҚ талаптарының негізіне 8.1 - тармақтың шарттарға тараптардың өзара келісімі бойынша енгізілгені, ол тұтынушыларға газдың белгілі бір көлемін беруге міндетті, ал екінші Тарап-оның толық пайдаланылуын қамтамасыз етуге міндетті, ал көрсетілген міндеттемені бұзғаны үшін жауапкершілік 8.1-тармақта көзделген. Талапты қанағаттандырусыз қалдыра отырып, сот үстем жағдайды теріс пайдалана отырып, ақ әртүрлі өңірлердегі Шарттың 8.1-тармағына сәйкес жоғалған пайданы алу, нақты негіздемесіз шарттық газ көлеміне түзетулерді қабылдамау арқылы тұтынушылармен тең мәнді келісімдер бойынша әртүрлі шарттарды қолданғанын негіздеді, бұл ретте 174-баптың 2), 4) және 9) тармақшаларының талаптары бұзылды ДК нарық субъектілерінің заңды құқықтарына нұқсан келтіруге әкеп соққан осындай субъектілерге іс-әрекеттер жасауға тыйым салу туралы. Тағы бір мысал, апелляциялық сатыдағы сот өзгеріссіз қалдырған Астана қаласының СМЭС 2018 жылғы 14 ақпандағы ұйғарымымен бұйрықты, нұсқаманы заңсыз деп тану және олардың күшін жою туралы Комитетке "Кәсіби әскерилендірілген авариялық-құтқару қызметі" ШЖҚ РМК өтініші бойынша іс бойынша іс жүргізу тоқтатылды. Комитеттің 2017 жылғы 17 қарашадағы № 284-НҚ бұйрығымен "КӘАҚҚ"РМК қатысты бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұзушылықтарды тергеу нәтижелері бойынша қорытынды бекітілді. Тексеріс КҚ 177-бабы 2-тармағының 14-тармақшасында көзделген бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұзу мәніне, көрсетілетін қызметтер нарығы субъектісінің осы нарықтың басқа субъектілері сататын көрсетілетін қызметтермен дұрыс салыстыру бөлігінде жүргізілді.
Кәсіпорынға қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғалды және 2017 жылғы 7 желтоқсандағы бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұзушылықтарды жою туралы № 14 нұсқама енгізілді. Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасын бұзушылықтарды тергеу нәтижелері бойынша қорытындыны бекіту монополияға қарсы органның бұйрығымен ресімделді. Мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының заңды күшіне енген қаулысымен 2018 жылғы 4 қаңтардағы Астана қаласы ӘКК-нің 163-бабы 2-бөлігі бойынша "КӘАҚҚ" РМК-ға қатысты әкімшілік іс бойынша іс жүргізу оның әрекеттерінде әкімшілік құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтатылды. Сондықтан сот тексеру актісі негізінде Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасалғанын және тиісінше уәкілетті орган шешімінің заңдылығы әкімшілік құқық бұзушылық туралы істе қаралғанын, ал даулы актінің қолданылуы тоқтатылғанын, сондықтан оған АІЖК-нің 29-тарауының тәртібімен шағымдануға жатпайтынын, өтініш берушінің құқықтары мен заңды мүдделерін бұзбайтынын және ол үшін құқықтық құқықтар туғызбайтынын негіздеді салдары. Кәсіпорынның монополияға қарсы заңнаманы бұзбауы, бұйрық пен нұсқаманың заңсыздығы туралы дәлелдер монополияға қарсы заңнама саласында құқық бұзушылықтар жасағаны үшін әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарау шеңберінде келтірілген, оның барысында уәкілетті орган да, жауапқа тартылатын адам да ұсынған дәлелдемелерді зерттей отырып, Әкімшілік құқық бұзушылық оқиғасы мен құрамының болуы тексерілген және кәсіпорынның іс-әрекеттерінде заң бұзушылық белгілері қарастырылған. Тиісінше, монополияға қарсы орган нұсқаманы ӨК-нің 228-бабының тәртібімен қайта қарауға құқылы. Тағы бір мысал, Астана қаласының СМЭС 2018 жылғы 24 қыркүйектегі ұйғарымымен "Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті және ҰЭМ Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитеті" РММ "К" АҚ-ның өтініші бойынша іс бойынша іс жүргізу " АІЖК-нің 277-бабының 1) тармақшасында көзделген негіздер бойынша тоқтатылды, өтініш азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен қаралуға жатпайды. 2018 жылғы 31 қазандағы апелляциялық қаулымен істі бірінші сатыдағы сотқа жаңа қарауға жібере отырып, соттың 2018 жылғы 24 қыркүйектегі ұйғарымы жойылды.
Монополияға қарсы органның нұсқамаларына дау айту туралы істер
Бірінші сатыдағы соттың ұйғарымының күшін жоя отырып, алқа өтініш берушіні әкімшілік жауаптылыққа тарту оның өзіне белгілі бір міндеттер жүктелген, заңдылығы сот тәртібімен тексерілуге жататын уәкілетті органның нұсқамасының заңдылығына дау айту бөлігінде іс бойынша іс жүргізуді тоқтатуға әкеп соқпайтынын көрсетті. "К" АҚ өтініші бойынша азаматтық істі қараудың мысалы айрықша болып табылады. Мәселен, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2019 жылғы 14 мамырдағы қаулысымен "К" АҚ (бұдан әрі – ақ) Комитетке тергеу нәтижелері бойынша қорытындыны және Нұсқаманы бекіту туралы бұйрықты заңсыз деп тану және күшін жою туралы өтініші бойынша іс бойынша Астана қаласының соттары шығарған сот актілері өзгертілді. Ақ Комитеттің 2018 жылғы 18 қазандағы № 249-ОД бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұзушылықтарды тергеу нәтижелері бойынша қорытындыны бекіту туралы бұйрығына және 2018 жылғы 22 қазандағы ПК нормаларын бұзушылықтарды тоқтату және олардың салдарын жою туралы №13 нұсқамасына сот тәртібімен дау айтты. Астана қаласы сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2019 жылғы 23 қаңтардағы ұйғарымымен өзгеріссіз қалған Астана қаласының СМЭС 2018 жылғы 29 қарашадағы ұйғарымымен іс бойынша іс жүргізу тоқтатылды. Іс бойынша А өтінішіне байланысты екені анықталды. Комитет мобильді Интернетке қол жеткізу қызметтері үшін 32 000 теңге абоненттік нөмірдің балансынан АҚ-ны негізсіз есептен шығару туралы АҚ-ға қатысты бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұзушылықтарға тергеу жүргізді, ол комитет жүргізген талдау және Интернет желісіне мобильді қол жеткізу қызметтері нарығындағы бәсекелестік ортаның жай-күйін бағалау қорытындылары бойынша 2016-2017 жылдары басым деп танылды. Тергеп-тексеру нәтижелері бойынша 2018 жылғы 8 қазандағы қорытынды жасалды, оның ішінде АҚ үстем жағдайды теріс пайдаланудан, тұтынушылардың белгісіз тобының заңды құқықтарына, оның ішінде экономикалық, технологиялық және өзге де түрде бір тауарға әртүрлі бағаларды (тарифтерді) негізсіз белгілеуден нұқсан келтіруден көрініс тапқан ӨК-нің 174-бабының талаптарын бұзды. Комитеттің 2018 жылғы 18 қазандағы № 249-нқ бұйрығымен жоғарыда көрсетілген қорытынды АҚ-ға қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғау және бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұзушылықтарды жою туралы нұсқама шығару туралы көрсетіле отырып бекітілді. 2018 жылғы 19 қазанда АҚ-ға қатысты ӘҚБтК-нің 159-бабының 3-1-бөлігі бойынша нарық субъектілерінің өзінің үстем немесе монополиялық жағдайын теріс пайдалану фактісі бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасалды. Іс қарау үшін Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотына жіберілді, ол іс бойынша 2019 жылғы 19 наурызда осы азаматтық іс шешілгенге дейін іс жүргізу тоқтатылды. 2018 жылғы 22 қазанда Комитет АҚ атына ДК нормаларын бұзушылықтарды тоқтату және олардың салдарын жою туралы нұсқама енгізді: - абоненттер бонустық көлемнен асып кеткен кезде және ай сайынғы абоненттік төлемді есептен шығармаған кезде мобильді Интернетке қол жеткізу қызметтеріне әртүрлі бағаларды (тарифтерді) экономикалық, технологиялық немесе өзге де негізсіз белгілеуді болдырмау, - айдың белгілі бір күніне байланысты алып тастай отырып, абоненттерге қызметтердің бонустық көлемінен асып кеткен кезде тарифтік жоспарларды мерзімінен бұрын қайта қосу құқығын беретін Kcell тарифтік белгісі бойынша қосылуға қолжетімді тарифтік жоспарлардың болуын қамтамасыз ету - абоненттердің бонустық көлемнен асып кеткен және абоненттік төлем алынбаған кезде Қызметтерді тарифтеу шарттарына қатысты АҚ тарифтік жоспарларының Елеулі ақпараты туралы абоненттерді тиісті түрде хабардар етуді қамтамасыз ету, олардың жасырын орналасуын жою арқылы, - 2017 жылы бонустық көлемнен асып кеткен және мобильді Интернетке қол жеткізу қызметтері үшін ай сайынғы абоненттік төлем есептен шығарылмаған кезде есептен шығарылған ақшалай қаражатты Kcell тауар белгісі бойынша абоненттерге қайтаруды қамтамасыз ету. Іс бойынша іс жүргізуді тоқтата отырып, соттар АҚ-ға қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасауға байланысты нұсқаманың заңдылығы мен негізділігін бағалау қаралып отырған Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс шеңберінде берілетінін, ал даулы бұйрық ондағы тапсырмалардың орындалуына байланысты өзінің қолданысын тоқтататынын көрсетті. Сондықтан АІЖК-нің 277-бабының 1) тармақшасына сәйкес өтініш берушінің талаптары азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен қарауға жатпайды.
АІЖК-нің 293-бабының 1-бөлігіне сәйкес мемлекеттік органдардың, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, қоғамдық бірлестіктердің, ұйымдардың, лауазымды адамдардың, мемлекеттік қызметшілердің сот арқылы дауласуға жататын шешімдеріне, әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) алқалы және жеке-дара шешімдер мен әрекеттер (әрекетсіздік) жатады, олардың нәтижесінде: 1) азаматтың құқықтары мен бостандықтары бұзылады және заңды тұлғаның заңды мүдделері; 2) азаматтың өз құқықтары мен бостандықтарын, сондай-ақ заңды тұлғаның заңды мүдделерін жүзеге асыруына кедергілер жасалған; 3) азаматқа немесе заңды тұлғаға қандай да бір міндет заңсыз жүктелсе немесе олар заңсыз жауапқа тартылса. Сот алқасы монополияға қарсы органның бұйрығына дау айту туралы іс бойынша іс жүргізуді тоқтату бөлігінде жергілікті соттардың қорытындыларын негізді деп таныды, өйткені онда Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғау және АҚ атына ұйғарым шығару туралы ондағы тапсырмалар іске асырылды. Бұйрықтың заңдылығы туралы мәселені азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен шешу АҚ-ның бұзылған немесе даулы құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау туралы мәселенің шешілуіне әкеп соқпайды, өйткені АІЖК-нің 293-бабы 1-бөлігінің 3) тармақшасында көзделген салдарлар бұйрықтан туындайтын монополияға қарсы органның актілеріне әкеп соғады. "Құқықтық актілер туралы" Заңның 65-бабының 2-тармағына сәйкес жеке қолданылатын құқықтық акт осы құқықтық актіге жолданған адамдар оның талаптарын немесе ондағы тапсырмаларды орындаған сәттен бастап қолданысын тоқтатады. Баяндалғанға байланысты Бұйрыққа дау айту туралы Ақ талаптары бойынша іс жүргізуді тоқтату бөлігіндегі сот актілері күшінде қалды. Сонымен қатар, соттардың нұсқаманың заңдылығы мен негізділігі әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізу шеңберінде бағалануға жатады деген тұжырымдары сот алқасы істің құқықтық нормалары мен нақты мән-жайларына сәйкес келмейді деп таныды. ДК-нің 230-бабының 1-тармағына сәйкес монополияға қарсы органның нұсқамаларына Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен сотқа шағым жасалуы мүмкін. ӘҚБтК-нің 159-бабының 3-1-бөлігі шағын немесе орта кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға - үш, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне-монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) бес пайызы мөлшерінде айыппұл түрінде әкімшілік жаза көздейді. 2017 жылы негізсіз есептен шығарылған сомаларды қайтару жөніндегі АҚ-ға нұсқамамен жүктелген міндет заңсыз әрекеттер жасағаны үшін азаматтық-құқықтық жауапкершілік болып табылады және монополистік қызметті бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік туралы нормаларда көзделмеген. Әр түрлі тарифтердің негізсіз белгіленуін болдырмау, абоненттер үшін қолжетімді тарифтік жоспарлардың болуын қамтамасыз ету және оларды тарифтеу шарттары бойынша хабардар ету жөніндегі АҚ-ға міндеттер қою түріндегі нұсқаманың құқықтық салдарлары, сондай-ақ жол берілген бұзушылықтардың белгіленуіне, әкімшілік сот ісін жүргізу шеңберінде АҚ-ны теріс пайдалану фактілерінің белгіленуіне қарамастан, олардың заңнама талаптарына сәйкестігіне сүйене отырып, Комитет оларды қолданудың негізділігін тексеру жолымен зерттеуге жатады оның басым позициясы.
Комитеттің ұйғарым шығару жөніндегі әрекеттері бәсекелестікті қорғау саласындағы мемлекеттік басқару саласындағы жария-құқықтық қатынастардан туындайтындықтан және АҚ үшін АІЖК-нің 293-бабының 1-бөлігінде көзделген салдарға әкеп соғуы мүмкін болғандықтан, ұйғарымға дау айту бөлігінде іс бойынша іс жүргізуді тоқтату туралы сот актілерінің күші жойылды, ал көрсетілген бөліктегі іс мәні бойынша қарау үшін сотқа жіберілді бірінші сатыда. ӨК-нің 225-бабының 2-тармағына сәйкес нарық субъектісінің осы Кодекспен шектелген монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алған табысы монополиялық табыс болып табылады. Монополиялық табысты нарық субъектісі: 1) бәсекелестікке қарсы келісім немесе нарық субъектілерінің келісілген әрекеттері; 2) нарық субъектісінің өзінің үстем немесе монополиялық жағдайын теріс пайдалануы нәтижесінде алуы мүмкін. Монополиялық табыс нарық субъектісі жоғарыда көрсетілген әрекеттерді жүзеге асырған сәттен бастап олар тоқтатылған сәтке дейін айқындалады. Монополиялық табыс: 1) үстем немесе монополиялық жағдайға ие нарық субъектісі монополиялық жоғары бағаларды белгілеген кезде - монополиялық жоғары бағаны қолдану кезінде алынған табыс пен осы Кодекстің 175-бабының ережелеріне сәйкес айқындалған баға негізінде есептелген табыс арасындағы айырма ретінде айқындалады; 2) үстем немесе монополиялық жағдайға ие нарық субъектісі үстем жағдайға ие нарық субъектісі тауар нарығынан бәсекелестерді жою есебінен өткізу көлемдерінің ұлғаюы нәтижесінде алған қосымша табыс ретінде - монополиялық төмен бағаны белгілеген кезде; 3) Монопсониялық жағдайға ие нарық субъектісі Монопсониялық төмен бағаны белгілегенде-тауарды өткізетін нарық субъектісіне қажетті тауарды өндіруге және өткізуге жұмсалатын шығыстар мен пайда негізінде айқындалған баға бойынша тауарды сатып алуға берілген нарық субъектісінің шығындары мен Монопсониялық төмен бағамен тауарларды сатып алу кезінде қалыптасқан шығындар арасындағы айырма ретінде; 4) нарық субъектісі тауарды өндіру және (немесе) өткізу үшін қажетті негізделген шығыстарды және нақты төленген салықтарды шегергенде, осы іс-әрекеттерден алынған барлық кіріс ретінде бәсекелестікке қарсы келісімдер немесе келісілген іс-қимылдар жасағанда. Монополиялық табысты алып қою Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінде белгіленген тәртіппен жүргізіледі. Соттар әкімшілік іс жүргізу тәртібімен мемлекет кірісіне алынатын монополиялық кіріс ұғымын монополияға қарсы заңнаманы бұзумен байланысты нарық субъектілерінің қызметімен тұтынушыларға келтірілген залал сомасымен ажырата білуі керек. Азаптау міндеттемелері туралы АК нормаларының жалпы талаптары бойынша мұндай залалды жәбірленуші залал келтірген адам өтеуге тиіс. Мәселен, Маңғыстау облысы бойынша Департамент сотқа "Б" МКК тұтынушыларға 12 572 397 теңге сомасында негізсіз кірісті қайтаруға мәжбүрлеу туралы талап арызбен жүгінді.
Монополияға қарсы органның нұсқамаларына дау айту туралы істер
Департаменттің 2007 жылғы 15 маусымдағы бұйрығымен 2007 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіле отырып, "Б" МКК электр энергиясын беру және бөлу жөніндегі қызметтерге 1 кВт/сағ үшін 0,77 теңге мөлшерінде тариф (ҚҚС есептемегенде) және № 1 қосымшаға сәйкес электр энергиясын беру мен бөлуге арналған тарифтік смета бекітілгені анықталды бұйрыққа. Алайда, МКК 2017 жылғы 1 наурыздағы № 41 бұйрығымен 2017 жылғы 1 наурыздан бастап 0,40 теңге үстеме ақысы бар МКК электр энергиясын беру және бөлу жөніндегі қызметтерге тариф бекітілді. МКК-нің көрсетілген бұйрығы Қазақстан Республикасының "Табиғи монополиялар туралы"заңнамасына қайшы келетіндіктен, сот тарапынан заңсыз деп танылды. Іс бойынша дәлел 2018 жылғы 10 сәуірдегі № 3 әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңды күші бар қаулы болып табылды, оған МКК Қазақстан Республикасы ӘҚБтК-нің 164-бабының 5-бөлігі бойынша кінәлі деп танылды, әкімшілік құқық бұзушылық жасау нәтижесінде алынған табыстың (кірістің) 10% мөлшерінде айыппұл салынып, бұл 1 257 240 теңге. Осы қаулымен бекітілген тарифтен 1 кВт/сағ үшін 0,40 теңге мөлшерінде электрмен жабдықтау үшін қосымша ақы бекіту жөніндегі МКК әрекеттерінің заңсыздығы анықталды, бұл уәкілетті орган бекіткен тарифтер (бағалар, Алымдар ставкалары) бойынша реттеліп көрсетілетін қызметтерді (тауарларды, жұмыстарды) ұсыну туралы Заңның 7-бабы 2) тармақшасының талаптарына қайшы келеді. Нәтижесінде МКК жеке және заңды тұлғаларға 2017 жылдың наурыз-желтоқсан айлары аралығында электр энергиясын беру бойынша қосымша ақы бойынша 12 572 397 теңге мөлшерінде соманы заңсыз берді. АІЖК-нің 76 - бабы 5-бөлігінің талаптарына сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша соттың заңды күшіне енген қаулысымен белгіленген адамның Әкімшілік құқық бұзушылық жасаудағы кінәсі осы адам жасаған осы құқық бұзушылықтың азаматтық-құқықтық салдары туралы істі қарау кезінде қайтадан дәлелденбейді. Істі қарау нәтижелері бойынша сот шешімімен 2018 жылғы 28 тамызда талап қанағаттандырылды. Тағы бір мысал, апелляциялық алқа өзгеріссіз қалдырған 2017 жылғы 16 қаңтардағы Астана қаласы СМЭС шешімімен "а "АҚ – ға (бұдан әрі - АҚ), Астана қаласы бойынша Департаментке" Астана қаласы" А "тұтынушылардың құқықтарын қорғау қоғамы" ҚБ (бұдан әрі-ҚБ) АҚ-мен өндіріп алу туралы талабын қанағаттандырудан бас тартылды Астана қаласы тұтынушыларының пайдасына 2014 – 2016 жылдардағы инвестициялық бағдарламаның орындалмауына байланысты 15 643 000 теңге мөлшерінде залал, 2 033 000 теңге мөлшерінде тұрақсыздық айыбы; ҚБ пайдасына 1 564 300 теңге мөлшерінде соманы өндіріп алу; Департамент 17 676 000 теңге сомасы шегінде ақ өтемақы тарифін енгізуге мәжбүр етті. Іс материалдарынан департаменттің 2013 жылғы 12 наурыздағы, Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар Министрлігінің 2013 жылғы 10 сәуірдегі, Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігінің 2013 жылғы 27 маусымдағы бірлескен бұйрығымен АҚ - ның жылу энергиясын өндіру жөніндегі 2014-2016 жылдарға арналған инвестициялық бағдарламасы бекітілгені шығады. Бұл инвестициялық бағдарламада 2014 жылы химиялық құрамы мен қорытпаларының портативті көп негізді оптикалық-эмиссиялық анализаторын сатып алу көзделген. Жоспарланған сома 15 643 000 теңгені құрады. ҚБ ұсынған талап табиғи монополия субъектісінің инвестициялық бағдарламаны орындамауы тұтынушыларға зиян келтіретіндігімен және уәкілетті органның өтемақы тарифін енгізу қажеттілігіне әкеп соқтыратындығымен негізделген. 2014-2015 жылдары аталған жабдықты өткізілген Мемлекеттік сатып алу қорытындылары бойынша өнім берушілер өздерінің шарттық міндеттемелерін орындамағаны анықталды, нәтижесінде соттардың шешімдері негізінде мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылар деп танылды. 2016 жылы жабдықтар жеткізілді және құрылғыны субъект жауапты сақтауға қабылдады.
Соттар талап қоюды қанағаттандырудан бас тарта отырып, Заңның 3-бабының 4-тармақшасына сәйкес инвестициялық бағдарлама – энергия үнемдеуді қамтамасыз етуге және энергия тиімділігін арттыруға, қолданыстағы активтерді кеңейтуге, қалпына келтіруге, жаңартуға, қолдауға, негізгі құралдарды реконструкциялауға, техникалық қайта жарақтандыруға, табиғи монополия субъектісінің, реттелетін нарықтың жаңа активтерін құруға, техникалық-экономикалық тиімділікті алу мақсатында қысқа мерзімді, орта мерзімді немесе ұзақ мерзімді кезеңдерге бағытталған қаражатты салу және қайтару бағдарламасы немесе бірнеше инвестициялық жобалар. Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2014 жылғы 30 желтоқсандағы № 194 бұйрығымен бекітілген табиғи монополия субъектісінің инвестициялық бағдарламаларын (жобаларын) бекіту, оларды түзету, сондай-ақ олардың орындалуы туралы ақпаратқа талдау жүргізу қағидаларының 27-тармағына сәйкес инвестициялық бағдарламаның (жобаның) орындалуы туралы ақпаратты Субъект уәкілетті органның ведомствосына және мемлекеттік органға жыл сайын есепті кезеңнен кейінгі жылдың 1 мамырынан кешіктірмей. Заңның 15-бабының 8-тармағына сәйкес табиғи монополия субъектісінің инвестициялық бағдарламасының (жобасының) орындалуы туралы ақпаратты талдауды уәкілетті орган ол ұсынылған сәттен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде жүргізеді (Заңның 15 – 3-бабының 8-тармағы). Уәкілетті органның ведомствосы Субъектінің инвестициялық бағдарламасының (жобасының) орындалуы туралы ақпаратты талдау қорытындылары бойынша Заңның 14-1 – бабына сәйкес шешім қабылдайды. Соттардың қорытындылары дұрыс ұсынылады, өйткені АҚ-ға инвестициялық бағдарламаның орындалуы туралы ақпарат беру мерзімі 2017 жылғы 1 мамырға дейін белгіленген. Инвестициялық бағдарламаны орындау, монополияға қарсы заңнаманы бұзушылықтарды анықтау және монополиялық табыс алу мәселелері ақпаратты талдау нәтижелері бойынша уәкілетті органның белгілеуіне жатады. Тиісінше, тарифтерді (бағаларды, алымдар ставкаларын) немесе олардың шекті деңгейлерін бекіту кезінде ескерілген инвестициялық бағдарламалардың (жобалардың) іс-шараларын орындамау арқылы реттеліп көрсетілетін қызметтерді тұтынушыларға залал келтірген табиғи монополиялар субъектісінің іс-әрекеттеріне байланысты уақытша өтемдік тарифті енгізу туралы мәселені шешу осындай бұзушылықтар анықталғаннан кейін шешілуге тиіс.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
