Ақшалай өтемақыға және/немесе өтеусіз жекешелендіру құқығына байланысты талап қоюлар

Ақшалай өтемақы төлеу тәртібі Заңның 101-2-бабының 4-тармағымен, Әскери қызмет туралы заңның 55-бабының 6, 7-тармақтарымен және №50 қағидалармен реттеледі.

№50 қағидалардың 2-тармағының 1) тармақшасына сәйкес, ақшалай өтемақы – Заңның 101-2-бабының 4-тармағында және Әскери қызмет туралы заңның 55-бабының 6, 7-тармақтарында көзделген жағдайларда жекешелендіруге жатпайтын қызметтік тұрғын үйде тұрған кезде өтеусіз жекешелендіру құқығының орнына жүзеге асырылатын біржолғы сипаттағы тұрғын үй төлемдері.

Мәселен, жоғарыда келтірілген заң нормаларын сөзбе-сөз түсіндіруді ескере отырып, жауапкердің талап қоюшыға өзі сұраған ақшалай өтемақыны төлеуден бас тартуы заңды әрі негізді болған мысал қызығушылық туғызады.

Анықтама: М.-ның РММ-ге тұрғын үй комиссиясының ақшалай өтемақыны өтеусіз жекешелендіру құқығының орнына төлеуден бас тарту туралы хаттамалық шешімін және бас тарту туралы жауабын, ақшалай өтемақыны өтеусіз жекешелендіру құқығының орнына төлеуден бас тарту туралы әкімшілік актіні заңсыз деп тану, заң бұзушылықты жоюға, ақшалай өтемақыны өтеусіз жекешелендіру құқығының орнына есептеуге және төлеуге міндеттеу туралы әкімшілік іс бойынша.

МАӘС-тың шешімімен талап қою ішінара қанағаттандырылды: жауапкердің тұрғын үй комиссиясының ақшалай өтемақыны өтеусіз жекешелендіру құқығының орнына төлеуден бас тарту туралы хаттамалық шешімі және әкімшілік актісі заңсыз деп танылды; жауапкерге жол берілген заң бұзушылықтарды жою міндеті жүктелді.

Жауапкердің ақшалай өтемақыны төлеуден бас тарту туралы жауабын заңсыз деп тану бөлігіндегі талапты қанағаттандырудан бас тартылды.

2023 жылғы 26 қаңтардағы СКАД МАӘС-тың 2022 жылғы 20 қыркүйектегі шешімін өзгеріссіз қалдырды (№ 6001-23-00-6ап/739).

ҚР Жоғарғы Сотының СКАД қаулысымен жергілікті соттардың сот актілері өзгертілді.

Жауапкердің ақшалай өтемақыны өтеусіз жекешелендіру құқығының орнына төлеуден бас тарту туралы жауабын заңсыз деп тану талабын қанағаттандырудан бас тарту бөлігіндегі шешімнің күші жойылып, талап қоюдың осы бөлігін әкімшілік сот ісін жүргізу тәртібімен қарауға жатпайтын ретінде қайтарылды.

Талап қоюшы әскери қызметші бола тұра, 2002 жылғы мамырдан бастап әскери қызмет өткеретіні, осы кезең ішінде даулы ақшалай өтемақыны алмағаны, тұрғын үйді жекешелендіру құқығын пайдаланбағаны, 2004 жылдан бастап тұрғын үйге мұқтаж деп танылғаны анықталды. Ол және оның отбасы мүшелерінің тұрғын үйі жоқ, жабық қалашықта орналасқан, осыған байланысты жекешелендіруге жатпайтын қызметтік пәтерде тұрады. Талап қоюшының жұбайы әскери қызметтен босатылған кезде әскери бөлім командирінің бұйрығымен Заңның 101-2-бабының 5-тармағына сәйкес 7 185 000 теңге мөлшерінде БТТ алған.

Даулы тұрғын үй комиссиясының шешімімен оған ақшалай өтемақы төлеуден бас тартылды, себебі оның жұбайы әскери қызметтен босатылған кезде жоғарыда көрсетілген тұрғын үй төлемдерін алған.

2022 жылғы 17 маусымдағы талап қоюшы даулаған хатпен оған тұрғын үй комиссиясының шешімі хабарланған.

2022 жылғы 14 шілдеде жауапкер М.-ның өтініші бойынша әкімшілік акт қабылдап, талап қоюшыға тұрғын үй комиссиясы көрсеткен негіздер бойынша ақшалай өтемақы төлеуден бас тартылды.

Осы істі шешу кезінде Заңның 101-2-бабының 5-тармағы қолданылуға жатпады, оған сәйкес әскери қызметшілер тұрғын үйге құқықтарын некеге тұрғанға дейін іске асырған жағдайда, тиісті тұрғын үй төлемдері әскери қызметшілердің жұбайларын, сондай-ақ олардың балаларын есепке алмастан жүзеге асырылады. Ал қаралып отырған жағдайда бұл норма талап қоюшы сұрап отырған ақшалай өтемақыға емес, БТТ-ға қатысты. Сонымен қатар, талап қоюшы мен оның жұбайы 2006 жылдан бастап некеде тұрған, яғни олар тұрғын үй төлемдеріне құқықтарын некеге тұрғаннан кейін іске асырады.

№50 қағидалардың 4-тармағы да қолданылуға жатпады, өйткені оның мақсаты ақшалай өтемақы төлеу тәртібі мен оның мөлшерін есептеуді реттеу болып табылады, ал даудың нысанасы талап қоюшының осы өтемақыға құқығының болуы, оның мөлшері емес.

Соттар талап қоюшының жұбайы әскери қызметтен босатылған кезде жоғарыда көрсетілген норма негізінде БТТ алғанын анықтады.

Заңның 101-2-бабы 4-тармағының үшінші абзацының 3) тармақшасының сөзбе-сөз мағынасы талап қоюшыға ақшалай өтемақы төлеуді шектейді, өйткені оның жұбайы БТТ алған. Сот алқасы осы императивтік талапты өзгеше түсіндіруге негіз таппады.

Заңның 101-7-бабының 3) тармақшасына сәйкес тұрғын үй төлемдерін алушы (талап қоюшының жұбайы) оларды осы Заңның 101-5-бабында көзделген мақсаттарға бағыттауға міндетті.

Егер ерлі-зайыптылардың екеуі де әскери қызметші болса, тұрғын үй төлемдері олардың таңдауы бойынша ерлі-зайыптылардың біреуіне төленеді, бұл Заңның 101-3-бабының 2-тармағында белгіленген.

Заңның 101-2-бабының 12-тармағында әскери қызметшілердің тұрғын үй төлемдерін пайдалану арқылы тұрғын үйді меншікке сатып алу құқығы бір рет жүзеге асырылатыны белгіленген.

Әскери қызметшілерге, егер олардың өздері немесе жұбайлары Заңның 101-2-бабының 5-тармағының бірінші бөлігінде көзделген тұрғын үй төлемдерін алған болса, оларды тұрғын үйге мұқтаж деп танудан бас тартылады (Тұрғын үй туралы заңның 101-3-бабы 3-тармағының 2) тармақшасы).

Сот алқасының пікірінше, жоғарыда келтірілген Заң нормаларын жүйелі талдау талап қоюшы мен оның жұбайына заң бойынша өздерінің бірлескен таңдауы бойынша мына құқықтардың бірін пайдалануға мүмкіндік берілгенін көрсетеді: әскери қызметтен босатылған кезде біржолғы тұрғын үй төлемін алу құқығын (оны талап қоюшының жұбайы іске асырған) не мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйді өтеусіз жекешелендіру құқығының орнына ақшалай өтемақы алу құқығын.

Сот алқасы талап қоюшы даулап отырған жауапкердің жауабы әкімшілік акт болып табылмайтынымен келісті, өйткені оған ақшалай өтемақы төлеуден тұрғын үй комиссиясының шешімімен және жауапкердің әкімшілік актісімен бас тартылған.

Алайда бұл жағдайда талап қоюдың көрсетілген бөлігін АППК-нің 138-бабы екінші бөлігінің 11) тармақшасы негізінде қайтару қажет еді.

Осылайша, сот алқасы төменгі тұрған соттардың істің мән-жайларын оны шешу үшін жеткілікті көлемде анықтап, егжей-тегжейлі баяндаған деген қорытындыға келді, алайда материалдық және процестік құқық нормаларын дұрыс қолданбауға жол берген, атап айтқанда: заңды дұрыс түсіндірмеген, қолданылуға жатпайтын нормативтік құқықтық актілердің ережелерін қолданған және, керісінше, қолданылуға жататын Заң нормаларын қолданбаған.

Татуластыру рәсімдері

АППК жария-құқықтық қатынастардан туындайтын даулар бойынша татуластыру рәсімдерін жүргізу мүмкіндігін көздейді, сонымен бірге тараптардың татуласуына жауапкерде әкімшілік қалау болған жағдайда жол беріледі. Заңнама нормаларының мұндай ережесі азаматтың, заңды тұлғаның бұзылған құқықтарын жоюға шағым жасалған актінің күшін жою, мемлекеттік органның немесе лауазымды адамның қандай да бір әрекетті тоқтатуы арқылы мүмкіндік болуына байланысты негізді болып табылады.

Тараптар өзара ымыраға келу негізінде әкімшілік істі қараудың барлық сатыларында (кезеңдерінде) сот шешім шығару үшін кеңесу бөлмесіне кеткенге дейін татуласу туралы келісім, медиация туралы келісім немесе партисипативтік рәсім тәртібімен дауды реттеу туралы келісім жасасу арқылы әкімшілік істі толық немесе ішінара аяқтай алады.

Соттың тараптарды татуластыру шараларын қабылдауы және оларға процестің барлық сатыларында дауды реттеуге жәрдемдесуі әкімшілік сот ісін жүргізудің міндеттерінен туындайды. Тараптардың талаптарына қатысты бейтарап ұстанымда бола отырып, сот тараптарға татуластыру рәсімдерін жүргізу құқығын және осындай келісімдер жасасудың құқықтық салдарын түсіндіреді.

Сонымен бірге әкімшілік сот ісін жүргізу шеңберінде АППК қағидаттарын (соттың белсенді рөлі, әділдік, мөлшерлестік), процестік мәжбүрлеу шараларын (ақшалай өндіріп алу) және татуластыру рәсімдерін қолдану осы санаттағы істерді қарау сапасын едәуір арттырды.

Мәселен, соттың белсенді рөл қағидатын іске асыру дауды сот арқылы шешуге немесе дауды бейбіт жолмен реттеуге не істі қараудың перспективаларын түсіндіруге байланысты талап қоюды кері қайтарып алуға ықпал етеді. Мысалы, жауапкер дауланып отырған актінің күшін өзі жояды немесе соның нәтижесінде дау жойылатын әрекеттер жасайды.

Соттылық

Тұрғын үй қатынастарынан туындайтын даулар бойынша істерді қарау кезінде дауларды шешу үшін соттылық қағидаларын сақтау, талап қоюға талап ету құқығы бар тұлғалардың жүгінуі, талап қою нысанасын дұрыс айқындау ерекше маңызға ие.

Соттылық АППК-нің 102, 103 және 106-баптарының қағидалары бойынша айқындалады. Талап қоюшының арызы бойынша мамандандырылған аудандық және оған теңестірілген әкімшілік соттың соттылығына жатқызылған істер талап қоюшының тұрғылықты жері бойынша сотта қаралуы мүмкін, бұған республикалық маңызы бар қалалар мен астанада, облыс орталықтарында орналасқан мамандандырылған аудандық және оған теңестірілген әкімшілік соттардың соттылығына жататын істер кірмейді.

АППК-нің 103-бабына сәйкес әскери соттар Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының әскери қызметшілері, әскери жиындарға шақырылған азаматтар берген талап қоюлар бойынша, егер жауапкер әскери басқару органы, әскери бөлім болса, басқа мамандандырылған соттардың соттылығына жататын істерді қоспағанда, әкімшілік істерді қарайды.

Егер тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің аумағында әскери сот құрылмаса, оның соттылығына жатқызылған әкімшілік істер осы Кодексте белгіленген тәртіппен мамандандырылған аудандық және оған теңестірілген әкімшілік соттарда қаралады.

Талдау көрсеткендей, соттарға келіп түскен талап қоюлардың басым бөлігі соттылық қағидаларын сақтай отырып қабылданған және соттарда қандай да бір қиындық туындатпайды.

Сонымен бірге өңірде әскери сот болған жағдайда БТТ тағайындау туралы талап қоюлар бойынша істердің соттылығын дұрыс айқындауға қатысты мәселелер туындайды.

Егер қаласаңыз, осы аударманы Қазақстан соттарының ресми-құқықтық стиліне барынша жақындатып, терминдерді АППК/ГПК және қолданыстағы заңнамадағы ресми қазақша нұсқалармен біріздендіріп те бере аламын.

Осылайша, ТТЖ әскери қызметшілерге әскери қызмет өткеру кезеңінде тағайындалады және олар бойынша даулардың соттылығы әскери соттардың құзыретіне жатқызылған. Ал БТЖ әскери қызметші қызметтен босатылған кезде тағайындалады және тараптардың бірінің әскери қызметші мәртебесін жоғалтуына байланысты арнайы соттылық енді қолданылмайды.

Соттардың баяндалған практикасына сәйкес, соттылықты дұрыс айқындау конституциялық норманың талаптарына байланысты маңызды болып табылады және әкімшілік істер бойынша оның сақталуы АППК-нің 102, 103-баптарына сәйкес қамтамасыз етілуге тиіс.

Іс бойынша іс жүргізу тәртібі

АППК-нің 146, 148-баптарының нормаларына сәйкес әкімшілік іс талап қою берілген күннен бастап ақылға қонымды мерзімдерде, бірақ үш айдан аспайтын мерзімде қаралады және шешіледі.

Сот талқылауы АППК-нің 147-бабында белгіленген ерекшеліктерді қоспағанда, ГПК қағидалары бойынша жүзеге асырылады. Сот тараптардың келісімімен әкімшілік істі ақылға қонымды мерзімде, бірақ талап қою берілген күннен бастап үш айдан аспайтын мерзімде жазбаша талқылау тәртібімен қарауға құқылы.

Сот талап қоюды тіркегеннен кейін, алдын ала тыңдау және сот талқылауы сатыларында соттың белсенді рөлі шеңберінде талап қоюшылардың дұрыс құқықтық ұстаным қалыптастыруына жәрдем көрсетуді қамтамасыз етеді.

Жалпы алғанда, республика соттары аталған санаттағы істерді жоғарыда көрсетілген талаптарды сақтай отырып қараған.

Іске қатысатын тұлғалар аясы

АППК-нің 26-бабына сәйкес әкімшілік процеске қатысушылар талап қоюшы, жауапкер, мүдделі тұлға және прокурор болып табылады.

Бұл ретте тұрғын үй даулары бойынша АППК-нің 31-бабының ережелеріне сәйкес прокурор, әдетте, іске қатыспайды.

Іске қатысатын тұлғалардың аясы сотқа талап қою берген кезде талап қоюшының өзі айқындайды. Сотқа талап қоюмен жүгінуге құқығы бар тұлғалар Заңның 67-68-баптарында көрсетілген.

Сот алдын ала тыңдау барысында құқықтары, бостандықтары немесе заңды мүдделері әкімшілік актімен, әкімшілік әрекетпен (әрекетсіздікпен) қозғалуы мүмкін тұлғалар тобын анықтайды, кейін олар АППК-нің тиісті бабына сәйкес мүдделі тұлғалар ретінде іске тартылады.

Талдау көрсеткендей, әскери қызметшілердің, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдар қызметкерлерінің ТТЖ және БТЖ төлемдеріне байланысты талап қоюлары бойынша жауапкер ретінде шешімдерді қабылдаған тұрғын үй комиссиялары құрылған тиісті аумақтық әкімшілік орган (әскери бөлімдер, ҚАЖК мекемелері, ПД, желілік бөлімдер, күзет қызметтері және т.б.) қатысады. Қажет болған жағдайда мүдделі тұлға ретінде жоғары тұрған мемлекеттік орган (Комитет, Министрлік) тартылады.

Азаматтардың ЖАО-ға берген талап қоюлары бойынша жауапкер ретінде әкімшілік-аумақтық бірліктің әкімі және/немесе ТКШ бөлімі, тұрғын үй қатынастары бөлімі тартылады.

«Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» Заңның 31-бабы 1-тармағының 12) тармақшасына сәйкес ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) әкімдігі Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес коммуналдық тұрғын үй қорынан тұрғын үй салуды және оны бөлуді ұйымдастырады.

Заңның 77-бабының 1-тармағына сәйкес коммуналдық тұрғын үй қорынан тұрғын үй немесе жергілікті атқарушы орган жеке тұрғын үй қорынан жалдаған тұрғын үй тұрғын үй комиссиясының шешімі негізінде өтініш берушінің тұрғылықты жері бойынша жергілікті атқарушы органның шешімімен беріледі.

Тұрақты негізде жұмыс істейтін ЖАО-ның тұрғын үй комиссиялары ЖАО жанынан құрылады. Уәкілетті орган тұрғын үй беретін ЖАО болып табылады.

Әрбір нақты жағдайда талап қоюшының талаптарының нысанасы мен негіздеріне, жауапкердің қарсылықтарына және қолданылуға жататын заңдарға, уәкілетті органдардың құқықтық мәртебесі мен өкілеттіктеріне сүйене отырып, жауапкерлерді дұрыс айқындау қажет.

Тиісті емес жауапкерге талап қою берілген кезде сот АППК-нің 16, 116-баптарына сәйкес дауды қарау кезінде созбалаңдыққа жол бермеу мақсатында талап қоюшыға тиісті емес жауапкерді тиісті жауапкермен ауыстыру тәртібін АППК-нің 29-бабына сәйкес түсіндіруге тиіс.

Жергілікті соттардың практикасына сүйенсек, тұрғын үй комиссияларының мүшелерін жауапкер ретінде іске тартудың қажеті жоқ.

Талап қоюды қанағаттандыру туралы шешімді әкімшілік орган, әкім немесе ТКШ бөлімі орындайды, заңды күшіне енген сот шешімдерін орындауда қиындықтар мен проблемалық мәселелер туындамайды.

Дәлелдемелер және дәлелдеу

АППК-нің 129-бабына сәйкес дау айту туралы талап қоюлар бойынша дәлелдеу ауыртпалығы әкімшілік органға жүктелгеніне қарамастан, орган/тұрғын үй комиссиясы мемлекеттік органдар арасындағы ақпарат алмасу жүйелерінде бар мәліметтермен ғана шектеледі. ЖАО шешімдер қабылдау кезінде, әдетте, кезекте тұрған азаматтардан қосымша құжаттарды талап етпейді.

Сонымен бірге тұрғын үй даулары бойынша дәлелдеу сипаты заңмен қорғалатын немесе мазмұнына байланысты тек талап қоюшы ұсына алатын дәлелдемелерді (ипотекалық шарттар, банктерден анықтамалар, жұмыс орнынан, оқу орнынан анықтамалар, қызметтік тізімдер) не жеке сипаттағы мәліметтерді (отбасы құрамы туралы) ұсынуды талап етеді.

Осылайша, дәлелдемелер ретінде:

а) ЖАО тұрғын үй комиссияларының кезекте тұрғандар тізімінен шығару туралы шешімдеріне дау айту жөніндегі талап қоюлар бойынша талап қоюшылар кезекте тұрғандар санатына жатқызылғанын растайтын құжаттарды (кадр қызметі бөлімдерінен алынған қызметтік тізімдер, мемлекеттік қызметшілердің жұмыс орнынан анықтамалар, мүгедектігі туралы анықтамалар, барлық балалардың туу туралы куәліктері, некені бұзу туралы куәліктер, отбасының барлық мүшелерінің мүлікке тіркелген құқықтары туралы анықтамалар және т.б.) ұсына алады.

Тұрып жатқанын (тұрғын үйден шықпағанын) растайтын дәлелдемелер ретінде талап қоюшылар оқу орнынан, жұмыс орнынан анықтамаларды, куәлардың айғақтарын, учаскелік полиция инспекторларының рапорттарын (мінездемелерін) ұсынады.

Талап қою беру мерзімдері (мерзімдерді қалпына келтіру практикасы)

Талап қою беру мерзімдері АППК-нің 20-тарауында, атап айтқанда, АППК-нің 136-бабында көзделген.

Жалпы ереже бойынша, дәлелді себеппен өткізіп алынған талап қою беру мерзімін сот ГПК қағидалары бойынша қалпына келтіруі мүмкін. Талап қоюды сотқа беру мерзімін өткізіп алудың себептері және олардың әкімшілік істі дұрыс шешу үшін маңызы сот арқылы алдын ала тыңдау барысында анықталады.

Сотқа талап қою беру мерзімін дәлелді себепсіз өткізіп алу, сондай-ақ өткізіп алынған сотқа жүгіну мерзімін қалпына келтіру мүмкіндігінің болмауы талап қоюды қайтаруға негіз болып табылады.

Сонымен бірге АППК-нің 136-бабының бесінші бөлігіне сәйкес әкімшілік рәсімге қатыспаған, бірақ құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделері әкімшілік актімен қозғалатын тұлға әкімшілік актінің қабылданғанын білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап бір ай ішінде, бірақ ол қабылданған күннен бастап бір жылдан кешіктірмей сотқа талап қою беруге құқылы екенін ескеру қажет.

Процестік мәжбүрлеу шараларын қолдану

Істі қарау барысында процестік заңнама нормаларының бұзылғаны анықталған жағдайда АППК-нің 18-тарауына сәйкес процестік мәжбүрлеу шаралары қолданылады.

АППК-нің 127-бабына сәйкес сот процестік құқықтарын теріс пайдаланатын немесе процестік міндеттерін орындамайтын тұлғаға, оның ішінде дәлелдемелерді белгіленген мерзімді дәлелді себептерсіз бұза отырып ұсынғаны, тапсырмаларды орындағаны үшін, егер бұл әкімшілік істі қарауды созуға әкеп соқса, әрбір әрекет (әрекетсіздік) үшін он айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде ақшалай өндіріп алуды қолдануға құқылы.

Соттың талабын, сұрау салуын орындамағаны, әкімшілік іске қатысушы тұлғаның сот отырысына келмегені, сотқа уақтылы хабарламағаны, пікірді уақтылы ұсынбағаны, сот отырысында төрағалық етушінің өкімдеріне бағынбағаны, сотта белгіленген тәртіпті бұзғаны, сондай-ақ сотты және (немесе) судьяны құрметтемегенін анық көрсететін өзге де әрекеттері (әрекетсіздігі) үшін сот жиырма айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде ақшалай өндіріп алуды қолдануға құқылы.

Сот шешімін, тараптардың татуласу, медиация немесе партисипативтік рәсім тәртібімен дауды реттеу туралы келісімін бекіту туралы сот ұйғарымын орындамағаны үшін сот жауапкерге елу айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде ақшалай өндіріп алуды қолданады және сол сот актісінде оның орындалуға жататын мерзімін көрсетеді, бұл мерзім бір айдан аспауға тиіс.

Талданатын кезең ішінде соттарда ақшалай өндіріп алу түріндегі процестік мәжбүрлеу шарасын қолдану практикасы қалыптасты.

Осы санаттағы даулар бойынша ақшалай өндіріп алу көбінесе жауапкерлерге мынадай себептер бойынша қолданылады:

• пікірді уақтылы ұсынбау;
• әкімшілік істің материалдарын уақтылы немесе толық көлемде ұсынбау;
• дәлелді себепсіз сот отырысына келмеу (немесе онлайн форматта қосылмау).

 Қолданылған қысқартулар:

ӘРПК – Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексі

АПК – Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексі

АК – Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі

ЖС НҚҚ – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы

АЖ – ақпараттық жүйе

ҚР ЖС ӘІСК – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы

ӘІСК немесе алқа – әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы

МАӘС – мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сот

ІІМ – Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі

ҚМ – Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі

ҰҚК – Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті

БП – Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы

ТЖД – Төтенше жағдайлар департаменті

АМО – арнаулы мемлекеттік органдар

ПД – Полиция департаменті

ТТЖ – тұрғын үй төлемдері

БТЖ – біржолғы тұрғын үй төлемдері

МТҚ – мемлекеттік тұрғын үй қоры

ЖАО – жергілікті атқарушы органдар

Тұрғын үй даулары мәселелерін реттейтін негізгі нормативтік құқықтық актілер:

• Қазақстан Республикасының Конституциясы;
• ӘРПК;
• АК;
• АПК;
• Қазақстан Республикасының «Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңы (бұдан әрі – Тұрғын үй қатынастары туралы заң);
• Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік мүлік туралы» Заңы (бұдан әрі – Мемлекеттік мүлік туралы заң);
• Қазақстан Республикасының «Әскери қызмет және әскери қызметшілердің мәртебесі туралы» Заңы (бұдан әрі – Әскери қызмет туралы заң);
• Қазақстан Республикасының «Құқық қорғау қызметі туралы» Заңы (бұдан әрі – Құқық қорғау органдары туралы заң);
• Қазақстан Республикасының «Құқықтық актілер туралы» Заңы (бұдан әрі – Құқықтық актілер туралы заң);
• Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Азаматтардың мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй-жайларды жекешелендіру туралы заңнаманы сот практикасы барысында қолдану туралы» 1997 жылғы 18 шілдедегі №9 нормативтік қаулысы.

Сондай-ақ заңға тәуелді нормативтік құқықтық актілер:

• Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2018 жылғы 12 ақпандағы №49 қаулысымен бекітілген Әскери қызметшілерді қызметтік тұрғын үймен қамтамасыз ету, тұрғын үй төлемдерінің мөлшерін есептеу, тағайындау, қайта есептеу, жүзеге асыру, тоқтату, тоқтата тұру және қайта бастау қағидалары (бұдан әрі – №49 қағидалар);
• Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2018 жылғы 12 ақпандағы №50 қаулысымен бекітілген Ақшалай өтемақыны жүзеге асыру қағидалары (бұдан әрі – №50 қағидалар);
• Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 5 тамыздағы №524 қаулысымен бекітілген Ішкі істер органдары қызметкерлерін қызметтік тұрғын үймен қамтамасыз ету, тұрғын үй төлемдерінің мөлшерін есептеу, тағайындау, қайта есептеу, жүзеге асыру, тоқтату, тоқтата тұру және қайта бастау қағидалары, сондай-ақ тұрғын үй төлемдерін алуға құқығы бар ішкі істер органдары қызметкерлері лауазымдарының санаттары (бұдан әрі – №524 қағидалар);
• Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 2 шілдедегі №673 қаулысымен бекітілген Мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйлерді жекешелендіру қағидалары (бұдан әрі – №673 қағидалар);
• Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрінің міндетін атқарушының 2021 жылғы 13 тамыздағы №441 бұйрығымен бекітілген «Мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйге немесе жергілікті атқарушы орган жеке тұрғын үй қорынан жалдаған тұрғын үйге мұқтаж азаматтарды есепке қою және кезекке қою, сондай-ақ жергілікті атқарушы органдардың тұрғын үй беруге мұқтаж азаматтарға тұрғын үй беру туралы шешім қабылдауы» мемлекеттік қызметін көрсету қағидалары;
• Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2023 жылғы 26 мамырдағы №85 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік заңды тұлғаларға бекітілген мемлекеттік мүлікті мемлекеттік меншіктің бір түрінен екіншісіне беру қағидалары;
• Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2023 жылғы 27 желтоқсандағы №168 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасының мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйге немесе жергілікті атқарушы орган жеке тұрғын үй қорынан жалдаған тұрғын үйге мұқтаж азаматтарды есепке қою қағидалары.

Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта Тұрғын үй қатынастары туралы заңда көзделгеннен өзгеше қағидалар белгіленсе, халықаралық шарттың қағидалары қолданылады.

Құқықтық актілер туралы заңның 10 және 12-баптарына сәйкес кодекстердің заңдарға қарағанда заңдық күші жоғары; нормативтік құқықтық актілердің әртүрлі деңгейлеріндегі нормалар арасында қайшылықтар болған жағдайда, заңдық күші жоғары актінің нормалары қолданылады.

Жалпы ереже бойынша, ГК-нің 4-бабында және Құқықтық актілер туралы заңның 43-бабында көзделгендей, нормативтік құқықтық актілер олар қолданысқа енгізілгеннен кейін туындаған қатынастарға қолданылады.

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы