Біржолғы сақтандыру төлемін, өкілдің көмегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстарды, өндірістік жарақат алуына байланысты моральдық зиянның орнын толтыруды өндіріп алу
Сақтандыру компаниясының жұмыс берушісінің жазатайым оқиғаның басталғаны туралы уақтылы хабарламауы жұмыс берушінің сақтандыру төлемі жүзеге асырылуы тиіс шарттарда пайда алушы алдындағы жауаптылығына әкеп соғады. Д. сотқа "R" ЖШС, "Н "өмірді сақтандыру компаниясы" АҚ (бұдан әрі – сақтандыру компаниясы) 2 778 000 теңге сомасында біржолғы сақтандыру төлемін, өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша шығыстарды өндіріп алу, "R" ЖШС-мен моральдық зиянның өтемақысын өндіріп алу туралы талап арызбен жүгініп, оның жұмыс істеп жатқанын көрсетті "R" ЖШС жүргізушісі лауазымында жол-көлік оқиғасы нәтижесінде кәсіптік еңбекке қабілеттілігінің 70% жоғалтуымен өндірістік жарақат алды. Жамбыл облысы Байзақ аудандық сотының шешімімен Д. талапты қанағаттандырудан бас тартылды. Жамбыл облыстық сотының азаматтық және әкімшілік істер жөніндегі апелляциялық сот алқасының қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі сақтандыру компаниясынан Д. сақтандыру төлемдерінің пайдасына өндіріп алу туралы талап қоюдан бас тарту бөлігінде өзгертілді және осы бөлімде талап қоюды ішінара қанағаттандыру туралы жаңа шешім шығарылды. Д. пайдасына сақтандыру компаниясынан біржолғы сақтандыру төлемі және өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша шығыстар өндірілді. Қалған бөлігінде бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалды. Жамбыл облыстық сотының кассациялық сот алқасының қаулысымен апелляциялық сот алқасының қаулысы өзгертілді. Д. - ның талабын қанағаттандыру бөлігінде күші жойылды, қалған бөлігінде апелляциялық сот алқасының қаулысы өзгеріссіз қалды. ҚР Жоғарғы Сотының азаматтық және әкімшілік істер жөніндегі қадағалау сот алқасы Жамбыл облыстық сотының кассациялық сот алқасының Д. "R" ЖШС-не, "өмірді сақтандыру компаниясы "АҚ-Н біржолғы сақтандыру төлемінің сомасын өндіріп алу туралы және төмендегілерге байланысты осы бөлімде жаңа шешім шығарды.
Сот 2012 жылғы 13 қарашада сақтандыру компаниясы мен "R" ЖШС арасында қызметкерді еңбек (қызметтік) міндеттерін атқару кезінде жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру шарты жасалғанын анықтады. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының № 6/2015 20 бюллетені 2013 жылғы 14 қаңтарда Д., "R" ЖШС-де жүргізуші болып жұмыс істеп, "МАН" маркалы автомашинаны басқара отырып, қарсы қозғалыс жолағына шығып, "Мазда-626"маркалы автомашинамен соқтығысқан. Жамбыл облысы Қордай аудандық сотының қаулысымен Д. әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 468-бабының 1-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін кінәлі деп танылды. Жол-көлік оқиғасы нәтижесінде Д. сол жақ жіліншік сүйектерінің шоғырланған сынуын алды. Осы факт бойынша жұмыс беруші өндірістегі жазатайым оқиға туралы акт жасады, онда Жұмыс берушінің денсаулығына зиян келтірген кінәсі 100% белгіленді. "Қызметкер еңбек (қызметтік) міндеттерін атқарған кезде оны жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру туралы" Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – заң) 8-бабы 2-тармағының 4) тармақшасына сәйкес сақтанушы жазатайым оқиғаның басталғаны туралы өзіне белгілі болғандай, дереу, бірақ үш жұмыс күнінен кешіктірмей бұл туралы сақтандырушыға хабарлауға міндетті. Сонымен қатар, іс материалдарынан "R" ЖШС емес, Д. еңбек (қызметтік) міндеттерін атқару кезінде сақтандыру жағдайының туындауы нәтижесінде сақтандыру компаниясының атына біржолғы сақтандыру төлемін өндіріп алу туралы өтінішпен жүгінді. Д. сақтандыру компаниясы жазатайым оқиға туралы уақтылы хабарламауға байланысты сақтандыру төлемін жүзеге асырудан бас тартты. Бірінші сатыдағы сот Д. - ның талабын қанағаттандырудан бас тарта отырып, "R" ЖШС сақтандыру компаниясына сақтандыру жағдайының басталғаны туралы уақтылы хабарламады деген қорытындыға келді, осыған байланысты сақтандыру компаниясы Д. - ны сақтандыру төлемін жүзеге асырудан негізді түрде бас тартты. Апелляциялық сот алқасы бірінші сатыдағы соттың шешімін өзгертті, сақтандыру компаниясы ресми негіздер бойынша талапкерге сақтандыру төлемін беруден бас тартты және Д. - ның пайдасына сақтандыру компаниясынан біржолғы сақтандыру төлемін және өкілдің көмегіне ақы төлеу шығындарын өндіріп алды деп шешті.
Апелляциялық сот алқасының көрсетілген қорытындыларымен кассациялық сот алқасы келіспеді және іс бойынша талап қоюдан бас тарту туралы жаңа шешім қабылдады. Қадағалау сот алқасы төменгі сатылардың қорытындылары іс бойынша белгіленген мән-жайларға және материалдық құқық нормаларына қайшы келетіндігін атап өтті. АК-нің 835-бабының 1-тармағына сәйкес сақтанушы сақтандыру жағдайының басталғаны туралы білгеннен кейін оның басталғаны туралы сақтандырушыға немесе оның өкіліне дереу хабарлауға міндетті. Егер міндетті сақтандыру туралы Қазақстан Республикасының шартында немесе заңнамалық актісінде хабарлау мерзімі және (немесе) тәсілі көзделсе, ол шартта немесе Қазақстан Республикасының заңнамалық актісінде көрсетілген тәсілмен келісілген мерзімде жасалуға тиіс. Шарттың 5-бабы 5.2-тармағының 4) тармақшасының және Заңның 8-бабы 2-тармағының 4) тармақшасының негізінде сақтанушы ("R" ЖШС) жазатайым оқиғаның басталғаны туралы өзіне белгілі болған үш жұмыс күнінен кешіктірмей бұл туралы сақтандырушыға хабарлауға міндетті деп көзделген. АК-нің 272-бабының талаптарына сәйкес міндеттеме міндеттеменің шарттары мен заңнама талаптарына сәйкес тиісінше орындалуы тиіс. АК-нің 284-бабының 2-тармағына сәйкес Тараптардың бірінің міндеттемелерін орындамауы немесе тиісінше орындамауы өзара міндеттерді орындау және қарсы талаптарды қанағаттандыру кезінде екінші Тарапты өз міндеттерін орындаудан босатады. Еңбек Кодексінің 323-бабы 2-тармағының 5) тармақшасында жұмыс берушінің өндірістегі жазатайым оқиға туралы еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органда белгіленген нысан бойынша дереу қызметкерді еңбек (қызметтік) міндеттерін атқару кезінде жазатайым оқиғалардан сақтандыруға шарт жасалған сақтандыру ұйымына хабарлауы көзделген. "R" ЖШС Шартта көзделген өз міндеттерін орындамағаны анықталды. Демек, сақтандыру компаниясы сақтандыру төлемін жүзеге асыру бойынша өзара міндеттерді орындаудан босатылады. Бұл ретте АК-нің 835-бабының 3-тармағына сәйкес Сақтандырушының сақтандыру жағдайының басталғаны туралы хабарламауы сақтандыру компаниясына сақтандыру төлемін жүзеге асырудан бас тарту құқығын береді.
Азаматтық кодекстің 917-бабының 1-тармағына сәйкес мүліктік немесе мүліктік емес игіліктер мен азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарына заңсыз әрекеттермен (әрекетсіздікпен) келтірілген зиянды (мүліктік және (немесе) мүліктік емес) зиян келтірген адам толық көлемде өтеуге тиіс. Заңнамалық актілерде зиянды өтеу міндеті зиян келтіруші болып табылмайтын адамға жүктелуі мүмкін, сондай-ақ өтеудің неғұрлым жоғары мөлшері белгіленуі мүмкін. ТК-нің 164-бабының 1, 2-тармақтарына сәйкес қызметкердің еңбек міндеттерін атқаруына байланысты оның өміріне немесе денсаулығына зиян келтірілген кезде жұмыс беруші зиянды АК-да көзделген көлемде өтеуге міндетті. Қызметкерде сақтандыру төлемдері болмаған кезде зиянды жұмыс беруші толық көлемде өтейді. Заңның 19 - бабы 2-тармағының 3) тармақшасына сәйкес қызметкердің кәсіптік еңбекке қабілеттілігінен айырылу дәрежесі белгіленген жағдайда оның денсаулығына зиян келтіруден туындаған шығыстарды өтеу жөніндегі сақтандыру төлемінің мөлшері кәсіптік еңбекке қабілеттілігінен айырылған кезде қоса алғанда 60-тан 89 процентке дейін белгіленеді және 1500 айлық есептік көрсеткішті (бұдан әрі-АЕК) құрайды. Кәсіптік еңбекке қабілеттілігінен айырылу дәрежесі 2013 жылы 70% - ға белгіленді, демек АЕК 2013 жылы есептелуге жатады, ол 1731 теңгені құрады. Баяндалғанды ескере отырып, қадағалау сот алқасы Д. - ның "R" ЖШС-не, "Н "өмірді сақтандыру компаниясы" АҚ-ға біржолғы сақтандыру төлемін өндіріп алу туралы талабын ішінара қанағаттандырды. "R" ЖШС-нен Д.пайдасына 2 596 500 теңге сомасында біржолғы сақтандыру төлемі, 77 000 теңге сомасында өкілдің қызметтеріне ақы төлеу бойынша шығыстар, барлығы 2 673 500 теңге өндірілді.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
