Еңбек даулары бойынша моральдық зиянды өтеу
Еңбек дауларын шешу үшін сотқа жүгінген кезде, көбінесе жұмыста қалпына келтіру, жалақы бойынша берешекті өндіріп алу туралы талаппен қатар, талапкерлер моральдық зиянды өтеу туралы талап қояды. Мұндай талаптар, әдетте, егер моральдық зиян қызметкердің заңсыз жұмыстан шығарылуынан туындаса, соттар ішінара қанағаттандырылады. Жалақы төлеуді кешіктірген кезде қызметкерлердің моральдық зиянды ақшалай түрде өтеу туралы талаптарын қарастыра отырып, соттар азаматтың мүліктік құқықтарын бұзатын әрекеттер (әрекетсіздік) үшін моральдық зиянды өтеу мүмкіндігін болдырмайтын АК-нің 951-бабы 4-тармағының ережелерінен жиі шығады.
Сонымен қатар, жалақыны уақтылы төлемеу қызметкердің еңбегі үшін сыйақы алуға конституциялық құқығын бұзу болып табылады, бұл өз кезегінде азаматтардың мүліктік емес құқықтарына жатады. Азаматтық кодекстің 951-бабының 1-тармағына сәйкес моральдық зиян-бұл жеке мүліктік емес игіліктер мен жеке тұлғалардың құқықтарын бұзу, кемсіту немесе одан айыру, оның ішінде жәбірленушінің өзіне қарсы жасаған әрекеті нәтижесінде бастан кешірген (зардап шегетін, бастан кешіретін) моральдық немесе физикалық азаптар (қорлау, ашулану, депрессия, ашу, ұят, үмітсіздік және т. б.) құқық бұзушылықтар. Жұмыс берушінің жалақысын толық көлемде және еңбек заңнамасында белгіленген мерзімде төлемеуі ӘҚБтК-нің 87-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық болып табылады. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабында адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары ең жоғары құндылықтар деп аталды, ал 24-бап еңбегі үшін кемсітусіз сыйақы алу құқығын бекітеді. Сондықтан, жалақыны төлемеу адамның қадір-қасиеті мен өмірінің, денсаулығының, физикалық және психикалық жағдайының төмендеуіне әкелуі мүмкін. "Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2001 жылғы 21 маусымдағы №3 нормативтік қаулысының 3-тармағында жеке мүліктік емес құқықтар мен игіліктер деп жәбірленушіге моральдық зиян келтіруге әкеп соғуы мүмкін бұзушылықтарды айыру немесе кеміту деп азаматқа туғаннан бастап тиесілі игіліктер немесе заңға байланысты құқықтар, оның жеке басымен тығыз байланысты.
Еңбек даулары бойынша моральдық зиянды өтеу Еңбек кодексінде жұмыс берушінің заңсыз әрекеттерімен немесе әрекетсіздігімен қызметкерге келтірілген моральдық зиянды өтеу мәселелері реттелмейді. Алайда, бұл жағдайда азаматтық заңнаманы қолдану мүмкіндігіне жол беріледі, ол туралы АК-нің 1-бабында тікелей көрсетілген. Азаматтық кодекстің 1-бабының 3-тармағына сәйкес осы баптың 1-тармағында көрсетілген белгілерге жауап беретін отбасылық, еңбек қатынастарына және табиғи ресурстарды пайдалану және қоршаған ортаны қорғау жөніндегі қатынастарға азаматтық заңнама бұл қатынастар тиісінше отбасылық, еңбек заңнамасымен, табиғи ресурстарды пайдалану және қоршаған ортаны қорғау туралы заңнамамен реттелмеген жағдайларда қолданылады. Осылайша, қолданыстағы заңнамада Азаматтық кодексті қолдана отырып және еңбек даулары бойынша моральдық зиянды өтеу мүмкіндігі жоққа шығарылмайды. Бұл ретте соттар мәлімделген талаптарды құқықтық бағалаумен қатар жеке мүліктік емес құқықтардың нақты бұзылуына, олардың болуына немесе болмауына байланысты мәселелерді мұқият зерделеуге тиіс.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
