Жеке айыптау азаматтардың құқықтық белсенділігіне ықпал етеді
Жеке айыптау институты азаматтардың өз құқықтарын қорғау, "нөлдік төзімділік" қағидаттарын іске асыру жөніндегі құқықтық белсенділігіне ықпал етеді, тараптардың бәсекелестігін дамытады. Сотта істің барлық қатысушыларының бұзылған құқықтары мен заңды мүдделерін қалпына келтіру міндеті тұр. Республиканың бірінші сатыдағы соттарында жеке айыптау істерін қарау практикасын талдау бұзушылықтар туралы куәландыратын жекелеген фактілерді анықтады. Осыған байланысты соттар: жеке айыптау шағымдарын қабылдаудан негізсіз бас тарту фактілерін; ресми не ойдан шығарылған негіздер бойынша шағымдарды қабылдаудан бас тарту фактілерін алып тастауы тиіс; Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің (бұдан әрі – ҚІЖК)408-бабы 2-бөлігінің талаптарына сәйкес келтіру үшін шағым жіберілген кезде шағымның авторы жоюы тиіс кемшіліктерді көрсетудегі дерексіз тұжырымдарды сот қаулысында баяндау;
Жеке айыптау азаматтардың құқықтық белсенділігіне ықпал етеді
шағымға талаптар қойылған кезде шағымға ҚІЖК-нің 408-бабының 2-бөлігінде белгіленген шеңберден шықпау (мысалы, ҚК-нің 408-бабының 2-бөлігінде қамтылмаған шағымның көшірмесін ұсынуды талап ету); шағымды ҚІЖК-нің 408-бабының 2-бөлігінің талаптарына сәйкес келтіру үшін шағымның авторы үшін мүмкіндікті көрінеу болдырмайтын қысқартылған мерзімдерді ұсыну соттың қаулысында баяндалған талаптарды орындау; жеке айыптаудың шағымдарын қарауды кейінге қалдыру; сотқа дейінгі іс жүргізу органдарына не заңдарда көзделген негіздер болмаған кезде басқа соттарға қайта жіберу; қылмыстық іс-әрекеттің уақыты, орны, тәсілі, салдарлары, біліктілігі, қылмыстық жауаптылыққа тартылатын адам туралы мәліметтер (жәбірленушінің Тегі, Аты, Әкесінің аты, дербес беруге құқылы басқа да деректер), куәлардың тізімі (егер бар болса және жәбірленушінің олардың деректерін анықтауға мүмкіндігі болса) көрсетілген шағымдарды қабылдау фактілері), өйткені шағым айыптау актісі бола отырып, айыптау көлемін анықтайды. Судьялардың назарын ҚІЖК-нің 410-бабы 4-бөлігінің талаптарына сәйкес тараптарға олардың өтініштері бойынша дәлелдемелер жинауға (куәгерлер тізімі, сауалнама деректерін анықтау туралы құжаттарды сұрау, тұрғылықты мекен-жайы және т.б.), куәгерлерді шақыруға жәрдемдесу қажеттігіне аудару қажет. Облыстық және оларға теңестірілген соттар жеке айыптау істері бойынша сот практикасын тұрақты негізде зерделеуі тиіс. Заңды қолданудың әртүрлі түсіндірмелерін жою үшін "жеке айыптау істері бойынша сот практикасы туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 13 нормативтік қаулысына мынадай толықтырулар енгізу қажет: Қазақстан Республикасы Қылмыстық іс жүргізу кодексінің (дал – ҚІЖК) 409-бабының 2-бөлігінде көрсетілген мерзімді есептеуді жеке шағым түскен күннен бастап жүргізу қажет ҚІЖК-нің 408-бабы 2-бөлігінің талаптарына сәйкес келеді. Сот шағымды берген адамға оны заңда көзделген талаптарға сәйкестендіру үшін жіберген жағдайда, ҚІЖК-нің 409-бабының 2-бөлігінде белгіленген мерзім осы шағым сәйкес келтірілген күннен бастап есептелуі тиіс; жеке айыптау шағымын берген адам шағымды кері қайтарып ала отырып, айыптаудан бас тартуға, өзіне қатысты өтініш берілген адаммен татуласуға құқығын сот жеке шағымды қабылдағанға дейінгі кезеңде жүзеге асырған кезде судья өз қаулысымен шағымды іс жүргізуге қабылдаудан бас тартады, өйткені шағымды іс жүргізу басталғанға дейін де берген адам қолдамаған.
Егер көрсетілген әрекеттер сот жеке шағымды іс жүргізуге қабылдағаннан кейін, бірақ іс ҚІЖК – нің 322-бабының қағидалары бойынша сот отырысында тағайындалғанға дейін жүргізілсе, онда судья ҚІЖК-нің 35-бабының 1-бөлігінің 5-тармағының негізінде тиісті қаулымен іс бойынша басталған іс жүргізуді тоқтатады, басты сот талқылауындағы жеке айыптау шағымын қарау сатысында-сот іс бойынша іс жүргізуді тоқтатады ҚІЖК-нің 412 - бабы 1-бөлігінің 2-тармағының негізінде. ҚІЖК-нің 32-бабы 5-бөлігінің талаптарына сәйкес сотқа дейінгі іс жүргізу органына жеке айыптаудың қылмыстық құқық бұзушылығы туралы өтініштер мен хабарламалар келіп түскен кезде олар сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізілімінде тіркелуге жатады, олар бойынша шұғыл тергеу әрекеттері жүргізілуге тиіс және жәбірленушінің жеке шағымы келіп түскен сәттен бастап үш тәуліктен кешіктірілмей тоқтатылуға тиіс. ҚІЖК-нің 179-бабының 5-бөлігіне сәйкес келіп түскен өтініште және хабарламада қылмыстық қудалау жеке тәртіппен жүзеге асырылатын мәліметтер болған кезде материалдар соттылығы бойынша тиісті сотқа жіберіледі, бұл туралы өтініш берушіге хабарланады. Осыған байланысты, қылмыстық қудалау органының құқық бұзушылықтар туралы хабарламалар бойынша іс жүргізу мәселесін шешу қажеттілігіне назар аударған жөн, онда жеке айыптаудың құқық бұзушылықтарын ғана емес сипаттайтын белгілер де бар. Мысалы, тұрғын үйге басып кіру, денсаулыққа жеңіл зиян келтіру, ұрып-соғу жеке немесе қоғамдық айыптау (бұзақылық және т.б.) санатына жататын құқық бұзушылықтардың басқа түрлерімен бірге жүруі мүмкін. Мұндай жағдайларда қылмыстық қудалау органы жеке-жария және жария айыптау құқық бұзушылықтарының осы құрамдары бойынша істі жеке айыптау істеріне қатысты құқық бұзушылық ретінде соттылығы бойынша сотқа жібергенге дейін шешім қабылдауға міндетті. Қылмыстық істі тоқтату туралы қаулыда сотқа дейінгі іс жүргізу органы "құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтатылсын" деген жалпыланған сөз тіркестерімен шектелуге құқылы емес, бірақ құқық бұзушылықтың нақты құрамын көрсетуге тиіс, өйткені ҚІЖК-нің 35-бабы 1-бөлігінің 8-тармағына сәйкес қылмыстық қудалау органының күші жойылмаған қаулысының болуы іс бойынша, оның ішінде жеке меншік істер бойынша іс жүргізуді болдырмайтын негіз болып табылады айыптау. ҚІЖК-нің 409-бабының талаптарына сәйкес, егер шағымның мазмұнынан жеке жария не жария сипаттағы қылмыстық құқық бұзушылық жасау айқын болып табылса, судья өз ісін жүргізуге қабылдамай-ақ тергелуі бойынша шағым жіберуге құқылы. Егер қылмыстық құқық бұзушылықтардың мұндай түрлері бас сот талқылауы барысында анықталса және оның мазмұнынан жеке шағым беру кезінде айқын болмаса, онда ҚІЖК-нің 412-бабының 1-бөлігіне сәйкес сот істі тоқтату туралы қаулы шығарады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
