Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің 102-бабына түсініктеме. Шағым беру мерзімдері
Анықтаушының, анықтау органының, тергеушінің, прокурордың, судьяның немесе соттың әрекеттері мен шешімдеріне шағымдар сотқа дейінгі тергеп-тексерудің және сот талқылауының бүкіл кезеңі ішінде берілуі мүмкін. Қылмыстық істі сотқа дейінгі сатыда тоқтату туралы шешімге шағымдар қылмыстық қудалау органының тиісті қаулысы шығарылған немесе прокурор бекіткен сәттен бастап бір жыл ішінде берілуі мүмкін. Бірінші, апелляциялық немесе кассациялық сатылардағы соттар шығарған сот актілеріне шағымдар осы Кодексте белгіленген мерзімдерде беріледі.
Жалпы ереже бойынша, қылмыстық процесті жүргізетін органның кез келген процестік шешіміне немесе әрекетіне іс бойынша іс жүргізудің бүкіл кезеңінде және қылмыстық процестің кез келген сатысында шағым жасалуы мүмкін. Бұл қылмыстық процесті жүргізетін органдардың процестік әрекеттері мен шешімдеріне шағымдану бостандығы қағидатының талабы болып табылады (ҚПК-нің 31-бабы). Тергеушінің, анықтаушының шешімдері мен әрекеттеріне олардың басшылығына, прокурорға, сотқа; прокурордың шешімдері мен әрекеттеріне жоғары тұрған прокурорға, сотқа; соттың шешімдері мен әрекеттеріне жоғары тұрған сотқа шағым жасалуы мүмкін (ҚПК-нің 102-бабы).
Сонымен бірге, іс бойынша тергеу және сот шешімдерінің тұрақтылығын сақтау мақсатында ҚПК нормаларында қылмыстық процестің сотқа дейінгі және сот сатыларында іс жүргізу барысында процеске қатысушылар қорытынды шешімдерге шағымдана алатын арнайы мерзімдер белгіленеді.
Осындай мерзімдердің бірі ҚПК-нің 102-бабының нормаларында тікелей көрсетілген: қылмыстық істі сотқа дейінгі сатыда тоқтату туралы шешімге шағымдар қылмыстық қудалау органының тиісті қаулысы шығарылған немесе прокурор бекіткен сәттен бастап бір жыл ішінде берілуі мүмкін (ҚПК-нің 46-бабының 1-тармағы).
ҚПК-нің 102-бабының нормаларында көзделген басқа мерзімдерді заң бірінші сатыдағы, апелляциялық сатыдағы соттардың үкімдері мен қаулыларына, сондай-ақ кассациялық сатының қаулыларына байланыстырады. Мысалы, апелляциялық (жекеше) шағымдар, прокурорлардың өтінішхаттары үкім, қаулы жарияланған күннен бастап он бес тәулік ішінде берілуі мүмкін, ал күзетпен ұсталатын сотталған адамдар үшін — үкімнің, қаулының көшірмесі табыс етілген күннен бастап сол мерзім ішінде берілуі мүмкін. Мерзімі өткізіліп берілген апелляциялық (жекеше) шағымдар, прокурордың өтінішхаты, егер оны қалпына келтіру туралы өтінішхат болмаса, үкімді, қаулыны шығарған соттың қаулысымен осы негіз көрсетіле отырып, авторға қайтарылады. Егер бірінші сатыдағы сот шағымды, прокурордың өтінішхатын қабылдағаннан кейін оларды беру мерзімінің өткізіліп алғаны апелляциялық сатыда анықталса, апелляциялық сатының судьясы өзінің қаулысымен оларды қараусыз қалдырады (ҚПК-нің 418-бабының 1, 3-бөліктері).
Заңды күшіне енген айыптау үкімін сотталған адамның кінәсіздігі негіздері бойынша, сондай-ақ ауырлығы неғұрлым төмен қылмыстық құқық бұзушылық туралы заңды қолдану қажеттілігіне байланысты, жазаның қатаңдығына орай немесе сотталған адамның жағдайын жақсартуға әкеп соғатын өзге де негіздер бойынша кассациялық тәртіппен қайта қарау туралы өтінішхатты, наразылықты, ұсынымды беру мерзімдермен шектелмейді. Заңды күшіне енген ақтау үкімін, неғұрлым ауыр қылмыстық құқық бұзушылық туралы заңды қолдану қажеттілігі негіздері бойынша, жазаның жеңілдігіне орай немесе сотталған адамның жағдайын нашарлатуға әкеп соғатын өзге де негіздер бойынша айыптау үкімін, сондай-ақ істі тоқтату туралы сот қаулысын кассациялық тәртіппен қайта қарау туралы өтінішхатты, наразылықты, ұсынымды беру олардың заңды күшіне енген күнінен бастап бір жыл ішінде жол беріледі. Көрсетілген мерзім өткізіліп алынған жағдайда оны қалпына келтіруге жол берілмейді (ҚПК-нің 487-бабы).
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 2020 жылғы түсініктеме. Авторы: Марат Чекишевич Қоғамов, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер даулары Қорғау Арбитраждық Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
