827-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексіне шағым беру тәртібі  

     1. Құқықтары мен бостандықтары әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын органның (лауазымды адамның) әрекетімен (әрекетсіздігімен) және (немесе) шешімімен тікелей қозғалатын адам әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасау, шараларды қолдану жөніндегі заңды бұзғаны үшін жоғары тұрған органға (лауазымды адамға) және (немесе) сотқа шағымдануға құқылы іс бойынша, сараптама жүргізудің мақсаты мен тәртібі бойынша, өзге де әрекеттерге (әрекетсіздікке) және шешімдер қабылдауға іс жүргізуді қамтамасыз ету, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарау нәтижелері бойынша және әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыға шағым (наразылық) бойынша қабылданатын шешімдерді қоспағанда. Жоғары тұрған органға (лауазымды адамға) алдын ала жүгіну сотқа шағым беру және оны соттың мәні бойынша қарауға және шешуге қабылдауы үшін міндетті шарт болып табылмайды.

     2. Шағымдар әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) және шешімдеріне шағым жасалатын органға (лауазымды адамға), сотқа беріледі, ол шағым түскен күннен бастап үш тәулік ішінде оларды жоғары тұрған органға (лауазымды адамға), тиісті сотқа жіберуге міндетті.

     Шағымдар тікелей жоғары тұрған органға (лауазымды адамға), оларды қарауға уәкілетті сотқа берілуі мүмкін.

     3. Шағымдар ауызша және жазбаша болуы мүмкін. Ауызша шағымдар хаттамаға енгізіледі, оған өтініш беруші мен шағымды қабылдаған лауазымды адам қол қояды. Тиісті лауазымды адамдардың қабылдауында адамдар баяндайтын ауызша шағымдар жазбаша түрде ұсынылған шағымдармен жалпы негіздерде шешіледі. Шағымға қосымша материалдар қоса берілуі мүмкін.

     4. Іс бойынша іс жүргізілетін тілді білмейтін адамға шағымды ана тілінде немесе өзі меңгерген тілде беру құқығы қамтамасыз етіледі.

     5. Шағым берген адам оны кері қайтарып алуға құқылы. Өзіне қатысты іс қозғалған адам жәбірленуші заңды өкілден басқа өзінің қорғаушысының, өкілінің шағымын қайтарып алуға құқылы. Іс қозғалған адамның мүддесі үшін берілген шағым олардың жазбаша келісімімен ғана кері қайтарылуы мүмкін. Шағымды Қайтарып алу оның қайта берілуіне кедергі болмайды.

     6. Шағым беру шағымданатын іс-әрекеттің жүргізілуін және шағымданатын шешімнің орындалуын тоқтата тұрмайды.

     7. Әкімшілік іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын лауазымды адамның әрекетіне (әрекетсіздігіне) шағымды кері қайтарып алу туралы жазбаша өтініш берілген жағдайда судья шағымды қайтару туралы ұйғарым шығарады.

     Ескерту. Егер тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің аумағында мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сот құрылмаса, олардың соттылығына жатқызылған істер аудандық (қалалық) соттарды қарауға құқылы.

     1 бөлім. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын органдардың (лауазымды адамдардың) әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) (немесе) шешімдеріне шағымдану құқығы азаматтардың бұзылған құқықтары мен қорғалатын мүдделерін қалпына келтірудің мемлекет кепілдік берген мүмкіндігін, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілетті органдар қызметіндегі кемшіліктерді анықтау және жою құралын білдіреді. Азаматтардың мемлекеттік органдар мен уәкілетті лауазымды тұлғалардың іс-әрекеттеріне шағымдану құқығын іске асыру негізінен сот қорғауының, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының кепілдігін бекіткен ҚР Конституциясының талаптарына сәйкес келеді (Конституцияның 13-бабының 2-бөлігі).

     ӘҚБтК-нің 23-бабына сәйкес әкімшілік іс жүргізуді жүзеге асыратын уәкілетті лауазымды адамдардың іс жүргізу әрекеттеріне шағымдану бостандығы Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамасы қағидаттарының бірі болып табылады.  

     Шағым-бұл әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуге қатысушының әкімшілік іс жүргізуді жүзеге асыратын органдардың (лауазымды адамдардың) іс-әрекеттерімен (әрекетсіздігімен) (немесе) шешімдерімен бұзылған оның құқықтары мен заңды мүдделерін қалпына келтіруге қатысты жазбаша не ауызша өтініші.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын органның (лауазымды адамның) әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) (немесе) шешімдеріне шағым жасалуы мүмкін:

     - өзіне қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізіліп жатқан адам;

     - жәбірленушілерге;

     - жеке тұлғаның заңды өкілдері;

     - заңды тұлғаның заңды өкілдері;

     - қорғаушы;

     - жәбірленушінің өкілі.  

     Шағымдану құқығын пайдалану осындай құқық берілген адамдардың қалауына байланысты: олар мұндай құқықты пайдалана алады немесе одан бас тарта алады.

     Аталған адамдар өздерінің құқықтары мен заңды мүдделерін елеулі түрде бұзатын органдардың (лауазымды адамдардың) кез келген әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) (немесе) шешімдеріне шағымдана алады. Мысал ретінде әкімшілік жауапкершілікке заңсыз тарту, адамға әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қамтамасыз ету шараларын негізсіз қолдану не оларды қолданудың заңда белгіленген тәртібін бұзу, әкімшілік іс жүргізуге қатысушылардың іс жүргізу құқықтарын заңсыз шектеу, жасалған құқық бұзушылық туралы дәлелдемелерді бұрмалау, әкімшілік іс жүргізуді негізсіз тоқтату және т. б. сияқты әрекеттерді көрсетуге болады.

     Лауазымды адамның әрекетсіздігі ретінде әкімшілік құқық бұзушылық жасаған адамдарды анықтау немесе оларды жауапқа тарту, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі ұзақ мерзім ішінде негізсіз қарау, дәлелдемелер жинау үшін қажетті әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қамтамасыз ету шараларын қолданбау және т. б. сияқты әрекеттерді келтіруге болады.

     Әкімшілік іс жүргізу барысында ӘҚБтК-нің 804-бабына және 36-тарауына сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамалар жасауға, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға және әкімшілік жаза қолдануға уәкілеттік берілген барлық органдардың (лауазымды адамдардың) әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) (немесе) шешімдеріне шағым жасалуы мүмкін.  

     2 бөлім. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамасында органдардың (лауазымды адамдардың) әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) (немесе)шешімдеріне шағымданудың екі тәртібі көзделеді:

     прокурордың немесе әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын орган басшысының шағымды қарауын көздейтін соттан тыс тәртіп;

     мамандандырылған аудандық немесе оған теңестірілген әкімшілік сотта шағымды қарауды көздейтін Сот тәртібі.  

     Түсініктеме берілген баптың 1-бөлігінде әкімшілік іс жүргізуді жүзеге асыратын органдардың (лауазымды адамдардың) әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) (немесе) шешімдеріне жоғары тұрған органға не жоғары тұрған лауазымды адамға шағым жасалуы мүмкін екендігі көрсетіледі. Жоғары тұрған органдар деп Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын органның жоғары тұрған құрылымдық бөлімшелері не прокуратура органдары түсініледі. Мысалы, аудандық немесе қалалық полиция бөлімі қызметкерлерінің заңсыз әрекеттеріне полиция басқармасына, облыстың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) полиция департаментіне немесе ішкі істер министрлігіне, сондай-ақ прокуратураға (аудандық, қалалық, облыстық, бас) шағым жасалуы мүмкін.  

     Жоғары тұрған лауазымды адамдар деп әкімшілік іс жүргізуді жүзеге асыратын органның әртүрлі деңгейдегі басшылары, сондай-ақ прокурорлар түсініледі. Мысалы, патрульдік полиция қызметкерлерінің заңсыз әрекеттеріне бөлім, жергілікті полиция қызметі басқармасының бастығына, облыс (республикалық маңызы бар қала) полиция департаментінің бастығына, ішкі істер министрлігі Әкімшілік полиция комитетінің төрағасына, ішкі істер министріне не прокурорға (аудан, қала, облыс, Бас прокурорға) шағым жасалуы мүмкін.  

     Өз кезегінде әкімшілік іс жүргізуді жүзеге асыратын органның басшысы өкілеттігіне әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізу кезінде заңдылықтың сақталуына ведомстволық бақылауды жүзеге асыру кіретін лауазымды тұлға болып табылады.

     Бұдан басқа, әкімшілік іс жүргізуді жүзеге асыратын органдардың (лауазымды адамдардың) әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) (немесе) шешімдеріне мамандандырылған аудандық және оған теңестірілген әкімшілік сотқа шағым жасалуы мүмкін.  

     "Қазақстан Республикасының сот жүйесі және судьяларының мәртебесі туралы" 2000 жылғы 25 желтоқсандағы ҚР Конституциялық заңының 3-бабында Қазақстан Республикасындағы сот жүйесін Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты, Қазақстан Республикасының Конституциясына және осы Заңға сәйкес құрылатын жергілікті және басқа да соттар құрайтыны көрсетілген. Жергілікті соттарға мыналар жатады:

     1) облыстық және оларға теңестірілген соттар (республика астанасының қалалық соты, Республикалық маңызы бар қалалардың қалалық соттары);

     2) аудандық және оларға теңестірілген соттар (қалалық сот, ауданаралық сот).

     Жоғарыда аталған заңға сәйкес Қазақстан Республикасында істердің белгілі бір санатын қарайтын мамандандырылған соттар да құрылуы мүмкін. Бұл әскери, қаржылық, экономикалық, әкімшілік, кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі соттар және басқалар болуы мүмкін.

     Түсініктеме берілген бапта әкімшілік іс жүргізуді жүзеге асыратын органдардың (лауазымды адамдардың) әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) (немесе) шешімдеріне шағымдар тек мамандандырылған аудандық және оған теңестірілген әкімшілік сотта қаралатыны көрсетілген. Бірақ шағымды мұндай қарау шағым берілетін елді мекенде мамандандырылған әкімшілік сот болған жағдайда міндетті болып табылады.  

     Сондай-ақ, бапта адамның жоғары тұрған органдарды айналып өтіп, дереу сотқа шағым беру құқығы көрсетілген.  

Шағымды қарау, ол бойынша тиісті шешім қабылдау тізбесі Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамасында белгіленетін органдардың (лауазымды адамдардың) құзыретіне ғана жатады. Жоғарыда көрсетілгендей, мұндай органдарға әрекеттеріне шағым жасалып отырған органның, прокуратураның не соттың (әкімшілік, аудандық, қалалық) қызметіне ведомстволық бақылауды жүзеге асыратын жоғары тұрған органдар жатады.  

     Шағымдарды іс-әрекеттеріне оның істің нәтижесіне мүдделілігі себебінен шағымданатын лауазымды адам қарай алмайды. Сондықтан шағымдануды істің нәтижесіне мүдделі емес басқа лауазымды адамдар ғана жасай алады.  

     3 бөлім. Шағымдар уәкілетті лауазымды адамға ауызша және жазбаша нысанда берілуі мүмкін. Адам шағымданатын іс-әрекеттерге қатысты өз дәлелдерін жазбаша баяндай алады және уәкілетті мемлекеттік органға жазбаша шағым бере алады, сондай-ақ осы органға келіп, шағымды қабылдайтын лауазымды адамға өз дәлелдерін ауызша баяндай алады. Мұндай жағдайда лауазымды адам шағым берген адам мен лауазымды адамның өзі қол қоятын хаттамаға жүгінген адамның айғақтарын енгізуге міндетті.  

     Уәкілетті органға шағым берген тұлға оған дәлелді маңызы бар және әрекеттеріне шағым жасалып отырған лауазымды адам тарапынан заңдылықты бұзу фактісін растайтын қандай да бір материалдарды, құжаттарды қоса бере алады.  

     4 бөлім. Егер мемлекеттік органға шағымдану жөнінде жүгінген адам әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізіліп жатқан тілді білмесе, онда ол шағымды ана тілінде не өзі білетін басқа тілде беруге құқылы.  

     Түсініктеме берілген баптың 5-бөлігінде шағым берген адамның оны кез келген уақытта қайтарып алуға құқығы бар екендігі көрсетілген. Өзіне қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізіліп жатқан адамның, сондай-ақ жәбірленушінің өз қорғаушысының, өкілінің шағымын өз бетінше қайтарып алуға құқығы бар. Алайда, заңды өкілдері сотта мүдделерін білдіретін адамдар мұндай құқыққа ие болмайды, өйткені аталған адамдар заңды өкілдің қатысуынсыз өз құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды дербес жүзеге асыра алмайды.  

     Егер шағымды өзіне қатысты әкімшілік іс жүргізіліп жатқан адамның қорғаушысы немесе жәбірленушінің өкілі берсе, онда ол жәбірленушінің не әкімшілік жауаптылыққа тартылатын адамның жазбаша келісімімен ғана кері қайтарып алынуы мүмкін. Шағым оның бұрынғы пікіріне қарамастан қайта берілуі мүмкін.

     Түсініктеме берілген баптың 6-бөлігінде шағым беру шағымданатын іс-әрекеттің жүргізілуін және шағымданатын шешімнің орындалуын тоқтатпайтыны көрсетілген. Бұл дегеніміз, іс-әрекеттеріне шағымданатын орган (лауазымды адам) адам шағым бергеннен кейін бірден өзі жасаған әрекеттерді тоқтатуға және әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша шешім қабылдамауға міндетті емес. Мысалы, шағым беру өзіне қатысты әкімшілік іс жүргізу жүргізіліп жатқан адамға әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қамтамасыз ету шараларын қолдануға не осы адамға қатысты әкімшілік жаза қолдану туралы қаулы шығаруға кедергі келтірмейді. Әкімшілік іс жүргізуді жүзеге асыратын лауазымды адам өзіне қатысты осы іс жүргізіліп жатқан адамға оның кез келген іс-әрекеттер мен шешімдерге шағымдану құқығын ғана түсіндіруге міндетті.  

     7 бөлім. Әкімшілік іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын лауазымды адамның әрекетіне (әрекетсіздігіне) шағымды кері қайтарып алу туралы жазбаша өтініш берілген жағдайда судья шағымды қайтару туралы ұйғарым шығарады.  

     Түсініктеме берілген бапқа ескертпеде әкімшілік іс жүргізуді жүзеге асыратын органдардың (лауазымды адамдардың) іс-әрекеттеріне шағымды тек әкімшілік сотта ғана емес, сондай-ақ егер елді мекенде мамандандырылған әкімшілік сот болмаған жағдайда аудандық Не қалалық сотта қарау мүмкіндігі ескертіледі. Шағымдарды қараудың қарастырылған баламасы өте қажет, өйткені қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының барлық елді мекендерінде мамандандырылған әкімшілік соттар (әсіресе шағын қалалар мен ауылдық жерлерде) жоқ.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы