195-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК кредиторлық берешегін өтеуден қасақана жалтару
Ұйым басшысының немесе азаматтың тиісті сот актісі заңды күшіне енгеннен кейін ірі мөлшерде кредиторлық берешекті өтеуден қасақана жалтаруы, —
екі жүзден бес жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде екі айдан бес айға дейінгі кезеңде айыппұл салуға не төрт айдан алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Ескерту. Азаматтың бес жүз айлық есептік көрсеткіштен асатын сомадағы, ал ұйымның — екі мың бес жүз айлық есептік көрсеткіштен асатын сомадағы берешегі ірі мөлшерде кредиторлық берешек деп танылады.
Осы бапта көзделген іс-әрекеттің қоғамдық қауіптілігі оны жасау нәтижесінде кредиттік қатынастардың негізгі қағидаттары (қайтарымдылық, мерзімділік, ақылылық, қамтамасыз ету) бұзылып, қаржы мекемелерінің кредиттік саясатына елеулі залал келтірілуінен тұрады.
Кредиторлық берешекті өтеуден қасақана жалтару объектісі ретінде ҚР ҚК 195-бабында көзделген қылмыстық қол сұғушылық нәтижесінде өзгерістерге ұшырайтын, экономикалық қызметті жүзеге асыру қағидаттарына негізделген нақты экономикалық қатынастарды түсіну керек. Қосымша объект-адамның және азаматтың немесе ұйымдардың құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделері.
Қарастырылып отырған қылмыстың мәні шоттар мен вексельдер бойынша өтелмеген қаражат сомасы, сатып алушылар мен тапсырыс берушілерден алынған аванстар, салықтар бойынша берешек, дивидендтер, сондай-ақ негізгі шаруашылық және еншілес серіктестіктерге, акционерлік қоғамның лауазымды тұлғаларына, жалдау төлемдері, пайыздар және басқа да берешектер болып табылады.
Талданатын қылмыстың объективті жағы ұйым басшысының немесе азаматтың тиісті сот актісі заңды күшіне енгеннен кейін ірі мөлшерде кредиторлық берешекті (әрекетсіздік жолымен) өтеуден қасақана жалтаруы болып табылады.
Кредиторлық берешек деп шоттар мен вексельдер бойынша берешекті белгілі бір мерзімде өтеу жөніндегі ағымдағы міндеттемелерді, акционерлік қоғамның лауазымды тұлғаларына, сондай-ақ негізгі шаруашылық және еншілес серіктестіктерге, жалдау төлемдері мен пайыздар бойынша борыштарды және басқа да берешектерді түсіну керек.
Кредиторлық берешекті есепке алу әрбір кредитор бойынша жеке жүргізіледі, ал жалпылама көрсеткіштерде кредиторлық берешектің жалпы сомасы көрсетіледі. Кредиторлық берешектің құрамына келесі позициялар бойынша көрсеткіштер кіреді:
- жеткізушілер мен мердігерлер;
- төлеуге арналған вексельдер;
- еншілес және тәуелді қоғамдар алдындағы берешек;
- Ұйым персоналы алдындағы берешек;
- бюджет және әлеуметтік қорлар алдындағы берешек;
- кірістерді төлеу бойынша қатысушыларға (құрылтайшыларға) берешек (дивидендтер);
- басқа несие берушілер.
Кредиторлық берешек қарыз алушының кредиттік шарт бойынша өз міндеттемелерін орындамауы салдарынан туындайды (ҚР Азаматтық Кодексінің 355-бабы). Мұндай мән-жайлар туындаған кезде кредитор қарыз алушыға қатысты бірқатар шараларды қолдануға, атап айтқанда, жаңа кредиттер бермеуге, қарыз алушының кез келген шоттарында бар ақшалай қаражаттан өндіріп алуға (егер бұл кредиттік шартта айтылған болса), Қазақстан Республикасы Заңының 36-бабына сәйкес төлемге қабілетсіз қарыз алушыны банкрот деп тану туралы сотқа талап арызбен жүгінуге құқылы "Банктер және банк қызметі туралы " 1995 жылғы 31 тамыздағы (бірге Елші. изм. және қосымша).
Кредиторлық берешекті өтеуден жалтару тиісті сот актісі заңды күшіне енгеннен кейін кредиторлық берешекті өтеуден ашық бас тарту немесе сот актісі заңды күшіне енгеннен кейін сот орындаушылары мен кредиторлардың берешекті өтеу жөніндегі заңды талаптарын көрнекі түрде елемеу арқылы білдірілуі мүмкін. Жалтару сондай-ақ борышкердің жарғылық капиталына кіретін өтімді немесе басқа мүлікті паналауда, оны кепілге беруде, жалға беруде, қаржы қызметінің қызметкерлерімен сөз байласуда, кәсіпорынның жай-күйі туралы көрінеу жалған ақпаратты есепке алу және есеп беру құжаттарына енгізумен қатар жүретін кредиторлық берешекті өтеуді болдырмау мақсатында өзінің дәрменсіздігі туралы көрінеу жалған хабарландыруда көрініс табуы мүмкін- борышкер, егер адам несие берушілер мен сот орындаушыларынан жасырынып жүргені туралы сенімді түрде белгілі болса, бұл аталған әрекеттерден жалтарудың қасақана екендігін көрсетеді.
Кредиторлық берешекті өтеуден қасақана жалтару деп кредит шартының талаптарынан туындайтын, кредит сомасын немесе оған проценттерді қайтаруға қатысты өз міндеттемелерін орындаудан ашық бас тартуды түсіну керек. Бұл қарыз алушының қарыздарын қайтару мүмкіндігіне қарамастан, несие беруші алдындағы бар қарыздарын өтеу жөніндегі міндетін саналы түрде орындамауы.
"Қарыз" деп қарыздың негізгі сомасы (несие сомасы), несиені пайдаланғаны үшін пайыздар және несиені қайтарудың кешіктірілген сомасы (пайыздық айыппұлдар) түсініледі.
Айта кету керек, зұлымдық борышкердің кредиторлық берешекті өтеуден жалтаруының ұзақ мерзімімен дәлелденеді. Осы мерзімнің өтуі борышкер бұл туралы хабардар болған жағдайда тиісті сот шешімі заңды күшіне енген сәттен басталады. Әйтпесе, мерзімнің өтуі борышкерге хабарланған сәттен басталады. Қандай мерзім ұзақ, нақты жағдайлармен анықталады.
2004 жылғы 18 маусымдағы Нормативтік қаулыда ҚР Жоғарғы Соты 12-тармақта ҚК-нің 195-бабы бойынша қылмыстық жауапкершілік тиісті сот актісі заңды күшіне енгеннен кейін, берешек мөлшері ірі болған кезде кредиторлық берешекті өтеуден қасақана жалтарған жағдайда туындайтынын түсіндіреді. Кредиторлық берешектің мөлшері ірі болып табылмайтын өзге жағдайларда, көрсетілген әрекеттер үшін қылмыстық жауапкершілік ҚР ҚК 362-бабы бойынша туындайды. Кредиторлық берешекті өтеуден қасақана жалтару өндіріп алынуы мүмкін ақшалай қаражатты, бағалы қағаздарды, кепіл заттарын және басқа да мүлікті қасақана жасыру, оларды ысырап ету және басқаша иеліктен шығару, борышкердің кредиторлық берешекті толық немесе ішінара өтеудің нақты мүмкіндігі болған кезде оны өтеу үшін ұзақ уақыт бойы дәлелді себептерсіз шаралар қолданбауы нысанында жасалуы мүмкін өтеу. Белгілі бір салдарлар туындаған кезде кінәлілердің көрсетілген әрекеттері қылмыстардың жиынтығы бойынша саралануы мүмкін: ст. бойынша. ҚР ҚК 195 және 216 немесе 217 (қасақана немесе жалған банкроттық) не лауазымды тұлғалардың жауапкершілігін немесе мүліктік зиян келтіргені үшін жауапкершілікті көздейтін қылмыстық заңның баптары бойынша.
ҚК-нің 195-бабының диспозициясына сәйкес, қарыз алушыда мұндай мүмкіндік болған кезде тиісті сот шешімін орындамау қылмыстық жауаптылықтың басталу шарттарының бірі болып табылады. Кінәлі адамның пассивті мінез-құлқы бұл қылмыстың жасалу жолын субъектінің белгілі бір құбылыстардың, процестердің дамуына кедергі жасау үшін жасаған және жасай алатын әрекеттерді орындамауы ретінде анықтауға болатындығын білдіреді. Банктік несиелеу саласында қатынастардың сипаты мен мазмұны несие шартымен, сот төрелігін жүзеге асыру саласында сот ісін жүргізудің атқарушылық құжаттарымен нақты реттеледі. Қарастырылып отырған қылмыс ұзаққа созылатындарға жатады, оны жасаудың басталуы тиісті сот актісінің заңды күшіне енуіне байланысты.
Бұл қылмыстың құрамы үшін кредиторлық берешек үлкен мөлшерде болуы керек. Қарыздың ірі мөлшері қасақана жалтару фактісі анықталған кездегі несиенің нақты өтелмеген бөлігіне сүйене отырып, ҚК-нің 195-бабына ескертуге сәйкес айқындалады. Азаматтың бес жүз айлық есептік көрсеткіштен асатын сомадағы, ал ұйымның қылмыс жасалған кезде ҚР заңнамасында белгіленген екі мың бес жүз айлық есептік көрсеткіштен асатын сомадағы берешегі ірі мөлшерде кредиторлық берешек деп танылады. Заң осы қылмыстың міндетті белгісі ретінде заңды күшіне енген тиісті сот актісінің болуын атайды.
Арнайы қылмыс субъектісі — кредиторлық берешекті өтеуге міндетті кез келген меншік нысанындағы коммерциялық және коммерциялық емес ұйымның басшысы, сол сияқты егер соңғысының өкілеттіктері тиісінше ресімделген болса, ұйым басшысының міндетін атқарушы тұлғалар. Қылмыстың субъектісі борышкер болып табылатын азамат болуы мүмкін (міндетті түрде кәсіпкерлік қызметпен айналысады).
Субъективті жағынан қылмыс тек тікелей ниетпен жасалады. Кінәлі адам тиісті сот актісі заңды күшіне енгеннен кейін кредиторлық берешекті өтеуден жалтаратынын түсінеді, салдардың басталуын болжайды және олардың басталуын тілейді.
Зұлымдықтан жалтару мотиві әрқашан өзімшіл. Мақсат-несиені қайтарудан аулақ болу.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
