Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 114-бабына түсініктеме. Денсаулыққа абайсызда зиян келтіру
- 1. Денсаулыққа абайсызда ауырлығы орташа зиян келтіру – сексен айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не сексен сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не жиырма тәулікке дейінгі мерзімге қамаққа алуға жазаланады.
- 2. Екі немесе одан да көп адамға абайсызда денсаулыққа ауырлығы орташа зиян келтіру –
- жүз жиырма айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не жүз жиырма сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не отыз тәулікке дейінгі мерзімге қамаққа алуға жазаланады.
- 3. Денсаулыққа абайсызда ауыр зиян келтіру –
- бір мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не төрт жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не бір жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге, не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
- 4. Екі немесе одан да көп адамға абайсызда ауыр зиян келтіру –
- екі мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не алты жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге, не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Осы қылмыстық құқық бұзушылықтың (1 және 2-бөліктері – қылмыстық теріс қылықтар, 3 және 4-бөліктері – қылмыстар) қоғамдық қауіптілігі абайсызда жасалған әрекеттердің нәтижесінде денсаулыққа зиян келтірілуінде болып табылады.
Қарастырылып отырған қылмыстық құқық бұзушылықтың объектісі басқа адамның денсаулығы болып табылады.
ҚК-нің 114-бабы 1-бөлігінің объективтік жағы денсаулыққа абайсызда ауырлығы орташа зиян келтіруден көрінеді. Әдетте, бұл тұрмыстық сақтық қағидаларын өрескел бұзу немесе кәсіби қызмет саласындағы сақтық қағидаларын сақтамау туралы болып отыр. Бұл ретте аталған зардаптар кінәлі адамның әрекетімен себептік байланыста болуға тиіс. ҚК-нің 3-бабының 12) тармағына сәйкес, денсаулыққа ауырлығы орташа зиян – адамның өміріне қауіпті емес, денсаулықтың ұзақ уақыт бойы бұзылуына (жиырма бір күннен астам мерзімге) немесе жалпы еңбек қабілетінен айтарлықтай тұрақты айырылуына (үштен бірінен аз мөлшерде) әкеп соққан денсаулыққа келтірілген зиян.
Қылмыстық теріс қылық құрамы өзінің құрылымы бойынша материалдық болып табылады. Абайсызда денсаулыққа ауырлығы орташа зиян келтірілген сәттен бастап әрекет аяқталған болып есептеледі.
Субъективтік жағы кінәнің абайсыздық нысанымен, яғни менмендік немесе немқұрайлылық түрінде сипатталады. Егер адам өзінің әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті зардаптарының туындау мүмкіндігін алдын ала болжаса, бірақ бұған жеткілікті негіздер болмаса да, осы зардаптардың алдын алуға жеңілтектікпен сенсе, бұл қылмыстық менмендік болып табылады. Ал егер адам өзінің әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті зардаптарының туындау мүмкіндігін алдын ала болжамаса, бірақ қажетті мұқияттылық пен сақтық танытқанда бұл зардаптарды алдын ала болжауға тиіс және болжай алатын болса, бұл қылмыстық немқұрайлылық болып табылады.
Субъектісі – он алты жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.
ҚК-нің 114-бабының 2-бөлігінде екі немесе одан да көп адамға абайсызда денсаулыққа ауырлығы орташа зиян келтіргені үшін қылмыстық жауаптылық белгіленген. Екі және одан да көп адамға абайсызда денсаулыққа ауырлығы орташа зиян келтіру, әдетте, бір әрекетпен немесе қысқа уақыт аралығында жасалған бірнеше әрекетпен жүзеге асырылады.
Денсаулыққа абайсызда ауыр зиян келтіргені үшін жауаптылық ҚК-нің 114-бабының 3-бөлігінде, ал екі немесе одан да көп адамға абайсызда ауыр зиян келтіргені үшін осы баптың түсіндіріліп отырған 4-бөлігінде көзделген. Денсаулыққа ауыр зиян ұғымын ҚК-нің 3-бабының 11) тармағына және ҚК-нің 106-бабына берілген түсініктемеден қараңыз.
ҚК-нің 114-бабының 1 және 2-бөліктерінде көзделген әрекеттер қылмыстық теріс қылықтарға жатады.
ҚК-нің 114-бабының 3 және 4-бөліктерінде көзделген әрекеттер онша ауыр емес қылмыстарға жатады.
**Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі мен ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, ҚР Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері Исидор Шамилович Борчашвилидің авторлығымен.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заң қызметі Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік істер Қазақстандағы заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
