230-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК жеке күзет қызметтері қызметшілерінің өкілеттіктерін асыра пайдалану

     1. Жеке күзет қызметі басшысының немесе қызметшісінің өз қызметінің міндеттеріне қайшы, егер бұл әрекет зорлық-зомбылықпен немесе оны қолдану қатерімен жасалса, оларға лицензияға сәйкес берілген өкілеттіктерді асыра пайдалануы,

— үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге немесе онсыз айыра отырып, бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.      

2. Қаруды немесе арнайы құралдарды қолдану арқылы жасалған немесе ауыр зардаптарға әкеп соққан дәл сол әрекет,

— үш жылға дейінгі мерзімге белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыра отырып, үш жылдан сегіз жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

     "Өзге ұйымдардың" бір түрі жеке күзет қызметтері болып табылады. Коммерциялық емес ұйымдар бола отырып, олар мемлекеттік орган да, мемлекеттік орган да емес.      

Жеке күзет қызметтері қызметшілерінің өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны үшін жауапкершілікті көздейтін қылмыс құрамын ҚР Қылмыстық кодексіне қосудың екі өзара байланысты себебі бар: коммерциялық және өзге де қызмет саласындағы қылмыстық қол сұғушылықтардан тиімді қорғауды қамтамасыз ету және жеке күзет қызметтерінің іс-қимылдарының заңдылығына құқықтық бақылау орнату қажеттілігі, соның салдарынан 19 қазандағы "күзет қызметі туралы" ҚР Заңының қабылдануы 2000 (бірге Елші. изм. және қосымша).      

Жеке күзет қызметтері қызметшілерінің өкілеттіктерін асыра пайдалануының қоғамдық қауіптілігі осы қызметтердің басшысы немесе қызметшісі берілген өкілеттіктер шегінен шығатын, соның салдарынан оларға қолданылған зорлық-зомбылық нәтижесінде азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделеріне зиян келтіретін іс-әрекеттер жасауына байланысты болады.      

Қаралып отырған қылмыстың тікелей объектісі жеке күзет қызметін жүзеге асырудың заңда белгіленген тәртібі болып табылады. Қосымша объект-жәбірленушінің жеке басы.      

Қылмыстың объективті жағы зорлық-зомбылықпен немесе оны қолдану қаупімен байланысты осы қызметтің міндеттеріне қайшы, жеке күзет қызметіне берілген өкілеттіктерден асып кетуден тұратын әрекетпен сипатталады.      ҚР 2000 жылғы 19 қазандағы "күзет қызметі туралы" Заңының 1-бабына сәйкес (елшісінен бастап). изм. және қосымша) күзет қызметі деп жеке тұлғалардың (дара кәсіпкерлердің) және заңды тұлғалардың жеке тұлғалардың өмірін, денсаулығы мен мүлкін, сондай-ақ заңды тұлғалардың мүлкін құқыққа қарсы қол сұғушылықтардан (күзет қызметтері) қорғау жөнінде қызметтер көрсету жөніндегі қызметті жүзеге асыруы түсініледі.      

Осы Заңның күші, егер заңнамадан өзгеше туындамаса, Денсаулық сақтау саласына, зияткерлік меншікке, мемлекеттік құпияларға, коммерциялық құпияға байланысты азаматтар мен заңды тұлғалардың өзге де игіліктері мен заңды мүдделерін қорғауға қолданылмайды.     

Осы Заңның 3-бабына сәйкес күзет қызметінің міндеттері:      

- жеке тұлғалардың өмірі мен денсаулығын қылмыстық және өзге де құқыққа қарсы қол сұғушылықтардан қорғау;      

- жеке және заңды тұлғалардың мүлкін құқыққа қарсы қол сұғушылықтардан қорғау.      

Қазақстан Республикасының аумағында шет мемлекеттердің күзет ұйымдарының қызметіне тыйым салынады. Шетелдік ұйымдардың, шетелдіктердің, сондай-ақ азаматтығы жоқ адамдардың:      

- жеке кәсіпкерлік қызмет ретінде күзет қызметін жүзеге асыру;      

- жеке күзет ұйымдарын құру немесе олардың құрылтайшылары (қатысушылары) болу;      

- сенімгерлік басқаруда жеке күзет ұйымының болуы.      

Қаралатын Заңның 7-бабы күзет қызметін жүзеге асыратын субъектілерге:      

- ҚР ІІО мамандандырылған күзет бөлімшелері;      

- жеке күзет ұйымдары;      

- жеке күзетшілер;      

- жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалардың күзет бөлімшелері;      

- мемлекеттік органдардың ведомстволық күзет бөлімшелері.      

Осы Заңның 9-бабына сәйкес-мемлекеттік қорғауға жататын объектілерді күзету, егер ҚР заңнамалық актілерінде өзгеше көзделмесе, ІІО-ның мамандандырылған күзет бөлімшелері ғана жүзеге асыра алатын мемлекеттік монополия болып табылады. Бұл ретте мемлекеттік қорғауға жататын объектілердің тізбесін ҚР Үкіметі айқындайды.      

Осы Заңның 10-бабында жеке күзет ұйымы жеке тұлғалардың өмірін, денсаулығын және мүлкін, сондай-ақ заңды тұлғалардың мүлкін өзінің кәсіпкерлік қызметі ретінде құқыққа қайшы қол сұғушылықтардан (күзет қызметтері) қорғау жөніндегі қызметтерді көрсететін коммерциялық ұйым болып табылатыны атап өтілген. Жеке күзет ұйымының өзге де кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға құқығы жоқ.      

Белгіленген Заңның 11-бабына сәйкес-жеке күзетші жеке тұлғалардың өмірін, денсаулығы мен мүлкін қорғау, сондай-ақ заңды тұлғалардың мүлкін құқыққа қарсы қол сұғушылықтардан қорғау (күзет қызметтері) бойынша күзет қызметтерін көрсету бойынша жеке кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын ҚР азаматы болып табылады, ол атыс қаруы мен арнайы қорғау құралдарын пайдалану мен қолдануға байланысты болған кезде.      

Қаралып отырған Заңның 2-бабы мұндай бөлімшенің қызметі атыс қаруы мен арнайы қорғау құралдарын пайдаланумен және қолданумен, сондай-ақ арнайы техникалық құралдарды пайдаланумен байланысты болған кезде өз қызметкерлерінің өмірін, денсаулығын және өз мүлкін қорғауды жүзеге асыру үшін заңды тұлға немесе дара кәсіпкер құратын, заңды тұлға болып табылмайтын арнайы құрылымдық бөлімше күзет бөлімшесі болып табылатынын түсіндіреді ҚР Үкіметі айқындайтын тізбе бойынша.      

Осы Заңның 13-бабына сәйкес-ведомстволық күзет бөлімшесі осы мемлекеттік органдардың құрамына (құрылымына) кіретін, заңды тұлға болып табылмайтын және олардың материалдық және ақшалай құндылықтарын қорғауға, сондай-ақ ҚР заңнамасында айқындалатын өзге де міндеттерді орындауға арналған мемлекеттік органдардың арнайы ведомстволық күзет қызметі болып табылады.      

ҚР аумағында күзет қызметін бақылауды ҚР Үкіметі айқындайтын уәкілетті орган жүзеге асырады.      Жоғарыда айтылғандарға сүйене отырып, күзет қызметін мемлекеттік органдар да, жеке ұйымдар да жүзеге асыра алады деген қорытынды жасауға болады.      

Жеке күзет қызметі-бұл өз клиенттерінің заңды құқықтары мен мүдделерін қорғау мақсатында жеке және заңды тұлғаларға, ҚР Ішкі істер органдарының арнайы рұқсаты (лицензиясы) бар кәсіпорындарға өтеулі шарттық негізде қызметтер көрсету.      

Лицензия берген өкілеттіктерді асыра пайдалану деп адамның мүлдем жасауға құқығы жоқ не ол заңда белгіленген шарттар мен тәртіпті, осы әрекеттерді жасаудың негіздері мен нысандарын сақтай отырып жасауға тиіс әрекеттерді орындауды не бөгде адамдарға қатысты іс-әрекеттер жасауды түсіну керек.      

Өкілеттіктерді асыра пайдалану, заң шығарушы оларды күзет қызметінің міндеттеріне қайшы жасаумен, яғни қолданыстағы заңнаманы бұзумен, мемлекеттік органдардың құзыретіне араласумен, құрылтай құжаттарында бекітілген жеке күзет қызметі қызметінің мақсаттары мен міндеттеріне байланысты Ережелерді бұзумен және т. б. байланыстырады.      

Зорлық-зомбылықты қолдану да осы қылмыс құрамының объективті жағының міндетті белгілерінің бірі болып табылады. Зорлық-зомбылық қызметтік өкілеттіктерден асып кету физикалық немесе психикалық болуы мүмкін. ҚК 230-бабының 1-бөлігінің мағынасы бойынша жеке күзет қызметінің басшысы немесе қызметшісі қызметтік міндеттерін атқару кезінде зорлық-зомбылықты қолдану: ұрып-соғу, денсаулыққа жеңіл және орташа ауырлықтағы зиян келтіру, азаптау деп танылады. Аталған зиян келтіру ҚК-нің 230-бабының 1-бөлігінде көзделген қылмыс құрамымен қамтылады және жеке адамға қарсы қылмыстармен қосымша саралауды талап етпейді.       Зорлық-зомбылық осы баптың белгілерімен қамтылмайды және егер ол денсаулыққа ауыр зиян келтірсе немесе қасақана кісі өлтірсе, қылмыстар жиынтығы бойынша біліктілікті талап етеді.      

Зорлық-зомбылықты қолдану қаупі жәбірленушіге зорлық-зомбылықты қолдану ниетін білдіруді білдіреді, оның ішінде сөзбен, жест-ишарамен, қаруды көрсету және нұсқау беру, денсаулыққа зиян келтіру және кісі өлтіру. Бұл ретте қауіп жәбірленушіде өзіне қауіп төндіретін қауіп және оны дереу орындауға нақты мүмкіндік туралы негізделген түсінік қалыптастыруға тиіс.      

ҚК-нің 112-бабы бойынша адам өлтіру немесе денсаулығына ауыр зиян келтіру, сол сияқты жеке адамға қатысты өзге де ауыр зорлық-зомбылық жасау не мүлікті жою қаупі де физикалық зорлық-зомбылықты қолдану қаупінің мазмұнына және қосымша біліктілікті талап етпейді.      

Өкілеттіктерді асыра пайдаланудың зорлық-зомбылықсыз нысандары қарастырылып отырған қылмыстың құрамын құрмайды. Жеке күзет қызметінің басшысы немесе қызметшісі өкілеттіктерін күштеп асыра пайдаланған жағдайда, олардың әрекеттері өзге қылмыстың құрамы, мысалы, адамның және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарына қол сұғу құрамы немесе қоғамдық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыс құрамы қамтылған жағдайда қылмыстық деп танылады.      

ҚК-нің 230-бабының 1-бөлігінде көзделген қылмыс күзет қызметінің міндеттеріне қайшы жасалған және кез келген нысандағы физикалық зорлық-зомбылықты қолданумен немесе оны қолдану қатерімен байланысты өкілеттіктерді асыра пайдаланумен байланысты іс-әрекеттер жасалған кезден бастап аяқталған болып есептеледі.      

Субъектом рассматриваемого преступления может быть только лицо, являющееся руководителем или служащим частной охранной службы. Субъекты охранной деятельности вправе в установленном законодательством порядке вооружать своих работников, занимающих должность охранника, при осуществлении ими должностных обязанностей.      

Субъекты охранной деятельности имеют право приобретать гражданское и служебное оружие, специальные средства. При этом они должны иметь соответствующую лицензию. Приобретенное оружие и спец.средства подлежат обязательной регистрации (в недельный срок со дня его приобретения) в правоохранительных органах РК в соответствии с Законом РК «О государственном контроле за оборотом отдельных видов оружия» от 30 декабря 1998 г. (с посл. изм. и доп.). Руководители охранных организаций в установленном законодательством порядке передают оружие штатным работникам, занимающим должности охранников, на период исполнения ими своих служебных обязанностей. Оружие выдается после прохождения соответствующей специальной подготовки.       Субъективная сторона анализируемого преступления выражена прямым умыслом. Виновный сознает, что своими действиями он выходит за пределы полномочий, определенных в лицензии, предвидит возможность или неизбежность наступления последствий и желает их наступления. По отношению к наступившим последствиям виновный может действовать и с косвенным умыслом. Мотивы, которыми руководствуется виновный, могут быть различными и влияния на квалификацию не оказывают.      

Часть 2 ст. 230 УК предусматривает следующие квалифицирующие признаки: а) применение оружия или специальных средств; б) причинение тяжких последствий.      

Под применением оружия следует понимать реальное их использование (например, производство выстрела).      

Под применением специальных средств (резиновая палка, наручники, черемуха и т.д.) следует также понимать реальное их применение по назначению.      

К тяжким последствиям, предусмотренным ч. 2 ст. 230 УК следует относить умышленное причинение тяжкого вреда здоровью или причинения смерти потерпевшему. При этом неосторожное причинение смерти (ст. 101 УК) или неосторожное причинение тяжкого вреда здоровью (ч. 1 ст. 111 УК) охватываются ч. 2 ст. 230 УК. Вместе с тем, убийство (ст. 96 УК) или причинение тяжкого вреда здоровью при квалифицирующих обстоятельствах, указанных в ст. 103 УК, требуют квалификации по совокупности с ч. 2 ст. 230 УК. При наличии тяжких последствий, как квалифицирующего признака преступления является оконченным в момент их наступления.

Комментарий от 2007 года к Уголовному Кодексу Республики Казахстан от Заслуженного деятеля Казахстана, доктора юридических наук, профессора, академика Казахстанской национальной академии естественных наук БОРЧАШВИЛИ И.Ш.                  

Дата изменения акта:  02.08.2007 Дата принятия акта:  02.08.2007 Место принятия:  НЕТ Орган, принявший акт:  180000000000 Регион действия:  100000000000 Регистрационный номер НПА, присвоенный нормотворческим органом:  167 Статус акта:  new Сфера правоотношений:  028000000000 Форма акта:  КОММ Юридическая сила:  1900 Язык акта:  rus

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы