Сот орындаушыларының қаулыларына санкция беру.
Соттардың сот орындаушыларының қаулыларына санкция беруі тұтастай алғанда дұрыс қаралады, қаулыларды қарау мерзімдерін бұзу белгіленбеген. АІЖК-нің 252-бабында сот орындаушыларының қаулыларына санкция беру тәртібі регламенттелген. Аталған баптың 2-бөлігіне сәйкес қаулыға санкцияланатын іс-әрекеттерді қабылдаудың негізділігін растайтын атқарушылық іс жүргізу материалдары қоса беріледі. Көрсетілген баптың 4-бөлігінде сот орындаушысының қаулысын және оған қоса берілген атқарушылық іс жүргізу материалдарын қарап, сот атқарушылық іс-әрекеттер жасауға санкция береді немесе санкция беруден бас тартады деп көзделген. Санкция беру сот орындаушысының қаулысына судьяның қолымен расталатын "санкция беремін" сотының мөртаңбасын қою арқылы жүзеге асырылады. Санкция беруден бас тартылған жағдайда судья атқарушылық әрекеттерді жүргізуге санкция беруден бас тарту туралы ұйғарым шығарады. Сот орындаушысының электрондық құжат нысанында ұсынылған қаулысына санкция беруді сот судьяның электрондық цифрлық қолтаңбасын куәландыру жолымен жүзеге асырады. Санкция беруден бас тартылған жағдайда судья электрондық құжат нысанында санкция беруден бас тарту туралы дәлелді ұйғарым шығарады. Заңның көрсетілген талаптары сот орындаушысының заңда белгіленген жағдайларда соттың санкциялауына жататын атқарушылық әрекеттерді жүргізу туралы қаулы шығаруға міндетті екенін білдіреді.
Сот орындаушыларының қаулыларына санкция беру.
Сот орындаушысының қаулысына рұқсат беру немесе бермеу – сот шешеді. Сондықтан, егер сот объективті себептерге байланысты бұл қажет емес деп тапса, сондай-ақ мазмұны бойынша Қаулы АІЖК-нің 252-бабының бірінші және екінші бөліктерінің талаптарына жауап бермеген жағдайда, сот санкциялаудан бас тартуға құқылы. АІЖК-нің 252-бабының 5-бөлігі қаулыларға шағымдану тәртібін көздейді. Көрсетілген шағымдану тәртібі бұрын қолданыста болған шағымдану тәртібінен айтарлықтай ерекшеленеді. Осылайша, сот санкциялаған атқарушылық әрекеттерді жүргізу туралы сот орындаушысының қаулысына АІЖК-нің 250-бабында көзделген қағидалар бойынша шағым жасалуы мүмкін. Осылайша, АІЖК 2015 жылғы 31 қазандағы редакцияда сот орындаушысының санкцияланған қаулысымен келіспеген атқарушылық іс жүргізу тараптары (өндіріп алушы, борышкер) бұрынғыдай қаулыға емес, АІЖК-нің 250-бабында көзделген қағидалар бойынша сот орындаушысының әрекетіне шағымданатынын анықтады. Сот орындаушысының іс-әрекетіне шағымды бұйрық, оңайлатылған (жазбаша), сырттай іс жүргізу бойынша сот актілерінің күшін жоя отырып, сол судьяның қарсылықтары мен шағымдарын қарауға ұқсастығы бойынша қаулыға санкция берген судья да қарауы мүмкін екенін атап өткен жөн. Санкция беруден бас тартылған сот ұйғарымына шағымдану тәртібі өзгеріссіз қалды. Санкция беруден бас тартылған ұйғарымға жеке шағым беру арқылы апелляциялық сатыдағы сотқа шағым жасалады. Диспозитивтілік принципіне байланысты Тараптар бұзылған құқықтарды қорғау әдісін өздері таңдайды. Мұндай анықтамаға шағымдану субъектісі өндіріп алушы болып табылады, бұл АІЖК-нің 252-бабының бесінші бөлігінің мағынасынан туындайды. Мұндай тұжырымдар АІЖК-нің сот актілеріне олардың құқықтары бұзылған деп санайтын іске қатысушы адамдар шағымдануы мүмкін деген ережелеріне сәйкес келеді. Заңның бұл талаптары әрдайым сақтала бермейді. Мысалы, Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2016 жылғы 25 мамырдағы ұйғарымымен жеке сот орындаушысының а. соттың 2016 жылғы 16 мамырдағы санкция беруден бас тарту туралы ұйғарымына жеке шағымы қайтарылды.
Бірінші сатыдағы сот жеке шағымды Қайтарып, сот орындаушысына сот орындаушысының қаулысына санкция беруден бас тарту туралы сот ұйғарымына шағымдану құқығы берілмегендігін дұрыс негіздеді. Астана қаласы сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасы 2016 жылғы 19 тамыздағы аталған ұйғарымның күшін жойып, атқарушылық іс жүргізу туралы Заңның 14-бабына сәйкес сот орындаушысы Атқарушылық іс жүргізуге қатысушы болып табылатынын көрсете отырып, бірінші сатыдағы соттың жаңа қарауына берді. Соттың мұндай ұстанымы Атқарушылық іс жүргізу туралы Заңның 7-бабының ережесіне қайшы келеді, өйткені сот орындаушысы Атқарушылық іс жүргізуді жүзеге асыратын тұлға болып табылады. Іс жүргізу өкілеттіктерінің шектері көрсетілген Заңда көзделген. Демек, бұл ұйғарымға сот орындаушысы шағымдана алмайды, өйткені ол оның жеке мүдделеріне әсер етпейді, бірақ оның іс жүргізу жағдайына байланысты. Борышкер болып табылатын заңды тұлғаның жеке тұлғасы, басшысы (міндетін атқарушы) атқарушылық іс жүргізу туралы Заңның 33-бабының 1-тармағына сәйкес атқарушылық құжатта қамтылған жиырма айлық есептік көрсеткіштен астам сомаға талаптарды орындамаған кезде, сондай-ақ мерзімдік төлемдерді өндіріп алу туралы атқарушылық құжаттар үш айдан астам орындалмаған кезде сот орындаушысы, ал өндіріп алушының өтініші бойынша аталған адамдардың Қазақстан Республикасынан шығуына уақытша шектеу туралы қаулы шығаруға міндетті. Қаулы соттың санкциясына жатады. Борышкердің шығуына уақытша шектеу азаматтың Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге шығуға конституциялық құқығын шектеуге байланысты мәжбүрлеп орындау шарасы болып табылады. Сондықтан, қаулыға рұқсат бермес бұрын, сот сот орындаушысынан сот шешімін орындамау себептері менсінбейтіндігін дәлелдеуді талап етуі керек. Яғни, сот шешімін орындамау фактісі борышкердің Қазақстан Республикасынан кетуіне уақытша шектеу қою үшін сөзсіз негіз бола алмайды.
Сотқа сот шешімдерінің орындалмау себебін құрметтемеу туралы дәлелдер ұсынылуы керек. Негізінен барлық қаулылардың кемшілігі сот орындаушыларының санкция беру қажеттілігіне негізделмегендігінде екені анықталды. Қаулыларда, әдетте, атқарушылық іс қозғалды, борышкер белгіленген мерзімде сот орындаушысының талаптарын орындамады деп айтылады. Осы шараның бастамашысы кім екені (сот орындаушысы немесе өндіріп алушы), кімнің пайдасына қандай мөлшерде сома өндіріліп алынатыны көрсетілмейді. Сондықтан бұл жағдайда санкция беруден бас тартқан соттар заңды және ақылға қонымды түрде келеді. Мәселен, Жезқазған аумақтық бөлімінің мемлекеттік сот орындаушысы И.2015 жылғы 15 мамырда мемлекет кірісіне 9 910 теңге көлемінде айыппұл өндірілген борышкер М. Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге шығуға тыйым салу туралы қаулыға санкция беру туралы өтініш жасады. Жезқазған қалалық сотының ұйғарымымен санкция беруден бас тартылды. Бұл заңның талаптарына қайшы (АІЖК-нің 240-7-баптары бұрынғы редакцияда) сот орындаушысының шығуға шектеуді санкциялау туралы қаулысына атқарушылық іс жүргізу материалдары қоса берілмегендігімен, санкцияланатын іс-әрекеттерді қабылдаудың себептері мен негіздері баяндалмағандығымен, Өндіріп алушының борышкердің шығуын шектеу туралы өтініші болмағандығымен негізделді. Сот орындаушысының сот актісін орындау үшін қандай да бір шаралар қабылдағаны, ал борышкер мүлкі (жылжымалы, жылжымайтын) болған кезде оны дәлелсіз себептермен орындамағаны туралы ешқандай дәлел болған жоқ. Іс қозғалғаннан кейін бірден, ешқандай әрекет жасамай, сот орындаушысы сотқа жүгінді. Бұл жағдайда уақытша шектеу туралы қаулыларды санкциялаудан нақты атқарушылық әрекеттердің болмауы және қаулыда осы санкцияланатын әрекеттерді қабылдау қажеттілігі туындаған себептер мен негіздердің болмауы себебінен дұрыс Бас тартылды. Соттар тыйым салу қажет мүлік туралы мәліметтер, борышкердің осы мүлікке меншік құқығын растайтын құжаттар жоқ борышкердің мүлкіне тыйым салу туралы қаулыларды санкциялаудан Дұрыс бас тартады. 2015 жылғы 12 тамызда Жезқазған қалалық соты Қарағанды облысы атқарушы округінің жеке сот орындаушысы Б. борышкердің мүлкіне тыйым салу туралы қаулыға санкция беру туралы қаулыны қарап, санкция беруден бас тартты.
Сот орындаушыларының қаулыларына санкция беру.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
