46-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің ісіне қатысатын адамдардың құқықтары мен міндеттері

1. Іске қатысатын адамдардың іс материалдарымен танысуға, олардан үзінді көшірмелер жасауға және көшірмелерін алуға; қарсылық білдіруге; дәлелдемелер ұсынуға және оларды зерттеуге қатысуға; іске қатысатын басқа адамдарға, куәларға, сарапшыларға және мамандарға сұрақтар қоюға; өтінішхаттар, оның ішінде талап қоюды қамтамасыз ету жөнінде шаралар қабылдау туралы мәлімдеуге,  дәлелдемелерді қамтамасыз ету, қосымша дәлелдемелерді талап ету туралы, татуластыру рәсімдерін қолдану туралы; сотқа ауызша және жазбаша түсініктемелер беру; сот процесі барысында туындайтын барлық мәселелер бойынша өз дәлелдерін келтіру; іске қатысатын басқа адамдардың өтініштері мен дәлелдеріне қарсылық білдіру; сот жарыссөздеріне қатысу; сот отырысының хаттамасымен танысу және оған жазбаша ескертулер беру; сот шешімдеріне, ұйғарымдары мен қаулыларына шағымдану; Қазақстан Республикасының азаматтық сот ісін жүргізу туралы заңнамасында берілген басқа да іс жүргізу құқықтарын пайдалану. Олар өздеріне тиесілі барлық іс жүргізу құқықтарын басқа адамдардың құқықтарын теріс пайдаланбай, олардың мүдделерін бұзбай адал пайдалануға және істі қарау және шешу мерзімдерін қасақана кешіктіруге жол бермеуге тиіс.

2. Іске қатысатын адамдар сотқа істің нақты мән-жайлары туралы толық және шынайы мәлімдеуге, екінші Тарап бекіткен фактілерді жоққа шығаратын жазбаша құжаттарды айтуға немесе сотқа ұсынуға міндетті. Іске қатысушы адамдардың процестік міндеттерді орындамауы осы Кодексте көзделген процестік салдарлардың туындауына әкеп соғады.

3. Корпоративтік дауға қатысушы Тараптар әрбір нақты құжатты көрсетпей, іс үшін маңызы бар құжаттарды бір-бірінен сұратуға құқылы.

Тараптар мемлекеттік құпияларды немесе заңмен қорғалатын өзге де құпияны қамтитын құжаттарды бір-бірінен сұрата алмайды.

4. Осы баптың бірінші және екінші бөліктерінде көрсетілген іс-әрекеттер жазбаша нысанда не электрондық құжат нысанында өтініштер мен өтініштер, құжаттар беру арқылы жасалуы мүмкін.

1. АІЖК-нің 46-бабы іске қатысушы адамдарға берілген іс жүргізу құқықтарын регламенттейді. Азаматтық кодекстің 8-бабына сәйкес азаматтар мен заңды тұлғалар өз қалауы бойынша оларға тиесілі азаматтық құқықтарға, оның ішінде қорғау құқығына билік етеді. Түсіндірме мақалада көрсетілген процеске қатысушылардың құқықтары толық емес.

Сот ісін жүргізу сатысына, іс жүргізу жағдайына байланысты іске қатысушы адамдарға басқа да қосымша құқықтар берілуі мүмкін, мысалы: істі төреліктің қарауына беру, сырттай шешім қабылдаған сотқа беру, осы шешімнің күшін жою туралы өтініш беру, істердің соттылығын таңдау және т. б.

Сот іске қатысатын адамдардың құқықтарын іске асыру үшін қажетті жағдайлар жасауға міндетті. Іске қатысушы адамның іс жүргізу құқығындағы шектеулерге жол берілмейді.Іс материалдарымен танысу сот талқылауы барысында да, одан тыс уақытта да болуы мүмкін. Іс материалдарымен танысқан кезде тараптар мен үшінші тұлғалар жеке басын куәландыратын құжаттарды көрсетуі тиіс.

Іске қатысатын басқа адамдарға, куәгерлерге, сарапшыларға, мамандарға сұрақтар қоя отырып, тараптар мен үшінші тұлғалар бұл құқықтың іске асырылуы дәлелдеу нысанасына кіретін мән-жайлар шегінде болуы тиіс екенін есте ұстауы тиіс.

Істі қарау кезінде іске қатысатын адамдардың өтінішхаттары іске қатысатын басқа адамдардың пікірлерін тыңдағаннан кейін сот ұйғарымы негізінде шешіледі. Сот талқылауынан тыс мәлімделген өтініштерді сот іс жүргізу заңында белгіленген тәртіппен де қарауы керек.

Тараптар мен үшінші тұлғалардың түсіндірмелері іс бойынша дәлелдеу құралы болып табылатынына назар аударған жөн.

Іске қатысатын адамдар өздеріне тиесілі барлық іс жүргізу құқықтарын адал пайдалануға, сондай-ақ іс жүргізу міндеттерін орындауға міндетті, әйтпесе сот процеске жосықсыз қатысушыларға азаматтық сот ісін жүргізу туралы заңнамада көзделген іс жүргізу ықпал ету шараларын қолдана алады.

2. Іске қатысатын адамдар сотқа істің нақты мән-жайлары туралы толық және шынайы мәлімдеуге, екінші Тарап бекіткен фактілерді жоққа шығаратын жазбаша құжаттарды айтуға немесе сотқа ұсынуға міндетті.

Бұл ретте іске қатысатын адамдар өздерінің іс жүргізу құқықтарын іске асыра отырып, басқа адамдардың құқықтарына құрметпен қарауға, азаматтық іс жүргізу заңнамасының талаптарын мүлтіксіз сақтауға тиіс.

Іске қатысатын адамдар сот отырысының хаттамасымен танысуға құқылы (АІЖК-нің 26-тарауындағы түсініктемені қараңыз).

3. Корпоративтік дауға қатысушы Тараптар әрбір нақты құжатты көрсетпей, іс үшін маңызы бар құжаттарды бір-бірінен сұратуға құқылы.

Тараптардың бірі құжаттарды ұсынбаған жағдайда, егер олар істі дұрыс шешу үшін маңызды болса және бұл туралы өтінішхат мәлімделсе, бұл құжаттарды сот сұратуы мүмкін.

Тараптар мемлекеттік құпияларды немесе заңмен қорғалатын өзге де құпияны қамтитын құжаттарды бір-бірінен сұрата алмайды.

4. Осы баптың бірінші және екінші бөліктерінде көрсетілген іс-әрекеттер жазбаша нысанда не электрондық құжат нысанында өтініштер мен өтініштер, құжаттар беру арқылы жасалуы мүмкін.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ

Астана, 2016 жыл

УДК 347 (574)  

К 63

ISBN 978-601-236-042-4

Comments статья азаматтық іс жүргізу кодексі Азаматтық кодекс қылмыстық іс жүргізу кодексі Қылмыстық кодекс Жоғарғы Соттың нормативтік қаулысы қылмыстық заңнама Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілері