Қызметтерді мемлекеттік сатып алу туралы шартты орындауға байланысты даулар
"Соттардың Мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманы қолдануы туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2012 жылғы 14 желтоқсандағы № 5 нормативтік қаулысының 10-тармағында Мемлекеттік сатып алу туралы шартқа өзгерістер оның қолданылу кезеңінде енгізілуі мүмкін екендігі көрсетілген, өйткені АК-нің 386-бабына сәйкес шарттың қолданылу мерзімінің аяқталуы акционерлік қоғам шарты бойынша міндеттемелердің тоқтатылуына әкеп соғады "А" (бұдан әрі - "А" ақ) Сотқа "Көлік сервис орталығы" акционерлік қоғамына (бұдан әрі – ЦТС ақ) Тараптар арасында жасалған 2019 жылғы 11 желтоқсандағы № 7/20-3 А-Э Мемлекеттік сатып алу туралы шартқа өзгерістер енгізу туралы. Нұр-сұлтан қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2020 жылғы 9 маусымдағы шешімімен талап қоюдан бас тартылды. Нұр-сұлтан қаласы сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2020 жылғы 2 қыркүйектегі қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалды. Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасы жергілікті соттардың сот актілерін, "А" АҚ – ның өтінішхатын келесі негіздер бойынша қанағаттандырмай күшінде қалдырды. Іс материалдарынан 2019 жылғы 11 желтоқсанда "ЦТС" АҚ (тармақ иеленуші) мен "А" ақ (тармақ пайдаланушы) арасында қызметтерді мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасалғаны, оған сәйкес тармақ иеленуші жалпы сомасы 154 383 688,37 бәсекелестік кірме жол болмаған жағдайда жылжымалы құрамның өтуі үшін ұзындығы 4 983 метр кірме жол қызметтерін ұсынады теңге.
Қызметтерді мемлекеттік сатып алу туралы шартты орындауға байланысты даулар
Шарт 2020 жылғы 1 қаңтардан 31 желтоқсанға дейін жарамды. "А" ақ кірме жолдың ұзақтығы оның қызметтерге жұмсалған шығындарының сомасына әсер ететін ЖЭО-1-ге жүктерді жеткізу кезінде кірме жолдың нақты ұзақтығына сәйкес келмейтінін көрсете отырып, қаралып отырған талаппен сотқа жүгінді. Атап айтқанда, ақ: - Шарттың 3-бөлімінің 5-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: "тармақ иеленушіге тиесілі кірме жолдың кеңейтілген ұзындығы 5621,5 метрді құрайды, оның ішінде тармақ пайдаланушыға жылжымалы құрамның ЖЭО-1-ге өтуі үшін берілетін № 154 бағыттамалық ауысымнан № 371 бағыттамалық ауысымға дейінгі шекаралардағы кірме жолдың ұзақтығы мыналарды құрайды 400 метр"; - № 1 қосымшада 5-баған мынадай редакцияда жазылсын:"жылжымалы құрамның ЖЭО-1-ге өтуі үшін кірме жолды ұсыну жөніндегі қызметтер (кірме жолдың ұзындығы 400 метр)"; 8 және 13-бағандарда сомасы "12 392 084,36 теңге" болып өзгертілсін; - Енгізілген өзгерістер 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданыста деп есептелсін; - "2020 жылғы 1 қаңтар мен 31 желтоқсан аралығында Бәсекелестік кірме жол болмаған жағдайда жылжымалы құрамның өтуі үшін кірме жолды ұсыну бойынша қызметтер көрсету ақысының есебі" қосымшасы жойылды деп есептелсін күш. 2019 жылғы 11 желтоқсандағы көрсетілетін қызметтерді мемлекеттік сатып алу туралы шартты өзгерту үшін негіздеме ретінде талапкер жауапкердің шарт талаптарын елеулі түрде бұзуына жол бергенін көрсетті, бұл талапкер үшін осындай залалға әкеп соғады, ол шарт жасасу кезінде сенуге құқылы нәрседен едәуір дәрежеде айырылады.
Шарт жасасу кезінде "А" ақ жылжымалы құрамның 1-ЖЭО-ға өтуі үшін кірме жолдың нақты ұзақтығын білмеді, өйткені бұрын осы учаске бойынша кірме жол қызметін көрсетуге шарт жасалмаған. Сотта талапкердің аталған дәлелдері өз дәлелдерін таппады. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі – АК) 401-бабының 2-тармағына сәйкес Тараптардың бірінің талабы бойынша шарт тек: 1) екінші тарап шартты елеулі түрде бұзған кезде ғана өзгертілуі немесе бұзылуы мүмкін; 2) Азаматтық Кодексте, басқа да заңнамалық актілерде немесе шартта көзделген өзге де жағдайларда қолданылады. Тараптардың бірінің шартты бұзуы Елеулі деп танылады, ол екінші Тарап үшін осындай залалға әкеп соғады, ол шарт жасасу кезінде сенуге құқылы нәрседен едәуір дәрежеде айырылады. Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің 72-бабына сәйкес әрбір Тарап өзінің талаптары мен қарсылықтарының негізі ретінде сілтеме жасайтын мән-жайларды дәлелдеуге, қорғау құралдарын пайдалануға, фактілерді бекітуге, даулауға, судья белгілеген мерзімдерде дәлелдемелер мен дәлелдемелерге қарсы қарсылықтар келтіруге тиіс, олар процестің адал жүргізілуіне сәйкес келеді және іс жүргізуге жәрдемдесуге бағытталған. Осылайша, заңның жоғарыда келтірілген нормаларына сәйкес, қарастырылып отырған жағдайда сот шешімі бойынша шартты өзгерту жауапкер тарапынан шартты елеулі бұзушылықтар болған жағдайда ғана жүзеге асырылуы мүмкін, ал бұл бұзушылықтың болуын дәлелдеу ауыртпалығы талапкердің жағында болады. Сонымен қатар, "А" ақ талаптары объективті түрде расталған жоқ. Талапкер жауапкердің шартты Елеулі бұзғаны туралы дәлелдер келтірмеді. Алқа талапкердің өтінішхатының дәлелдерінде де осы дәлелдемелердің бар-жоғын байқамады. "А" АҚ өкілінің олардың іс жүзінде тек 400 метр жолды пайдаланатыны, осыған байланысты негізсіз көлік шығыстарының асып кетуі туралы түсіндірмелері жауапкердің шартты бұзғаны туралы куәландыра алмайды.
Іс бойынша жауапкер қызмет көрсету мерзімінің басынан бастап өзінің шарттық міндеттемелерін толық көлемде орындағаны анықталды. Бұдан басқа, кассациялық қарау барысында "А" АҚ өкілі даулы шарт бойынша міндеттемелер шарттың орындалуына және қолданылу мерзімінің аяқталуына байланысты тоқтатылғанын растады. АК-нің 386-бабына сәйкес шарттың қолданылу мерзімінің аяқталуы шарт бойынша міндеттемелердің тоқтатылуына әкеп соғады, ал АК-нің 403-бабының 4-тармағына сәйкес, егер заң актілерінде немесе тараптардың келісімінде өзгеше белгіленбесе, тараптар шарт өзгергенге дейін міндеттеме бойынша орындаған міндеттемелерін қайтаруды талап етуге құқылы емес. "Соттардың Мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманы қолдануы туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2012 жылғы 14 желтоқсандағы № 5 нормативтік қаулысының 10-тармағында Мемлекеттік сатып алу туралы шартқа өзгерістер оның қолданылу кезеңінде енгізілуі мүмкін екендігі көрсетілген, өйткені АК-нің 386-бабына сәйкес шарттың қолданылу мерзімінің аяқталуы шарт бойынша міндеттемелердің тоқтатылуына әкеп соғады. Сот шарт Мемлекеттік сатып алу шеңберінде жасалғандықтан, оған мемлекеттік сатып алу туралы заңнамада көзделген жағдайларда өзгерістер енгізілуі мүмкін екенін дұрыс анықтады. "Мемлекеттік сатып алу туралы" Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – заң) 45-бабының 2-тармағында өнім берушіні таңдау үшін негіз болған сапаның және басқа да талаптардың өзгермеуі шартымен мемлекеттік сатып алу туралы жасалған шартқа өзгерістер енгізу негіздерінің толық тізбесі көзделген. Бұл тізім кеңейтуге жатпайды. Сот Заңның 45-бабының 2-тармағында көзделген мемлекеттік сатып алу туралы жасалған шартқа өзгерістер енгізу үшін заңды негіздер белгілемеген.
Қызметтерді мемлекеттік сатып алу туралы шартты орындауға байланысты даулар
Сот талқылауы барысында талапкер Заңның 45-бабының 2-тармағында көрсетілген мемлекеттік сатып алу туралы жасалған шартқа өзгерістер енгізу негіздерін келтірмеді және негіздемеді. Жауапкердің "табиғи монополиялар туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 26-бабы 2-тармағы 34) тармақшасының нормасын сақтамауы туралы өтінішхаттың дәлелдері дәрменсіз болып табылады. "Табиғи монополиялар туралы" Заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізілді, олар табиғи монополия субъектісінің бәсекелестік кірме жол болмаған кезде кірме жолдардың қызметтерін көрсеткені үшін тұтынушы жылжымалы құрамның өтуі үшін пайдаланатын кірме жолдың нақты ұзындығы бойынша ақы алу міндетін белгіледі. Азаматтық кодекстің 4 және 383-баптарына сәйкес азаматтық заң актілерінің кері күші болмайды және олар қолданысқа енгізілгеннен кейін туындаған қатынастарға қолданылады. Егер шарт жасасқаннан кейін заңдарда тараптар үшін міндетті ережелер белгіленсе, шарт жасасу кезінде қолданылғандардан өзгеше болса, заңдарда оның қолданылуы бұрын жасалған шарттардан туындаған қатынастарға қатысты деп белгіленген жағдайларды қоспағанда, жасалған шарттың талаптары күшін сақтайды. 2019 жылғы 27 желтоқсандағы "Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне теміржол көлігі мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заң нормативтік құқықтық актіге кері күш бермеді. Демек, шарт жасалғаннан кейін қолданысқа енгізілген "табиғи монополиялар туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 26-бабы 2-тармағы 34) тармақшасының ережелері олар қолданысқа енгізілгенге дейін туындаған қатынастарға қолданылмайды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
