Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 125-бабы. Адамды ұрлау туралы түсініктеме
1. Адамды ұрлау —
төрт жылдан жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
2. Дәл сол іс-әрекет, егер:
1) адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен;
2) бірнеше рет;
3) өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш қолдану арқылы;
4) қаруды немесе қару ретінде пайдаланылатын заттарды қолдану арқылы;
5) көрінеу кәмелетке толмаған адамға қатысты;
6) кінәлі адамға көрінеу жүкті күйдегі әйелге қатысты;
7) екі немесе одан да көп адамға қатысты;
8) пайдакүнемдік ниетпен;
9) өзінің қызмет бабын пайдалана отырып жасалса;
10) жәбірленушінің жеке басын куәландыратын құжаттарды қолдан жасау, жасыру не жою арқылы жасалса, —
мүлкі тәркіленіп немесе онсыз жеті жылдан он екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген іс-әрекеттер, егер олар:
1) қылмыстық топ жасаған;
2) ұрланған адамды (әйелді) пайдалану мақсатында жасалған;
3) абайсызда жәбірленушінің өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соққан болса, —
мүлкі тәркіленіп немесе онсыз он жылдан он бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Ескерту. Ұрланған адамды (әйелді) өз еркімен босатқан адам, егер оның әрекеттерінде өзге қылмыстың құрамы болмаса, қылмыстық жауаптылықтан босатылады.
Адамды ұрлаудың қоғамдық қауіптілігі адамның Конституциямен кепілдік берілген бостандық құқығының бұзылуынан көрінеді. Адамды ұрлау көбінесе денсаулыққа ауыр зиян келтіру, зорлау немесе басқа да қылмыстық әрекеттер жасау қатерімен қатар жүреді және әртүрлі қылмыстық мақсаттарды көздеуі мүмкін.
Қылмыстың объектісі адамның жеке бас бостандығы болып табылады. Қосымша объект ретінде ұрланған адамның өмірі мен денсаулығы болуы мүмкін.
Жәбірленуші ретінде жасына, жынысына, жұмыс орнына және т.б. қарамастан кез келген адам болуы мүмкін.
Қылмыстың объективтік жағы адамды оның тұрақты немесе уақытша орналасқан жерінен басқа жерге оның еркінен тыс немесе еркіне қарсы басып алу және заңсыз ауыстыру арқылы бостандығынан айыруға әкеп соғатын әрекеттерден көрінеді.
Адамды ұрлау деп оны жасырын немесе ашық түрде не алдау арқылы заңсыз иеленуге, сондай-ақ жәбірленушіні оның тұрған жерінен алып кетуге және оның еркінен тыс басқа жерде ұстауға бағытталған құқыққа қайшы қасақана әрекеттерді түсіну қажет.
Ұрлау сәтінде жәбірленушінің орналасқан жері тұрғын үй, жұмыс немесе оқу орны, көлік құралы, сондай-ақ басқа да орындар болуы мүмкін.
Басып алу дегеніміз — адамды иеленуге байланысты жасырын немесе ашық белсенді әрекеттер, соның нәтижесінде жәбірленуші кеңістікте еркін қозғалу мүмкіндігінен нақты айырылады; ауыстыру дегеніміз — жәбірленушіні көлік құралдарын пайдалана отырып немесе пайдаланбай, оның еркінен тыс немесе еркіне қарсы жаңа орналасу орнына тасымалдау; ұстап тұру дегеніміз — жәбірленушінің осы жаңа орынды еркін тастап кетуіне кедергі жасау (мысалы, оны қамап қою, байлау, күш қолдану және т.б.). Жәбірленушіні ауыстыру қашықтығы мен оны ұстап тұру ұзақтығы саралау үшін маңызға ие емес.
Адамды тікелей ұрламаған, бірақ оны оның еркінен тыс ұстап отырған адамдар 126-баптың тиісті бөлігі бойынша жауаптылықта болады.
Жеке бас бостандығы дегеніміз — адамның болатын жерін, жүріп-тұруын және тұрғылықты жерін таңдау құқығы.
Қылмыс құрамы өзінің құрылымы бойынша формальды болып табылады. Адамды ұрлау адамды басып алған сәттен бастап аяқталған деп танылады. Бастысы — жәбірленушінің кінәлі адамның иелігінде болған уақыт аралығы емес, оны ұрлау фактісі. Адамның ұрлануға ерікті келісім беруі осы қылмыс құрамын жоққа шығарады. Сондай-ақ басқа ата-ананың немесе оның тағдырына мүдделі, тәрбиесінде болған жақын туыстарының еркіне қарсы өз немесе асырап алған баласын иелену ұрлау болып танылмайды.
ҚР ҚК 125-бабының 1-бөлігі бойынша сараланатын адамды ұрлау жәбірленушіге немесе өзге адамдарға өмірге немесе денсаулыққа қауіпті емес күш қолданумен не осындай күш қолдану қатерімен қатар жүруі мүмкін. Бұл жағдайда күш қолдану қылмыстар жиынтығы бойынша қосымша саралауды талап етпейді.
Қылмыстың субъективтік жағы тікелей қасақаналықпен сипатталады. Кінәлі адамның басқа адамды оның еркіне қарсы басқа жерге заңсыз басып алып, ауыстырып жатқанын сезінеді және соны қалайды. Ұрлаудың себептері мен мақсаттары әртүрлі болуы мүмкін (кек алу, бұзақылық ниет, қызғаныш, жеккөрушілік қатынастар), олар жасалған әрекетті құқықтық бағалауға әсер етпейді.
Қылмыстың субъектісі — 14 жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.
Қарастырылып отырған қылмыс құрамының сараланған түрлері ҚР ҚК 125-бабының 2-бөлігінде көзделген: 1) адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен; 2) бірнеше рет; 3) өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш қолдану арқылы; 4) қаруды немесе қару ретінде пайдаланылатын заттарды қолдану арқылы; 5) көрінеу кәмелетке толмаған адамға қатысты; 6) кінәлі адамға көрінеу жүкті күйдегі әйелге қатысты; 7) екі немесе одан да көп адамға қатысты; 8) пайдакүнемдік ниетпен; 9) өзінің қызмет бабын пайдалана отырып; 10) жәбірленушінің жеке басын куәландыратын құжаттарды қолдан жасау, жасыру не жою арқылы.
Егер қылмысқа оны бірлесіп жасау туралы алдын ала уағдаласқан адамдар қатысса, адамды ұрлау адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен жасалған деп танылады (ҚК-нің 31-бабының 2-бөлігі). Бірлесіп орындаушылардың әрқайсысы адамды ұрлауға тікелей қатысуы тиіс.
Адамды ұрлауға тікелей қатыспаған, бірақ оны ұйымдастырған немесе орындаушыға (орындаушыларға) көмек көрсеткен, жәрдемдескен адамдардың әрекеттерін қылмысты адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен жасау ретінде қарастыруға болмайды. Олардың әрекеттері ҚК-нің 28 және 125-баптары бойынша саралануы қажет.
Адамды бірнеше рет ұрлау (ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 2) тармағы) осы қылмыстың екінші және одан кейінгі рет жасалуын білдіреді. Егер адам бұрын жасаған адам ұрлау қылмысы үшін сотталған болса немесе заңда белгіленген негіздер бойынша қылмыстық жауаптылықтан босатылған болса, адамды ұрлау бірнеше рет жасалған деп танылмайды.
Адамды өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш қолданып ұрлау (ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 3) тармағы) кінәлі адамның ұрлау барысында жәбірленушіге денсаулыққа ауыр, орташа ауыр немесе жеңіл зиян келтіруге әкеп соққан физикалық күш қолдануын білдіреді.
Адамды өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш қолданып ұрлау (ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 3) тармағы) қылмыс жасау барысында (басып алу, ауыстыру немесе ұстап тұру кезінде) ұрланатын адамға немесе басқа адамдарға (ұрлауды қамтамасыз ету мақсатында) ауыр немесе орташа ауыр дәрежедегі денсаулыққа зиян келтіруге әкеп соққан күш қолданылғанын білдіреді. Бұл жағдайда денсаулыққа қарсы қылмыстар үшін жауаптылық көздейтін ҚК-нің 106, 107-баптары бойынша қосымша саралау талап етілмейді.
Қылмыс жасау барысында адам өлтіру жағдайларында кінәлі адамның әрекеті қылмыстар жиынтығы бойынша ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 3) тармағымен және ҚК 99-бабы 2-бөлігінің 3) тармағымен сараланады.
Жәбірленушінің өміріне немесе денсаулығына қауіпті күшті кінәлі адамның ұрлау сәтінде емес, кейіннен басқа мақсатпен қолдануы ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 3) тармағындағы саралаушы белгі ретінде қарастырылмайды.
Қаруды немесе қару ретінде пайдаланылатын заттарды қолдану арқылы адамды ұрлау (ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 4) тармағы) осы қылмысты жасау кезінде кез келген атыс, суық, газ қаруын, сондай-ақ өзге де заттарды (балта, металл құбыр, тас және т.б.) пайдалануды білдіреді. Кінәлі адамның жанында қарудың немесе өзге заттардың болуы ғана қарастырылып отырған тармақ бойынша саралау үшін жеткіліксіз, олар ұрлау барысында қолданылуы қажет, яғни жәбірленушіге де, ұрлауға кедергі келтірген басқа адамдарға да қатысты оқ атылуы, соққы жасалуы тиіс. Қаруға ұқсатып жасалған заттарды пайдалану ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 4) тармағы бойынша сараланбайды.
Кінәлі адамның әрекеттерін ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 4) тармағы бойынша саралау кезінде Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 30 желтоқсандағы «Жекелеген қару түрлерінің айналымына мемлекеттік бақылау жасау туралы» Заңына сәйкес және сарапшының қорытындысы негізінде шабуыл жасау кезінде қолданылған заттың немесе құрылғының тірі немесе өзге нысананы зақымдауға конструкциялық тұрғыдан арналған қару болып табылатынын анықтау қажет. Негіздер болған жағдайда адамды ұрлау кезінде қару қолданған мұндай адамдардың әрекеттері ҚК-нің 287-бабы бойынша қосымша саралануға тиіс. Бұл ретте кінәлі адам өзінің қару қолданып жатқанын сезінуі керек.
«Атыс, газ қаруын, пышақтарды, кастеттерді және өзге де суық қаруды немесе денсаулыққа зиян келтіру үшін арнайы бейімделген басқа заттарды қолдану деп, — Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2009 жылғы 12 қаңтардағы «Бұзақылық туралы істер бойынша сот практикасы туралы» нормативтік қаулысының 18-тармағында айтылғандай, — оларды тікелей мақсаты бойынша денсаулыққа зиян келтіру үшін пайдалануға бағытталған әрекеттерді (оқ ату, шаншып-кесетін соққылар жасау және басқалар), сондай-ақ оларды психикалық күш көрсету құралы ретінде қасақана пайдалануды түсіну керек. Яғни, ҚК-нің 293-бабының үшінші бөлігі бойынша мұндай әрекеттерді саралауға негіз ретінде жәбірленушінің денсаулығына көрсетілген заттарды пайдалана отырып зиян келтіру немесе зиян келтіруге оқталу ғана емес, сонымен қатар бұзақылық әрекеттер барысында кінәлі адамның осындай заттарды пайдалана отырып жасаған, жәбірленушінің өмірі мен денсаулығына нақты қауіп төндірген өзге де мінез-құлқы танылады».
Көрінеу кәмелетке толмаған адамды ұрлау (ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 5) тармағы) кінәлі адамның ұрлау басталғанға дейін жәбірленушінің кәмелетке толмағанын анық білгенін білдіреді.
Кінәлі адамға көрінеу жүкті күйдегі әйелді ұрлау (ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 6) тармағы) жүктілік фактісі кінәлі адамның қасақаналығымен қамтылған жағдайда орын алады.
Екі немесе одан да көп адамды ұрлау (ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 7) тармағы) кемінде екі адамды бір мезгілде немесе кезекпен иеленуді (басып алуды) және ауыстыруды білдіреді, әрі бұл кінәлі адамның бірыңғай қасақаналығымен қамтылуы тиіс. Әртүрлі уақытта жасалған, бірақ бірыңғай қасақаналықпен біріктірілген ұрлау да осы тармақта көзделген қылмыс құрамын құрайды. Егер кінәлі адам бір адамды ұрлауға ниеттеніп, абайсызда екі адамды басып алып, оларды ұстап тұруды жалғастырса, жасалған әрекет бір жәбірленушіні ұрлау және екінші адамды заңсыз бас бостандығынан айыру (ҚК 126-бабы) ретінде саралануы тиіс.
Пайдакүнемдік ниетпен жасалған адам ұрлау (2-бөліктің 8) тармағы) кінәлі адамның өзі немесе басқа адамдар үшін заңсыз материалдық пайда алуға ұмтылуын білдіреді (мысалы, ақша алу мақсатында төлем талап ету және т.б.).
ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 5), 6), 7), 8) тармақтарында көзделген саралаушы белгілер ҚК 99-бабы 2-бөлігінің тиісті белгілеріне ұқсас (ҚК-нің 99-бабына түсініктемені қараңыз).
ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 9) тармағында көрсетілген іс-әрекетті арнайы субъектінің — өзінің қызмет бабын пайдалана отырып жасаған адамның жауаптылығы көзделген. Қызмет бабын пайдалану тек лауазымды адамның жағдайымен шектелмейді, ол мемлекеттік немесе мемлекеттік емес мекемедегі, кәсіпорындағы, ұйымдағы кез келген қызметтік мәртебені білдіреді, егер осы мәртебеге байланысты құқықтар мен мүмкіндіктер заңмен тыйым салынған, «адамды ұрлау» ұғымымен қамтылатын әрекеттерді жасау кезінде пайдаланылса.
Айта кету керек, қылмыстық құқық теориясында «қызмет бабын пайдалану» ұғымына қатысты заңгер ғалымдар арасында ортақ пікір жоқ. Өкінішке қарай, Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты да өзінің нормативтік қаулыларында «қызмет бабын пайдалану» ұғымын айқындайтын нақты өлшемдерді бермейтінін атап өтуге тура келеді, бұл қылмыстық құқық бұзушылықтарды саралау кезінде құқық қолдану практикасында қателіктерге әкеп соғады.
Осы саралаушы белгінің субъектілері ҚК-нің 3-бабының 19), 26) тармақтарында көрсетілген, яғни заңмен, заңға тәуелді актімен берілген өкілеттіктерді пайдаланатын адамдар болуы мүмкін. Қарастырылып отырған қылмыстың субъектісі еңбек келісімінде бекітілген қызметтік жағдайды иеленетін адам болуы мүмкін екенін де жоққа шығаруға болмайды. Бұл ретте адамды ұрлау әрдайым: 1) қызметтік өкілеттіктерді пайдалану арқылы немесе атқаратын қызметтік жағдайының арқасында, яғни қылмыс жасау кезінде кінәлі адамның өзінің атқаратын лауазымына байланысты іс жүзінде бар мүмкіндіктерін пайдалану арқылы; 2) қызмет мүдделеріне қайшы жасалады. Мұның мәні кінәлі адамның өзінің қызметтік жағдайын қызмет мүддесі үшін емес, оған қайшы пайдаланатынында. Бұл ретте биліктік өкілеттіктерді пайдалану ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 9) тармағының шегінен шықпайды және ҚК-нің 361 және 362-баптары бойынша қосымша саралауды талап етпейді.
ҚК 125-бабы 2-бөлігінің 10) тармағында аталған іс-әрекетті жәбірленушінің жеке басын куәландыратын құжаттарды қолдан жасау, жасыру немесе жою арқылы жасағаны үшін жауаптылық көзделген. Қолдан жасау дегеніміз — кінәлі адамның жәбірленушінің жеке басын куәландыратын құжаттарға қатысты жүзеге асыратын әртүрлі айла-шарғылары. Қолдан жасалған құжат деп кез келген адам материалдық тұрғыдан қолдан жасаған немесе өзгерткен (жалған мәліметтер енгізілген, өзгерістер жасалған) құжатты түсіну қажет.
Жәбірленушінің жеке басын куәландыратын құжат — жеке деректерді, яғни белгілі бір немесе осындай ақпарат негізінде айқындалатын жеке тұлғаға қатысты кез келген ақпаратты, оның ішінде оның тегін, атын, әкесінің атын, туған жылын, айын, күнін және жерін, мекенжайын, отбасылық, әлеуметтік, мүліктік жағдайын, білімін, кәсібін, кірістерін және басқа да ақпаратты қамтитын ресми құжаттың бір түрі.
Құжатты жасыру дегеніміз — жәбірленушінің құжатты пайдалануына мүмкіндік бермейтіндей етіп оны жасырып қою, заңсыз ұстап қалу және кінәлі адамның немесе үшінші тұлғалардың қолында сақтау (не жасырын орындарда немесе басқа жерлерде сақтау).
Жәбірленушінің жеке басын куәландыратын құжаттарды жою дегеніміз — оларды физикалық тұрғыдан жойып, сол құжаттар арқылы адамды сәйкестендіру мүмкіндігін болдырмау.
Жәбірленушінің жеке басын куәландыратын құжаттан айырмашылығы, ҚК-нің 3-бабының 28-1) тармағында ресми құжат туралы айтылған, ол деп жеке немесе заңды тұлға жасаған, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен ресімделген және куәландырылған құжат түсініледі.
ҚК 125-бабының 3-бөлігінде адам ұрлаудың аса ауырлататын құрамдары көзделген.
Қылмыстық топ жасаған адам ұрлау (ҚК 125-бабы 3-бөлігінің 1) тармағы) бұл қылмыстың ұйымдасқан топ, қылмыстық ұйым, қылмыстық қоғамдастық, трансұлттық ұйымдасқан топ, трансұлттық қылмыстық ұйым, трансұлттық қылмыстық қоғамдастық, террористік топ, экстремистік топ, банда, заңсыз әскерилендірілген құралым жасағанын білдіреді.
Пайдалану мақсатында адам ұрлау (ҚК 125-бабы 3-бөлігінің 2) тармағы) деп жәбірленушінің әртүрлі жұмыстарды орындауы нәтижесінде қандай да бір пайда алуды көздейтін кінәлі адамның әрекеттері түсініледі.
Адамды пайдалану деп кінәлі адамның мәжбүрлі еңбекті, яғни Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларды қоспағанда, адамнан күш қолдану немесе оны қолдану қатері арқылы талап етілетін, ол өз еркімен қызметін ұсынбаған кез келген жұмысты немесе қызметті пайдалануды; кінәлі адамның басқа адамның жезөкшелікпен айналысуын немесе ол көрсететін өзге де қызметтерді алынған кірістерді иемдену мақсатында пайдалануын, сондай-ақ кінәлі адамның осы мақсатты көздемей, адамды сексуалдық сипаттағы қызметтер көрсетуге мәжбүрлеуін; адамды қайыршылықпен айналысуға, яғни басқа адамдардан ақша және (немесе) өзге де мүлікті сұраумен байланысты қоғамға жат әрекет жасауға мәжбүрлеуді; кінәлі адамның өзі және (немесе) басқа адам үшін жұмыстарды және (немесе) қызметтерді орындаудан бас тартуға өзіне байланысты емес себептер бойынша мүмкіндігі жоқ адамға қатысты меншік иесінің өкілеттіктерін жүзеге асырумен байланысты өзге де әрекеттерді түсіну қажет (ҚК-нің 3-бабының 1) тармағы).
Жәбірленушінің абайсызда өліміне (ҚК 125-бабы 3-бөлігінің 3) тармағы) немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соққан адам ұрлау субъективтік жағынан кінәнің екі нысанымен сипатталады: адамды ұрлау тікелей қасақаналықпен, ал абайсызда өлімге немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соғу абайсыздықпен жасалады. Қылмыстық әрекет пен көрсетілген зардаптар арасында себепті байланыс анықталуы тиіс.
Өзге де ауыр зардаптарға жәбірленушінің ауыр ауруға шалдығуын немесе өзіне-өзі қол жұмсауын, жақындарының қайтыс болуын және психикалық бұзылуын, жасалмаған мәміле салдарынан ірі мөлшердегі залалды, мемлекеттік іс-шараның өткізілуінің бұзылуын және т.б. жатқызуға болады. Жәбірленушінің өзін босату мақсатында жасаған дербес белсенді әрекеттері нәтижесінде денсаулығына ауыр зиян келтіруі және оның өліміне әкеп соғуы (мысалы, оны алып бара жатқан автомобильден секіріп кетуі) ҚК 125-бабының 3-бөлігі бойынша саралануы тиіс.
Жәбірленушінің абайсызда өліміне әкеп соғу ҚК-нің 104-бабы бойынша дербес қосымша саралауды талап етпейді. Өлімге немесе өзге де ауыр зардаптарға абайсызда әкеп соғу кінәлі адамның адамды ұрлау әрекеттерімен себепті байланыста болуы тиіс. Себепті байланыстың болмауы түсініктеме беріліп отырған баптың 3-бөлігінің 3) тармағы бойынша жасалған әрекетті саралауды жоққа шығарады.
Адамды ұрлауды заңсыз бас бостандығынан айырудан (ҚК 126-бабы) және кепілге алудан (ҚК 261-бабы) ажырату қажет.
Адамды ұрлау заңсыз бас бостандығынан айырудан айырмашылығы, міндетті түрде жәбірленушіні басып алуды және кеңістікте ауыстыруды, оны әдеттегі өмір сүру жағдайларынан алып кетуді көздейді.
Адамды ұрлау кепілге алудан бірқатар белгілері бойынша ерекшеленеді, атап айтқанда: адамды ұрлау кезінде кінәлі адамның қасақаналығы жеке басы кінәлі адамға бейжай емес, нақты белгілі бір жәбірленушіге қатысты қылмыс жасауға бағытталады; адамды ұрлау кезінде кінәлі адам, әдетте, өз әрекеттерін жария етпейді; адамды ұрлау әрдайым жәбірленушіні босатудың шарты ретінде қандай да бір талаптар қоюмен байланысты бола бермейді.
Осы бапқа ескертпеге сәйкес ұрланған адамды (әйелді) өз еркімен босатқан адам, егер оның әрекеттерінде өзге қылмыстың құрамы болмаса, қылмыстық жауаптылықтан босатылады. Кінәлі адамның жәбірленушіні одан әрі заңсыз ұстап тұру мүмкіндігі бола тұра, оған бостандық беруі өз еркімен босату деп танылады. Ұрланған адамды өз еркімен босату бастамасы кінәлі адамның өзінен, оның туыстарынан немесе жақындарынан, сондай-ақ құқық қорғау органдарының қызметкерлерінен, жәбірленушінің таныстарынан және басқа адамдардан немесе ұйымдардан шығуы мүмкін. Өз еркімен босатудың себептері әртүрлі сипатта болуы мүмкін: қылмыстық жауаптылықтан қорқу, өкіну, жәбірленушіні аяу және т.б. Бұл нұсқама императивтік сипатқа ие. Егер кінәлі адам тарапынан жәбірленушіні өз еркімен босату орын алса, құқық қорғау органдары адам ұрлағаны үшін кінәлі адамды қылмыстық жауаптылықтан босатуға міндетті.
Кінәлі адамды қылмыстық жауаптылықтан босатудың екінші негізі — оның әрекеттерінде кез келген өзге қылмыстың емес, дәл адам ұрлаумен байланысты өзге қылмыстың құрамының болмауы (мысалы, қаруды алып жүру, жәбірленушінің денсаулығына зиян келтіру, адам ұрлау мақсатында автомобильді айдап әкету және т.б.). Заң шығарушы бұл мән-жайды ескертпеге енгізу арқылы ұрланған адамды күш қолданып босатуға жүгінбей, кінәлі адамдарға ықпал етудің ізгі тәсілдерін қолдануды және ұрлаушыға жәбірленушіні өз еркімен босатуға қосымша мүмкіндік беруді көздеген.
ҚК 125-бабының 1, 2-бөліктерінде көзделген әрекеттер ауыр қылмыстарға жатады.
ҚК 125-бабының 3-бөлігінде көзделген әрекет аса ауыр қылмысқа жатады.
Исidor Шамилович Борчашвилидің 2021 жылғы Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсініктемесі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы заңгері Заң қызметі қызметі Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
