Мемлекеттік баж некені бұзу туралы талап қоюлар бойынша
Салық кодексінің 610-бабы 1-тармағының 5) тармақшасына сәйкес сотқа берілетін некені бұзу туралы талап қоюлардан 0,3 АЕК мөлшерінде мемлекеттік баж (бұдан әрі – мемлекеттік баж) алынады.Мемлекеттік бажды төлеу және оны төлеу дәлелдері талап қоюға қоса тіркеу талап қоюды сот ісін жүргізуге қабылдау және оны қарау үшін міндетті болып табылады.Мемлекеттік бажды төлеуші талап қоюшы болып табылады.
Алайда, соттар талап қоюшының емес, жауапкердің мемлекеттік бажды төлегені туралы түбіртекті қоса берген талап қоюларын қабылдайтын жағдайлар бар.
Мысалы, Солтүстік Қазақстан облысының Тайынша аудандық соты Б. К.-нің некені бұзу туралы Б.Н.-ге қойған талабын іс жүргізуге қабылдаған, ал талап қоюды Б.К. берген, мемлекеттік бажды жауапкер Б. Н. төлеген.Талап қоюшы сотқа талап қоюды беру кезінде төленген мемлекеттік баж АПК-нің 109-бабының 1-бөлігіне сәйкес талап қоюды қанағаттандыру туралы шешім шығарылған кезде жауапкерден талап қоюшыға алып берілетінін істі зерделеу көрсетті.
Сонымен қатар, талап қоюды қанағаттандыру кезінде некені бұзу туралы талап қоюды беру кезінде мемлекеттік бажды төлеу бойынша сот шығыстары жауапкерден талап қоюшының пайдасына өндіріп алынбайтын жағдайлар бар.
Жетісу облысы, Талдықорған қалалық сотының 2022 жылғы 24 қарашадағы шешімімен С.Т.-нің некені бұзу туралы С.П.-ға қойған талабықанағаттандырылды. Сот жауапкердің әрекеттері сотқа талап қоюға ықпал еткен жоқ уәждей отырып, талап қоюшының некені бұзу туралы талап қоюды берген кезінде төлеген мемлекеттік бажды жауапкерден өндіріп алған жоқ.
Тағы бір мысал: 2021 жылғы 12 қаңтарда Қарағанды облысының Теміртау қалалық соты А.О.-ның некені бұзу туралы А.Е.-ге қойған талабын қанағаттандыру туралы шешім шығарған. Сот талап қоюшы мемлекеттік бажды төлеуге байланысты шығыстарды өтеуді сұрамағанын алға тартып, сот шығыстарын қайта бөлу туралы мәселені шешпеген.
Кейбір істер бойынша сот шығыстарын өтеуге байланысты мәселе мүлдем қаралмаған және бұл туралы шешімде көрсетілмеген (К.Н.-нің некені бұзу туралы К.А.-ға қойған талабы бойынша Қарағанды облысы, Саран қалалық сотының 2021 жылғы 17 мамырдағы шешімі, К.А.-ның некені бұзу туралы М.Е.-ге қойған талабы бойынша Қарағанды қаласы Қазыбек би ауданы № 2 аудандық сотының 2020 жылғы 27 мамырдағы шешімі).
Соттар мемлекеттік бажды төлеу жөніндегі шығыстарды өтеу туралы мәселенің шешімі АПК-нің 109-бабының бірінші бөлігінің ережелерінде жазылғанын және талап қоюшының бұл туралы мәлімдегеніне немесе мәлімдемегеніне қарамастан, сот шешімінің қарар бөлігінде көрсетілуге тиістігін есте ұстағандары жөн.
Соттардағы мемлекеттік бажды төлеу туралы мәселелерді шешу бойынша әртүрлі практика Кодекстің 22-бабы 2-тармағының 2) тармақшасына сәйкес кәмелетке толмаған балаларды күтіп-бағуға алименттер өндіріп алынатын жағдайда, яғни алименттер өндіріп алу туралы талаптарды тараптардың ешқайсысы мәлімдемеген кезде де қалыптасқан.
Мәселен, Батыс Қазақстан облысы, Бәйтерек ауданының № 2 аудандық сотының 2020 жылғы 29 маусымдағы шешімімен Г. (Д.) Б.-ның некені бұзу туралы Г.А.-ға қойған талабы қанағаттандырылды. Кәмелетке толмаған баланың тұрғылықты жері жауапкермен бірге екендігі айқындалды. Талапқоюшыдан жауапкердің пайдасына баланы күтіп-бағуға алимент өндірілді.
Бұл ретте, АПК-нің 117-бабындағы тәртіппен мемлекеттік бажды өндіріп алу туралы мәселені сот алимент өндіріп алу туралы талап қоюдың мәлімделмегеніне сілтеме жасап шешпеген, ал алимент төлеу мөлшері мен тәртібі туралы мәселе Кодекстің 22-бабындағы тәртіппен, яғни заңда тікелей көрсетілуіне байланысты шешілген.
Басқа соттар мұндай талап қою болмаған кезде алименттерді өндіріп алу туралы мәселені шеше отырып, АПК-нің 104-бабы 1-бөлігінің 5) тармақшасын негізге ала отырып, мемлекеттік бажды өндіріп алған.Мысалы, Орал қаласы сотының 2020 жылғы 5 мамырдағы №2 шешімімен И.А.-ның некені бұзу туралы И.Н.-ге қойған талабықанағаттандырылған. Неке бұзылды. Кәмелетке толмаған баланың тұрғылықты жері анасымен – жауапкер И.Н.-мен бірге екендігі анықталды, талап қоюшы И.А.-дан жауапкер И.Н.-нің пайдасына кәмелетке толмаған баланы күтіп-бағуға алименттер өндірілді.
Сот талап қоюшы И.А.-дан мемлекет кірісіне АПК-нің 117-бабы 1-тармағының негізінде 6 258 теңге мөлшерінде мемлекеттік баж өндірді (талап қою бағасы АПК-нің 104-бабы 1-бөлігінің 5) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасы бойынша орташа айлық жалақыны негізге ала отырып айқындалды).
Салық кодексінің 616-бабының 4) тармақшасына сәйкес алименттерді өндіріп алу туралы талап қою бойынша талапкерлер мемлекеттік бажды төлеуден босатылатындықтан, егер ол заңға сәйкес сот шығыстарын төлеуден босатылмаса, АПК-нің 117-бабының бірінші бөлігіндегі тәртіппен алимент төлеуге міндетті адамнан мемлекеттің кірісіне мемлекеттік бажды өндіріп алу дұрыс болып саналады .
Дауды реттеудің соттан тыс тәртібі сақталмауына байланысты талап қоюды қайтаруЖоғарғы Сот 2021 жылғы 30 қыркүйекте «Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының кейбір нормативтік қаулыларына азаматтық және азаматтық процестік заңнама бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» нормативтік қаулы қабылдады. Оған сәйкес «Соттардың некенi (ерлі-зайыптылықты) бұзу туралы iстердi қараған кезде заңнаманы қолдануы туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2000 жылғы 28 сәуірдегі № 5 нормативтік қаулысына (бұдан әрі - – Нормативтік қаулы)өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.
Өзгерістер енгізу соттардың кәмелетке толмаған ортақ балалары, сондай-ақ, мүліктік және өзге де талаптарды жоқ ерлі-зайыптылар арасындағы некені бұзу туралы істерді қарауынан туындады, ал Кодекске сәйкес мұндай ерлі-зайыптылардың өзара келісімімен некені бұзу тіркеуші органда жүргізіледі.
Жаңа редакцияда жазылған Нормативтік қаулының 6-тармағына сәйкес, бір-біріне мүліктік және өзге де талаптар қоймайтын және кәмелетке толмаған ортақ балалары жоқ ерлі-зайыптылардың некені (ерлізайыптылықты) бұзу туралы талап қою арызымен сотқа жүгінуі үшін жауапкердің тіркеуші органда некені (ерлі-зайыптылықты) бұзудан бас тартқанын не оның қарсылығының болмауына қарамастан, некені (ерлізайыптылықты) бұзудан жалтарғанын растайтын дәлелдемелерді ұсынуы қажет. Көрсетілген дәлелдемелерді ұсыну талап қоюшының міндеті болып табылады. Мұндай дәлелдемелер болмаған жағдайда осы санаттағы істер үшін заңда белгіленген дауды реттеудің соттан тыс тәртібінің сақталмауына байланысты АПК-нің 152-бабы бірінші бөлігінің 1) тармақшасына сілтеме жасалып, арыз қайтарылуы тиіс.
Бұл ретте, жауапкердің тіркеуші органда некені (ерлі-зайыптылықты) бұзудан бас тартқанын немесе оның некені (ерлі-зайыптылықты) бұзудан жалтарғанын растау үшін талап қоюшы қандай құжаттарды ұсына алатыны туралы түсіндірулер берілген. Талдау көрсеткендей, 2020-2021 жылдары соттарда кәмелетке толмаған ортақ балалары мен мүліктік даулар жоқ ерлі-зайыптылар арасындағы некені бұзу туралы істер бойынша практика біркелкі емес.
Кейбір судьялар АХАТ басшыларының екінші жұбайының келмеуіне байланысты арыздың қаралмағаны және сотқа жүгіну ұсынылғаны туралы хаттарын некені тіркеуші органда бұзу мүмкін еместігінің дәлелдемесіретінде қабылдады және тиісінше неке сот тәртібімен бұзылды, ал басқа судьялар мұндай хаттар жұбайының тіркеуші органға келуден жалтарғанын немесе оның некені бұзуға келіспеуін растамайтынын көрсете отырып, талапқоюларды қайтарған.
Талап қоюшы тіркеуші органда некені бұзу үшін барлық шараларды қабылдаған жағдайларда, соттар талап қоюды қарауға қабылдап, некені бұзған.
Мысал: Қостанай облысы, Федоров аудандық соты К.С.-ның некені бұзу туралы К.В.-ға қойған талабын қабылдаған.Талап қоюшының тіркеуші органға некені бұзу туралы арызбен бірнеше рет жүгінгені, жауапкердің атына жіберілген хабарлама бар екені анықталған. Алайда, жауапкер некені бұзуға келмеген.
Талап қоюшы өзінің тіркеуші органға жүгіну фактісін, сондай-ақ,екінші жұбайына некені бұзу ниеті туралы хабарлама жібергенін растайтын барлық қажетті дәлелдемелерді ұсынғандықтан, талап қою соттың іс жүргізуіне негізді түрде қабылданды және соттың 2022 жылғы 6 сәуірдегі шешімімен талап қою қанағаттандырылды.
Соттарда жауапкердің некені бұзудан жалтарғанына немесе некені бұзуға келісімінің жоқтығына дәлелдемелердің бар-жоғын тексеруге формальды көзқарасқа жол берілетін, нәтижесінде талап қоюларөтініш берушілерге негізсіз қайтарылатын жағдайлар орын алады.
Мысал: 2022 жылғы 27 тамызда Жамбыл облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының ұйғарымымен Ф.М.-нің некені бұзу туралы Ф.Т.-ға қойған талабына қатысты іс бойынша Жамбыл облысы,Қордай аудандық сотының 2022 жылғы 17 маусымдағы ұйғарымының күшіжойылды.
Бірінші сатыдағы сот соттан тыс тәртіптің сақталмауына байланысты талап қоюды қайтара отырып, талапкердің тіркеуші органға жүгінгенін растайтын дәлелдемелерді ұсынбағанын көрсеткен. Ал талап қоюға жауапкердің некені бұзу ниеті туралы хабарламаны алғаны туралы құжаттар және тіркеуші органға бірлесіп жүгіну жөніндегі ұсыныс қоса берілген.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, Бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкендігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық кеңесті, құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
