35-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі сотының құрамы

1. Бірінші сатыдағы сотта азаматтық істерді сот атынан әрекет ететін судья жеке-дара қарайды және шешеді.

2. Осы Кодекстің 27-бабының төртінші бөлігінде көзделген азаматтық істерді бірінші сатыдағы соттың қағидалары бойынша судья Астана қаласының сотында жеке-дара қарайды және шешеді.

3. Осы Кодекстің 28-бабында көзделген азаматтық істерді бірінші сатыдағы соттың қағидалары бойынша судья Қазақстан Республикасының Жоғарғы сотында жеке-дара қарайды және шешеді.

4. Апелляциялық сатыдағы сотта істерді қарауды соттың алқалы құрамы облыстық және оған теңестірілген соттың тақ санда (кемінде үш) судьясы жүргізеді, олардың бірі осы Кодекстің 402-бабына сәйкес төрағалық етуші не жеке-дара судья болып табылады.

5. Кассациялық сатыдағы сотта істерді қарауды сот алқасы төрағасының не оның тапсырмасы бойынша судьялардың бірінің төрағалық етуімен Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының тақ санында (кемінде үш) соттың алқалы құрамы жүргізеді.

6. Кассациялық сатыдағы соттың қаулыларын қайта қарау жөніндегі істерді қарау алқалы құрамда Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотының төрағасының немесе оның тапсырмасы бойынша судьялардың бірінің төрағалық етуімен тақ санда (кемінде жеті) судьяның қатысуымен жүргізіледі.

7. Нақты істі қарау үшін соттың құрамы судьялардың жүктемесі мен мамандануы ескеріле отырып, оның қалыптасуына сот талқылауының нәтижесіне мүдделі адамдардың әсерін болдырмайтын тәртіппен, оның ішінде автоматтандырылған ақпараттық жүйені пайдалана отырып қалыптастырылады.

8. Бір судья немесе сот құрамы қарауды бастаған істі сол судья немесе сот құрамы қарауға тиіс.

Оңалту рәсімі мен банкроттық рәсімі шеңберінде туындайтын, оның ішінде борышкер жасасқан мәмілелерді жарамсыз деп тану туралы, борышкердің мүлкін қайтару туралы, банкроттықты немесе оңалтуды басқарушының талап-арыздары бойынша дебиторлық берешекті өндіріп алу туралы даулар бойынша істерді оңалту рәсімін қолдану туралы немесе борышкерді банкрот деп тану туралы шешім шығарылған сол судья қарайды. соттылығы осы Кодекстің 31-бабында белгіленген даулар бойынша істерді қоспағанда.

9. Судьяны немесе судьялардың бірін ауыстыру келесі жағдайларда мүмкін болады:

1) осы Кодексте белгіленген тәртіппен мәлімделген және қанағаттандырылған, судьяның өздігінен бас тартуы немесе бас тартуы;

2) сырқаттануына, демалысына, оқуда болуына, қызметтік іссапарда болуына байланысты судьяның ұзақ уақыт болмауы.

10. Судьяны ауыстыру оның өкілеттігі заңда белгіленген негіздер бойынша тоқтатылған немесе тоқтатылған жағдайларда да жүргізіледі.

11. Судья істі қарау процесінде ауыстырылған жағдайда, сот талқылауы басынан бастап жүргізілуге тиіс. Кейінге қалдыруға жол бермейтін жағдайларда іс жүргізу әрекеттерін жасау, оның ішінде талап қою арызын немесе арызды қабылдау және іс бойынша іс жүргізуді қозғау, талап қоюды қамтамасыз ету туралы арызды қарау, сот талқылауын кейінге қалдыру, бір судьяның екінші судьяның орнына өзара алмастыру тәртібімен судьяны алмастыруы болып табылмайды.

1. Жалпы ереже бойынша бірінші сатыдағы соттардағы азаматтық істерді судьялар жеке - дара қарайды.

2. АІЖК-нің 27-бабының төртінші бөлігінде көзделген азаматтық істерді бірінші сатыдағы сот қағидалары бойынша судья Астана қаласының сотында жеке-дара қарайды және шешеді.

3. АІЖК-нің 28-бабының талаптарына сәйкес Жоғарғы Сот судьясы бірінші сатыдағы соттың қағидалары бойынша Жоғарғы соттың құзыретіне жатқызылған азаматтық істерді (инвестициялық даулар, сайлау құқықтарын қорғау туралы даулар) жеке-дара қарайды.

4. Түсініктеме берілген баптың төртінші бөлігі жеке шағымдар мен наразылықтарды қарауға жол берілетін АІЖК-нің 402-бабында көзделген жағдайларды қоспағанда, облыстық және оларға теңестірілген соттарда апелляциялық сатыда тақ санда (кемінде үш судья), алқа төрағасының не оның тапсырмасы бойынша судьялардың бірінің төрағалық етуімен азаматтық істерді алқалы түрде қарау туралы императивті ережені белгілейді апелляциялық сатының судьясы жеке-дара.

Судья апелляциялық шағымдарды, аудандық және оларға теңестірілген соттардың оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен шығарған шешімдеріне наразылықты, жеке шағымды, бірінші сатыдағы соттардың ұйғарымдарына наразылықты жеке-дара қарайды.

5. Азаматтық істерді кассациялық сатыдағы сотта қарау соттың алқалы құрамында тақ санда (кемінде үш) судья жүргізіледі.

6. Кассациялық сатыдағы соттың қаулыларын қайта қарау жөніндегі істерді қарау алқалы құрамда Жоғарғы Сот Төрағасының немесе оның тапсырмасы бойынша судьялардың бірінің төрағалық етуімен тақ санда (кемінде жеті) судьяның қатысуымен жүргізіледі.

7. Нақты істі қарау үшін соттың құрамы судьялардың жүктемесі мен мамандануы ескеріле отырып, оның қалыптасуына сот талқылауының нәтижесіне мүдделі адамдардың әсерін болдырмайтын тәртіппен, оның ішінде автоматтандырылған ақпараттық жүйені пайдалана отырып қалыптастырылады. Судьяларды өз еркімен ауыстыруға жол берілмейді.

8. Қосымша шешім шығару туралы, сот шешімінде жол берілген сипаттамаларды немесе айқын арифметикалық қателерді түзету туралы, шешімді түсіндіру туралы, кейінге қалдыру, бөліп төлеу рәсімі туралы, сот шешімін орындау тәсілі мен тәртібін өзгерту туралы мәселелер іс бойынша шешім шығарған соттың сол құрамымен шешілуге тиіс.

9. 10, 11. Сот құрамдарын өзгертуге байланысты мәселелерді шешу сот төрағасының құзыретіне кіреді. Алайда, сот құрамының өзгермейтіндігі туралы ережелерге байланысты судьяны өз еркімен ауыстыруға жол берілмейтінін есте ұстаған жөн. Судья не бас тарту (өздігінен бас тарту) туралы арызды қанағаттандыру салдарынан не судьяның процеске қатысу мүмкіндігін объективті түрде болдырмайтын өзге де негіздер бойынша (ұзаққа созылған ауру, өлім, судья өкілеттігін тоқтату, демалыс) ауыстырылуы мүмкін.Сот құрамы туралы ережелерді бұзу апелляциялық және кассациялық тәртіппен сот актісінің күшін жою үшін сөзсіз негіз болып табылады.

Қосымша түсініктеме "судьяны ауыстыру" ұғымын "бір-бірін алмастырудан"ажырату керек. Азаматтық процесте судьяны ауыстыру жағдайлары АІЖК-нің 35-бабының тоғызыншы және оныншы бөліктерінде регламенттелген. Кідіріссіз әрекеттер істі қайта Бөлмей, осы сот төрағасының өкімі негізінде өзара алмастыру тәртібімен жүзеге асырылады. Мұндай жағдайлар талап арызды қабылдағаннан және іс бойынша іс жүргізуді қозғағаннан кейін ғана мүмкін болатын талап қоюды қамтамасыз ету туралы арызды қарау, бір судьяның басқа судьяның орнына сот талқылауын кейінге қалдыру (судьяның өзі қарайтын іс бойынша осы процестік әрекетті аурудың себебі бойынша жүргізе алмауы және т.б.) болуы мүмкін.

АІЖК-нің 35-бабының жетінші бөлігінің ережелерін ескере отырып, егер іс бойынша іс жүргізуді басқа судья кідіріссіз іс-қимылдар жүргізу мақсатында өзара алмастыру тәртібімен қозғаған болса, істі одан әрі бөлу жүзеге асырылады. Түсініктеме берілген баптың жетінші бөлігінде көзделген негіздер болған кезде іс басқа судьяға берілуі мүмкін. 

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ

Астана, 2016 жыл

УДК 347 (574)  

К 63

ISBN 978-601-236-042-4

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы