126-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің қызметтік және коммерциялық құпиясы
Түсіндірме мақала тек қызметтік немесе коммерциялық құпияны құрайтын ақпаратқа (мәліметтерге) қатысты. Бұл бап Мемлекеттік құпиялар және заңмен қорғалатын өзге де құпия туралы арнайы заңнаманың жария-құқықтық нұсқамаларына қатысты емес.
Қызметтік деп коммерциялық құндылығы бар және мемлекеттік органдарда бар ақпаратқа қатысты құпияны, ал коммерциялық деп коммерциялық құндылығы бар және коммерциялық қызметпен айналысатын жеке және заңды тұлғаларда болатын ақпаратқа қатысты құпияны түсіну керек.
Коммерциялық құпияның заңды тұжырымдамасы Жеке кәсіпкерлікті қорғау және қолдау туралы Заңның 21-бабында тұжырымдалған. Осы баптың 1-тармағының коммерциялық құпиясы деп кәсіпкердің өндірісіне, технологиялық ақпаратына, басқаруына, қаржысына және басқа да қызметіне байланысты, оның жария етілуі (берілуі, ағуы) оның мүдделеріне нұқсан келтіруі мүмкін мемлекеттік құпия болып табылмайтын мәліметтер түсініледі. Құпияны қызметтік және коммерциялық деп бөлу салыстырмалы, өйткені қызметтік құпия, егер ол коммерциялық құндылыққа ие болса, құпия болып табылады. Бұдан басқа, өзге ұйымдар мен адамдардың коммерциялық құпиясы олардың қызметтік қызметі нәтижесінде белгілі болған мемлекеттік органдардың қызметкерлері бұл құпияны сақтауға міндетті.
Түсініктеме берілген баптың 1-тармағына сәйкес қызметтік немесе коммерциялық құпиясы бар ақпарат деп тек бір мезгілде үш белгісі бар ақпарат танылады: 1) оның үшінші тұлғаларға белгісіз болуына байланысты нақты немесе әлеуетті коммерциялық құндылығы бар; 2) ақпаратқа заңды негізде үшінші тұлғаларға қолжетімділік жоқ; 3) ақпарат иесі ақпаратты қабылдайды оның құпиялылығын қорғау шаралары.
Қызметтік немесе коммерциялық құпияны құрайтын ақпарат, заңнамада еркін қол жеткізу көзделген ақпарат деп таныла алмайды. Мысалы, жылжымайтын мүлікке құқықтарды және онымен жасалатын мәмілелерді мемлекеттік тіркеу туралы Жарлықтың 22-бабының 2-тармағы бойынша жылжымайтын мүлікке жүргізілген тіркеу және тіркелген құқықтар туралы деректерді тіркеуші орган кез келген тұлғаға ұсынуға тиіс. Шаруашылық серіктестіктер туралы Жарлықтың 4-бабының 3-тармағы бойынша барлық мүдделі тұлғалар серіктестіктің жарғысымен танысуға құқылы.
Қызметтік немесе коммерциялық құпияны құрайтын ақпараттың құрамы мен көлемін заңдармен, ал коммерциялық құпияға қатысты кәсіпкерлер мен қызметтік құпияға қатысты мемлекеттік органдар заңнаманың тиісті нұсқамасы болмаған жағдайларда айқындауға болады. Мәселен, мысалы, 1995 жылғы 26 желтоқсандағы "бухгалтерлік есеп туралы" заң күші бар Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен бухгалтерлік есеп және ішкі бухгалтерлік есеп регистрлерінің мазмұны коммерциялық құпия болып табылатыны анықталды (Жарлықтың 10-бабы). Коммерциялық құпия 3 б. 4 шаруашылық серіктестіктер туралы Жарлық шаруашылық серіктестіктің құрылтай шартының мазмұнын таниды.
Түсініктеме берілген баптың 2-тармағына сәйкес қызметтік немесе коммерциялық құпияны құрайтын ақпаратты заңсыз әдістермен алған адамдар, сондай-ақ еңбек немесе азаматтық-құқықтық шартқа қарамастан қызметтік немесе коммерциялық құпияны жариялаған қызметшілер немесе контрагенттер келтірілген залалды өтеуге міндетті. Бұл жағдайда келтірілген залалды (АК 9-бабының 4-тармағын қараңыз) және моральдық залалды (АК 352-бабы) түсіну керек.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
Түсініктеме Қазақ мемлекеттік заң университетінің Жеке құқық ғылыми-зерттеу орталығының ғылыми-практикалық зерттеулер бағдарламасы аясында дайындалды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің жобасын дайындау жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, профессор М. К. Сүлейменов
Басшының орынбасары профессор Басин Ю. г.
