Үкімдер жиынтығы бойынша жаза тағайындау
🔷 1. ҚР ҚК 60-бабының жалпы сипаттамасы
ҚР ҚК 60-бабы сотталғаннан кейін, бірақ жазаны толық өтеп болғанға дейін, адамның жаңа қылмыстық құқық бұзушылық жасаған жағдайында түпкілікті жаза тағайындау тәртібін реттейді.
Бұл — әртүрлі уақытта жасалған және әртүрлі үкімдермен қаралған қылмыстар бойынша жазаларды біріктіруді талап ететін үкімдердің нақты жиынтығы.
🔹 ҚР ҚК 58-бабынан айырмашылығы — мұнда бір іс шеңберіндегі қылмыстар емес, әртүрлі уақыттарда жасалып, әртүрлі үкімдермен сотталған қылмыстар қарастырылады.
🔷 2. Үкімдер жиынтығының құқықтық мәні
Үкімдер жиынтығы келесі жағдайларда орын алады:
· заңды күшіне енген екі немесе одан да көп үкімнің болуы;· екінші қылмыс бірінші үкім шығарылғаннан кейін, бірақ жазаны өтеу аяқталмай тұрып жасалуы.
📌 Іргелес норма: ҚР ҚК 71-бабы — бұрын өтелген жазаларды түпкілікті жазаға есепке алуды көздейді.
🔷 3. Бап бөліктері бойынша құрылымдалған түсіндірме
🔹 1-бөлік. Жазаны қосу
🔸 Негізгі қағида — алдыңғы үкім бойынша өтелмеген жазаның жаңа қылмыс үшін тағайындалған жазаға қосылуы:
· Толық қосу — өтелмеген жаза толығымен қосылады;· Ішінара қосу — сот қылмыстардың сипатын, жеңілдететін және ауырлататын мән-жайларды ескере отырып, бір бөлігін ғана қосуы мүмкін.
📌 Сот практикасы:Азамат С. 4 жылға бас бостандығынан айырылып, 1,5 жылын өтегеннен кейін жаңа қылмыс (қарақшылық) жасаған. Жаңа іс бойынша 8 жыл тағайындалды. Сот өтелмеген 2,5 жылды қосып, түпкілікті жазаны 10,5 жыл деп белгіледі.
🔹 2-бөлік. Бас бостандығынан айыруға байланысты емес жазалар кезіндегі шектеулер
Егер екі үкім де бас бостандығынан айырумен байланысты болмаса (мысалы, айыппұл немесе қоғамдық жұмыстар), онда түпкілікті жаза ҚР ҚК Жалпы бөлімінде белгіленген ең жоғары шектен аспауы тиіс.
| Жаза түрі | ҚР ҚК (44-бап) бойынша ең жоғары шек |
|---|---|
| Айыппұл | 5000 АЕК-ке дейін |
| Қоғамдық жұмыстар | 600 сағатқа дейін |
| Бостандықты шектеу | 5 жылға дейін |
🔹 Сот жазаларды қоса алады, бірақ осы шектерден шыға алмайды.
🔹 3-бөлік. Бас бостандығынан айыру кезіндегі шектеулер
🔹 Үкімдер жиынтығы бойынша шекті мерзімдер:
· жалпы ең жоғары шек — 25 жыл;· егер аса ауыр қылмыс болса (20 жылға дейін) — 30 жылға дейін;· егер өмір бойына бас бостандығынан айыру болса — түпкілікті жаза да өмір бойына бас бостандығынан айыру болады.
📌 Бұл жіктеу ҚР ҚК 46-бабының 2-бөлігімен және рецидив кезіндегі ең жоғары жаза мерзімдері туралы нормалармен (59–60-баптар) өзара байланысты.
Практика:Үкімдер жиынтығы бойынша (кісі өлтіру + терроризм) сот 28 жыл тағайындады. Апелляциялық сот ҚР ҚК 60-бабының 3-бөлігіне сілтеме жасап, үкімді күшінде қалдырды (30 жылға дейін мүмкіндік бар).
🔹 4-бөлік. Жазаның өсу қағидасы
🔹 Маңызды қағида: түпкілікті жаза мынадан кем болмауы тиіс:
· жаңа үкім бойынша тағайындалған жазадан;· алдыңғы үкім бойынша өтелмеген жазаның бөлігінен.
📌 Бұл қосу кезінде құқықтық жағдайды нашарлатуға жол бермейді.Мысалы, егер алдыңғы үкім бойынша 5 жыл қалса, ал жаңа қылмыс үшін 4 жыл тағайындалса — түпкілікті жаза кемінде 5 жыл болуы тиіс.
🔹 5-бөлік. Қосымша жазалар
🔹 ҚР ҚК 58-бабына ұқсас тәртіппен қолданылады:
· негізгі жазаға қосылуы мүмкін;· түпкілікті қосымша жаза Жалпы бөлімде белгіленген ең жоғары шектен (44-бап) аспауы тиіс.
🔷 4. Іргелес баптарға сілтемелер
| Норма | Мазмұны |
|---|---|
| ҚР ҚК 46-бабы | Жаза түрлері және ең жоғары шектер |
| ҚР ҚК 58-бабы | Қылмыстар жиынтығы |
| ҚР ҚК 59-бабы | Рецидив және оның әсері |
| ҚР ҚК 71-бабы | Өтелген жазаны есепке алу |
| ҚР ҚК 44-бабы | Жаза түрлері бойынша шектер |
🔷 5. Халықаралық стандарттар
🔹 Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакт (7, 14-баптар) — әділеттілікті, дараландыруды және шамадан тыс жазалауға тыйым салуды талап етеді.
🔹 ҚР Конституциясы, 16 және 17-баптар — жеке тұлға құқықтарына кепілдік береді, жол берілмейтін жазадан қорғайды.
🔹 Еуропалық адам құқықтары сотының практикасы:
· Del Río Prada v. Spain (2013) — болжауға болатындық қағидасы: жаза алдын ала болжанатын болуы тиіс;· Maksymenko v. Ukraine (2012) — үкімдерді біріктіру сот тарапынан негізделіп, дәлелді түрде уәжделуі қажет.
🔷 6. Қорытынды
ҚР ҚК 60-бабы мыналарды қамтамасыз етеді:
· қайталанған қылмыстар үшін жазаның әділеттілігін;· бұрын тағайындалған жазаларды есепке алудағы үйлесімділік пен жүйелілікті;· шамадан тыс жазалаудан қорғау кепілдіктерін (25–30 жыл немесе өмір бойына бас бостандығынан айыру шектері арқылы).
Сотқа сотталған адамның мінез-құлқын, жаңа қылмыстың сипатын және өтелмеген жазаның көлемін бағалауда дискрециялық өкілеттік берілген, бұл жазаны даралау қағидасын толық іске асыруға мүмкіндік береді.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
