Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 224-бабына түсініктеме. Заңсыз сыйақы алу

1. Мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адам немесе оған теңестірілген адам болып табылмайтын мемлекеттік орган не мемлекеттік ұйым қызметкерінің, сондай-ақ басқару функцияларын орындамайтын мемлекеттік емес ұйым қызметкерінің, егер бұл әрекет қорқытып алумен ұштасса, өзінің міндеттеріне кіретін жұмысты орындағаны немесе қызмет көрсеткені үшін материалдық сыйақыны, жеңілдіктерді немесе мүліктік сипаттағы қызметтерді заңсыз алуы —

белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге айырумен не айлық есептік көрсеткіштің жүз есесіне дейінгі мөлшерде немесе сотталған адамның бір айға дейінгі кезеңдегі жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салумен не жүз жиырма сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартумен не бір жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не үш айға дейінгі мерзімге қамауға алумен жазаланады.

2. Дәл сол әрекет бірнеше рет жасалса немесе ірі мөлшерде сыйақы алумен байланысты болса —

белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан бес жылға дейінгі мерзімге айырумен не бір жылдан екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не үш айдан алты айға дейінгі мерзімге қамауға алумен не белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге айыра отырып, екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырумен жазаланады.

Ескерту. Егер адамның алған сомасы немесе оған көрсетілген қызметтердің құны үш жүз айлық есептік көрсеткіштен асса, заңсыз сыйақы алу ірі мөлшерде жасалған деп танылады.

Қылмыстың қоғамдық қауіптілігі оның жасалуы нәтижесінде халыққа қызмет көрсетудің заңмен белгіленген тәртібінің бұзылуында және жәбірленушілерге елеулі зиян келтірілуінде болып табылады.

Қылмыстың объектісі мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдардың заңға негізделген қызметін жүзеге асыруға байланысты қоғамдық қатынастар болып табылады.

Қылмыстың заты ретінде заң шығарушы материалдық сыйақыны, жеңілдіктерді немесе мүліктік сипаттағы қызметтерді атайды. Материалдық сыйақыға тек ақша мен құндылықтар ғана емес, сонымен қатар тұрмыстық заттар, күнделікті пайдаланылатын бұйымдар, азық-түлік өнімдері де жатқызылуы мүмкін. Жеңілдіктерге немесе мүліктік сипаттағы қызметтерге міндетті түрде ақы төленуге тиіс қызметтерді жатқызу қажет.

Қылмыстың объективтік жағы белсенді әрекеттерден, яғни мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адам немесе оған теңестірілген адам болып табылмайтын мемлекеттік орган не мемлекеттік ұйым қызметкерінің, сондай-ақ басқару функцияларын орындамайтын мемлекеттік емес ұйым қызметкерінің, егер бұл әрекет қорқытып алумен ұштасса, өзінің міндеттеріне кіретін жұмысты орындағаны немесе қызмет көрсеткені үшін материалдық сыйақыны, жеңілдіктерді немесе мүліктік сипаттағы қызметтерді заңсыз алуынан көрінеді. Объективтік жағын анықтау үшін сыйақы талап етілуіне байланысты орындалған жұмыстардың немесе көрсетілген қызметтердің кінәлі адамның қызметтік міндеттерінің аясына кірген-кірмегенін анықтау қажет.

Заңсыз сыйақы деп субъектінің орындалған жұмыс үшін төленетін ақыдан тыс ақша, тауарлар, спирттік ішімдіктер және т.б. түрінде сыйақы алуын, сондай-ақ жеңілдіктерді немесе мүліктік сипаттағы қызметтерді (мысалы, концертке билеттер алу, санаторийге жолдама алу, тауарларды жеңілдетілген бағамен сату және т.б.) алуын түсіну керек. Осы бап бойынша жауаптылық мәселесін шешу үшін сыйақының қалаған жұмысты орындағанға немесе қызмет көрсеткенге дейін не одан кейін алынғанының маңызы жоқ.

Заңсыз сыйақыны қорқытып алу деп азаматты өзінің заңды мүдделеріне зиянды салдардың туындауын болдырмау үшін осындай сыйақы төлеуге мәжбүр болатын жағдайға қасақана қоюды түсіну керек. Атап айтқанда, халыққа қызмет көрсету саласының қызметкері жұмыстың орындалуына немесе қызметтің белгіленген тәртіппен және белгілі бір мерзімдерде көрсетілуіне кедергі келтіретін әрекеттер жасауы не өзіне жүктелген қызметтік міндеттерді орындаудан негізсіз бас тартуы және т.б.

Сыйақы талап ету (қорқытып алу) ашық түрде ғана емес, бүркемеленген түрде де білдірілуі мүмкін. Мысалы, кінәлі адамның сыйақы алу үшін қандай да бір кедергілерді жасанды түрде жасауы немесе оларды сылтау ретінде пайдалануы, жұмыстарды орындаудан немесе қызмет көрсетуден тікелей бас тартуы не оларды қасақана кешіктіруі, яғни азаматты сыйақы беруге мәжбүр болатын жағдайға қоюы.

Тапсырыс берушінің бастамасы бойынша, қорқытып алу болмаған жағдайда заңсыз сыйақы алу Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 224-бабында көзделген қылмыс болып табылмайды. Қарастырылып отырған қылмыс материалдық сыйақы, жеңілдіктер немесе мүліктік сипаттағы қызметтер алынған сәттен бастап аяқталған деп танылады. Бұл ретте қорқытып алу қылмыстық жауаптылықтың туындауының міндетті шарты болып табылады.

Қылмыстың субъектісі — арнаулы субъект: мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адам немесе оған теңестірілген адам болып табылмайтын мемлекеттік орган не мемлекеттік ұйым қызметкері, сондай-ақ басқару функцияларын орындамайтын мемлекеттік емес ұйым қызметкері.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты 2004 жылғы 18 маусымдағы аталған нормативтік қаулысының 16-тармағында Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 224-бабы бойынша қылмыстық жауаптылыққа халыққа қызмет көрсету саласының қызметкерлері, өздерінің қызметтік міндеттерінің аясына кіретін жұмыстарды орындағаны немесе қызметтер көрсеткені үшін заңсыз сыйақы алған жағдайда тартылатынын атап көрсетеді. Бұл ретте қызметкердің өз міндеттерін тұрақты, уақытша немесе арнайы өкілеттік бойынша, жұмыс уақытында немесе одан тыс уақытта орындағанының маңызы жоқ. Мұндай жағдайларда сыйақы алынған жұмысты орындау немесе қызмет көрсету осы қызметкердің міндеттерінің аясына кірген-кірмегенін анықтау қажет.

Қылмыстың субъективтік жағы тікелей қасақаналық түріндегі кінәмен сипатталады, яғни адам өзінің қорқытып алу арқылы заңсыз сыйақы алып отырғанын сезінеді, осы салдардың туындау мүмкіндігін және болмай қоймайтынын алдын ала біледі әрі олардың туындауын қалайды.

Қарастырылып отырған қылмыстың саралаушы белгілері мыналар болып табылады:

• бірнеше рет жасалуы;
• заңсыз сыйақының ірі мөлшері.

«Бірнеше рет» белгісі Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 193-бабында көзделген қылмысты талдау кезінде қарастырылған белгімен бірдей.

Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 224-бабына берілген ескертуге сәйкес, егер адамның алған сомасы немесе оған көрсетілген қызметтердің құны қылмыс жасалған сәтте Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген 300 айлық есептік көрсеткіштен асса, заңсыз сыйақы алу ірі мөлшерде жасалған деп танылады.

Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексіне 2007 жылы берілген түсініктеменің авторы: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И.Ш. Борчашвили.

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007

Актінің қабылданған күні: 02.08.2007

Қабылданған орны: ЖОҚ

Актіні қабылдаған орган: 180000000000

Құқықтық актілерді әзірлеуші орган берген нормативтік құқықтық актінің тіркеу нөмірі: 167

Актінің мәртебесі: жаңа

Құқықтық қатынастар саласы: 028000000000

Актінің нысаны: ТҮСІНІКТЕМЕ

Заңдық күші: 1900

Актінің тілі: орыс тілі

Сохрани исходное форматирование и нумерацию

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау