Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 117-бабы. Венерологиялық ауруды жұқтыру туралы түсініктеме

• 1. Өзінде осы аурудың бар екенін білген адамның басқа адамға венерологиялық ауруды жұқтыруы —
• жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не жүз жиырма сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не қырық бес тәулікке дейінгі мерзімге қамаққа алуға жазаланады.
• 2. Ауыр зардаптарға әкеп соққан дәл сол әрекет, сондай-ақ екі немесе одан да көп адамға не кәмелетке толмағаны көрінеу белгілі адамға ауру жұқтыру —
• екі мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не алты жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге, не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың қоғамдық қауіптілігі (1-бөлігі — қылмыстық теріс қылық, 2-бөлігі — қылмыс) венерологиялық аурулардың қоғам үшін елеулі қауіп төндіретіндігімен түсіндіріледі, өйткені олар балалардың денсаулығына патологиялық әсер етеді, науқастардың өздерін бедеулікке әкеледі және т.б.

Венерологиялық аурулар деп көбінесе жыныстық жолмен берілетін инфекциялық аурулар тобын түсінеміз. Оларға мерез, соз, жұмсақ шанкр және басқа да аурулар жатады. Олардың бар-жоғын анықтау үшін сот-медициналық сараптама жүргізіледі.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың объектісі — адамның денсаулығы.

Түсіндіріліп отырған баптың бірінші бөлігі бойынша жәбірленуші он сегіз жасқа толған адам болуы мүмкін.

Объективтік жағы өзінде осы аурудың бар екенін білген адамның венерологиялық ауруды жұқтыруынан көрінеді.

Медицинада венерологиялық ауруды жұқтыру деп осы инфекциялық аурулардың қоздырғыштарын жыныстық қатынас арқылы да, тұрмыстық және туа біткен жолдар арқылы да беруді түсінеді.

Кінәлі адамның әрекеттерін саралау үшін жұқтыру тәсілінің маңызы жоқ, яғни аурудың міндетті түрде жыныстық жолмен жұғуы талап етілмейді.

Объективтік жақтың міндетті белгісі — жәбірленушінің венерологиялық ауруды жұқтыруы түріндегі қылмыстық зардаптың болуы. Кінәлі адамның әрекеттері мен әрекетсіздігі және жәбірленушінің венерологиялық ауруды жұқтыруы арасындағы себептік байланысты анықтау қажет.

Қылмыстық құқық бұзушылық құрамы өзінің құрылымы бойынша материалдық болып табылады және басқа адам венерологиялық ауруды жұқтырған сәттен бастап аяқталған болып есептеледі.

Субъективтік жағы тікелей немесе жанама қасақаналықпен сипатталады. Кінәлі адам өзінің ауру екенін білген, біреуге ауру жұқтыру мүмкіндігін болжаған және осы зардаптардың (аурудың туындауының) болуын қалаған немесе оған саналы түрде жол берген жағдайларда қасақаналық орын алады (нәпсіқұмарлық құмарлығын қанағаттандыра отырып, кінәлі адам жәбірленушіге венерологиялық ауру жұқтырудың ықтимал мүмкіндігіне немқұрайды қараған). Қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болуы үшін адамның өзінде аурудың бар екенін білгенін анықтау қажет. Қылмыстық жауаптылық тек ауру кезеңінде және емделу уақытында ғана емес, сонымен қатар емдеу мекемесі науқасты есептен шығарғанға дейін оған бақылау жүргізетін кезеңде де туындауға тиіс.

Қылмыстық құқық ғылымында жәбірленушіге венерологиялық ауру жұқтыру түріндегі зардапқа қатысты кінәнің абайсыздық нысаны қылмыстық менмендік түрінде болуы мүмкін деген пікір бар. Бұл кінәлі адамның өзін-өзі емдеумен айналысып, оған жеткілікті негіздерсіз өзін сау деп санаған немесе тиімділігі төмен сақтану құралдарын пайдаланған жағдайларда орын алуы мүмкін. Мұндай жағдайда кінәлі адам өзінің әрекеттері (әрекетсіздігі) нәтижесінде венерологиялық ауру жұқтыру түріндегі қоғамға қауіпті зардаптардың туындау мүмкіндігін алдын ала болжайды, бірақ оған жеткілікті негіздерсіз жеңілтектікпен осы зардаптардың алдын алуға болады деп есептейді. Бұл әрекетте зардаптарға немқұрайды қарау түріндегі абайсыздық жоққа шығарылады, өйткені заңда көзделген субъектінің өзінде аурудың бар екенін білуі басқа адамға ауру жұқтыру мүмкіндігін алдын ала болжауды білдіреді. Басқаша айтқанда, ҚК-нің 116-бабында көзделген қылмыстық құқық бұзушылық құрамында қылмыстық менмендікке жол беріледі. Менің ойымша, теориялық тұрғыдан қылмыстық менмендік туралы айтуға болады. Практикалық тұрғыдан алғанда, жәбірленушіні венерологиялық ауруды жұқтыру қаупіне ұшыратқан адамның қандай нақты мән-жайларға сүйене алатынын елестету қиын. Оның үстіне, түсіндіріліп отырған баптың диспозициясында кінәнің абайсыздық нысаны көрсетілмеген. Тиісінше, ҚК-нің 19-бабының 4-бөлігіне сәйкес, ол тек қасақана болуы мүмкін, өйткені абайсызда жасалған қылмыстық құқық бұзушылық үшін жауаптылық Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінде арнайы көзделген жағдайларда ғана туындайды.

Түсіндіріліп отырған қылмыстық құқық бұзушылықтың субъектісі — он алты жасқа толған, венерологиялық аурумен ауыратын және бұл туралы білетін, есі дұрыс жеке тұлға.

Жәбірленушінің венерологиялық ауруды жұқтыру қаупіне келісім беруі ауру жұқтырған адамның қылмыстық жауаптылығын жоққа шығаратын мән-жай болып табылмайды.

Егер адам өзінің ауру екенін білмесе немесе емдеуші дәрігер оны толық жазылды деп сендірген болса, алайда ол іс жүзінде әлі де науқас болып, басқа адамға венерологиялық ауру жұқтырса, ҚК-нің 116-бабы бойынша қылмыстық жауаптылық туындамайды. Дәл осы себеппен зорлау кезінде жәбірленушінің өзінің венерологиялық ауруы туралы зорлаушыға айтпай, оған ауру жұқтыру әрекеттерін қылмыстық деп тануға болмайды. Бұл жағдайда зорлаушыға ауру жұқтыру оның еркіне қарсы жүзеге асырылады.

ҚК-нің 117-бабының 2-бөлігінде ауыр зардаптарға әкеп соққан дәл сол әрекет үшін, сондай-ақ екі немесе одан да көп адамға не кәмелетке толмағаны көрінеу белгілі адамға ауру жұқтырғаны үшін қылмыстық жауаптылық белгіленген.

ҚК-нің 3-бабының 4) тармағында ауыр зардаптарға адамның қайтыс болуы; екі немесе одан да көп адамның қайтыс болуы; жәбірленушінің (жәбірленушілердің) немесе оның (олардың) жақын адамының (жақын адамдарының) өзіне-өзі қол жұмсауы; денсаулыққа ауыр зиян келтіру; екі немесе одан да көп адамның денсаулығына ауыр зиян келтіру; сондай-ақ келтірілген зиянның ауырлығын куәландыратын өзге де зардаптар жатқызылған.

Екі немесе одан да көп адамға не кәмелетке толмағаны көрінеу белгілі адамға венерологиялық ауру жұқтырған жағдайда, адам өзінің осы аурумен ауыратынын және екі немесе одан да көп адамға не кәмелетке толмағаны көрінеу белгілі адамға ауру жұқтырып отырғанын білуге тиіс.

ҚК-нің 117-бабының 1-бөлігінде көзделген әрекет қылмыстық теріс қылықтарға жатады.

ҚК-нің 117-бабының 2-бөлігінде көзделген әрекет онша ауыр емес қылмыстарға жатады.

Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме авторы — Исидор Шамилович Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Арбитраждық Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар