185-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің сот отырысына төрағалық етуші

1. Төрағалық етушінің міндеттерін судья орындайды. Төрағалық етуші азаматтық сот ісін жүргізу қағидаттарына сәйкес іс жүргізу іс-әрекеттерін жасау дәйектілігі мен тәртібін сақтауды, процеске қатысушылардың іс жүргізу құқықтарын жүзеге асыруын және олардың іс жүргізу міндеттерін орындауын, процестің тәрбиелік әсерін қамтамасыз ете отырып, отырыс барысына басшылық жасайды.

2. Іске қатысушы адамдардың біреуінің төрағалық етушінің іс жүргізу әрекеттеріне қарсылығы сот отырысының хаттамасына енгізіледі.

3. Төрағалық етуші сот отырысында тиісті тәртіпті қамтамасыз етуге қажетті шараларды қабылдайды. Сот отырысында тәртіпті сақтау жөніндегі талаптар іске қатысатын барлық адамдар мен олардың өкілдері, мамандар, сарапшылар, аудармашылар үшін, сондай-ақ сот отырысы залына қатысатын азаматтар үшін міндетті. Төрағалық етушінің сот отырысында тәртіпті сақтау жөніндегі талаптарын орындамауы осы кодекстің 119 және 120-баптарының талаптарына сәйкес заңда көзделген жауаптылыққа әкеп соғады.

1. Осы немесе басқа азаматтық істі қарайтын судья ғана сот отырысында төрағалық етушінің функцияларын орындай алады. Істі судья жеке-дара қараған жағдайда судья төрағалық етуші болып табылады. Істі алқалы түрде қарау туралы сөз болғанда, құрамдағы судьялардың бірі төрағалық етуші болады.

Сот отырысы залында төрағалық етушінің құқықтық жағдайының ерекшелігі-оған азаматтық процесті тиісті түрде жүргізу жүктеледі. Бұл ретте оған сот талқылауының барысын басқаруды жүзеге асыруға мүмкіндік беретін өкілеттіктер берілген. Түсініктеме берілген баптың нормаларына сәйкес төрағалық етуші сот отырысында барлық заңнамалық талаптардың, оның ішінде азаматтық сот ісін жүргізу қағидаттарын көздейтін талаптардың қолданылуын ескеруге міндетті.

2. Сот отырысына басшылық ету міндеттері, ең алдымен, сот процесінің сыртқы (атрибуттық) белгілеріне қатысты. Алайда, сот азаматтық сот ісін жүргізуге қатысатын субъектілердің, сондай-ақ азаматтық істер бойынша сот төрелігін іске асыруға жәрдемдесетін адамдардың құқықтары мен міндеттерінің шеңберіне қатысты барлық заңнама нормаларының мазмұнын назарға алуға тиіс.Заңдылық, заң мен сот алдындағы барлығының теңдігі, тараптардың іс жүргізу теңдігі, сот ісін жүргізу тілі қағидаттарының талаптарын сақтау баптың түсіндірмелі бөлігінің нормасын іске асырумен тікелей байланысты. Төрағалық етуші іске қатысатын адамдардың заңды ерік-жігеріне ден қоюға міндетті. Бұл әрдайым судьяның іс жүргізу шешімін қабылдауымен байланысты емес, бірақ сот ісін жүргізуге қатысушылардың іс жүргізу әрекеттерін жасауға қарсы барлық қарсылықтары сот отырысының хаттамасына енгізілуі қажет.

3. Сот залында тәртіпті қамтамасыз ете отырып, судья процесте екі функцияны орындайды. Біріншіден, олар іс жүргізу әрекеттерін орындау тәртібін сақтауды қамтамасыз етеді, екіншіден, сот отырысы залындағы тәртіпке қойылатын талаптар арқылы азаматтық істер бойынша сот төрелігін мазмұнды аспектіде жүзеге асыру қамтамасыз етіледі.Төрағалық етушінің сот отырысы залында тәртіпті қамтамасыз ету жөніндегі іс-қимылын тікелей ескертетін бірыңғай талаптар жоқ.Сонымен бірге, төрағалық етушінің іс-әрекеті көбіне АІЖК-нің түсіндірмелі 18-тарауының нормаларымен айқындалатын болады. Процеске қатысушылардың іс жүргізу құқықтарының сақталуын қамтамасыз ету, сондай-ақ іске қатысушы адамдардың өз іс жүргізу міндеттерін орындауына қол жеткізу қажет.Тұтастай алғанда, бұл азаматтық сот ісін жүргізудің ұйымдастырушылық және функционалдық принциптерін іске асыруға ықпал етеді, олардың ішіндегі ең маңыздылары тараптардың бәсекелестігі мен іс жүргізу теңдігі болып табылады.Процестің тәрбиелік әрекеті азаматтық іс бойынша сот төрелігін дұрыс жүзеге асырумен де анықталады. Төрағалық етушінің объективті ұстанымы, процеске қатысушылардың және қатысып отырған адамдардың құқыққа қайшы әрекеттерінің жолын кесу қатысып отырған адамдарға тәрбиелік әсер ететін болады.тәрбиелік мәні, сайып келгенде, соттың заңды және дәлелді шешім шығаруы, заң бұзушылардың атына жеке ұйғарымдар шығаруы, бұқаралық ақпарат құралдарындағы кейбір сот талқылауларының нәтижелерін жариялауы болады. Бұл өз кезегінде сот талқылауының жариялылығы қағидатын іске асыруға тікелей байланысты (АІЖК-нің 19-бабы).Судья сот отырысы залында тәртіпті қамтамасыз ету үшін қажетті шараларды қабылдауы тиіс. Бұл қоғамдық тәртіптің жалпы нормаларын сақтау туралы да, арнайы талаптар туралы да. Сот отырысы залындағы адамдар оған уақтылы кіріп, өзіне жүктелген орындарды иеленуі, АІЖК-нің 187-бабының талаптарын сақтауы тиіс.

Сот отырысы залында тәртіпті қамтамасыз ету үшін АІЖК-нің 19-бабының жетінші бөлігінің нормаларын сақтау маңызды мәнге ие. Кино және фототүсірілім, бейнежазба, тікелей радио және телехабар тарату, Интернеттің ақпараттық - коммуникациялық желісіндегі бейнетрансляция бойынша іс - қимылдар сот отырысының қалыпты барысына кедергі келтірмейтініне тікелей нұсқау бар. Осының салдарынан сотқа аталған іс-әрекеттерге тыйым салу да, олардың уақытында жасалуын шектеу де құқығы беріледі.Сот отырысы залындағы тәртіпке қатысты талаптар іске қатысуына немесе жай қатысуына қарамастан, сот отырысы залында жүрген кез келген адамдарға қолданылады. Талаптар аудармашылар, мамандар, сарапшылар, куәгерлер үшін де міндетті.

Сот отырысы залында тәртіпті бұзудың салдары АІЖК-нің 119, 120-баптарында көзделген шараларды қолдану болуы мүмкін. Аталған баптар жауапкершілік шараларын қолданудың жалпы тәртібін регламенттейді. Жасалған іс-әрекеттердің нақты сипатына қарай бұзушы ӘҚБтК не ҚК нормаларына сәйкес жауапкершілікке тартылатын болады. 

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ

Астана, 2016 жыл

УДК 347 (574)  

К 63

ISBN 978-601-236-042-4

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы