Еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдері қызметтен босатылған күннен бастап, бірақ ақшалай қаражат төленген күннен ерте емес және еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдерін тағайындауға өтініш берген күнге дейін үш жылдан аспайтын мерзімде тағайындалады және жүзеге асырылады
Ш. сотқа " Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті "РММ (бұдан әрі – ҰҚК/Комитет) және" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігінің Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталығы "РМК (бұдан әрі – ЗТМО) 2011 жылғы 1 маусымнан 2015 жылғы 28 ақпанға дейінгі кезеңге тағайындауға, қайта есептеуге мәжбүрлеу туралы талап арызбен жүгінді 2011 жылғы 1 маусымнан бастап тағайындауға және мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін жүзеге асыруға, моральдық зиянды өтеу туралы еңбек сіңірген жылдары бойынша зейнетақы төлеу туралы. Есіл аудандық сотының 2020 жылғы 29 шілдедегі шешімімен талап қоюды қанағаттандырудан бас тартылды. Нұр-сұлтан қаласы сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2020 жылғы 28 қазандағы қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі ҰҚК - ні 2011 жылғы 1 маусымнан 2015 жылғы 28 ақпанға дейінгі кезеңге тағайындауға мәжбүрлеу, қайта есептеу және еңбек сіңірген жылдары бойынша Ш. зейнетақыны төлеу туралы талап-арызды қанағаттандырудан бас тарту бөлігінде өзгертілді талапты қанағаттандыру туралы жаңа шешімнің бөліктері. Қалған бөлігінде аудандық соттың шешімі өзгеріссіз қалды. Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасы жергілікті соттардың сот актілерін мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін тағайындауға және қайта есептеуге мәжбүрлеу бөлігінде жаңа шешім шығарумен өзгертті. Ш. - ның "Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті" РММ-ні мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін тағайындауға және қайта есептеуге мәжбүрлеу туралы талабы қанағаттандырылды. "Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті" РММ-ге 2011 жылғы 1 маусымнан бастап қайта есептеумен Ш.мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін тағайындау міндеті жүктелді.
Еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдері қызметтен босатылған күннен бастап, бірақ ақшалай қаражат төленген күннен ерте емес және еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдерін тағайындауға өтініш берген күнге дейін үш жылдан аспайтын мерзімде тағайындалады және жүзеге асырылады
Кассациялық сатыдағы сот Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің 449-бабына сәйкес Ш. Есіл аудандық сотының 2020 жылғы 29 шілдедегі шешімі мен Нұр-сұлтан қаласы сотының сот алқасының 2020 жылғы 28 қазандағы қаулысында келтірілген дәлелдер шегінде істе бар материалдар бойынша Төменгі сатыдағы соттар шығарған сот актілерінің заңдылығын тексереді ҰҚК-ны 2011 жылғы 1 маусымнан бастап тағайындауға мәжбүрлеу және оған мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін жүзеге асыру туралы Ш.талабын қабылдамау бөлігінде. 1974 жылғы 25 қарашада дүниеге келген Ш. 1990 жылғы тамыздан 1994 жылғы сәуірге дейін Талдықорған қаласының "Қайнар" бойынша фрезерлеуші болып жұмыс істегені, 1994 жылғы мамырдан 1995 жылғы желтоқсанға дейін мерзімді әскери қызмет өткергені, 1996 жылғы шілдеден 2000 жылғы мамырға дейін әскери қызметте оқығаны іс бойынша сот белгілеген деп танылды және Тараптар дауламайды ҰҚК институтында 2000 жылдың маусымы мен 2011 жылдың 1 маусымы аралығында Комитеттің шекара әскерлерінде қызмет атқарды. ҰҚК Шекара қызметінің 2032 әскери бөлімі командирінің 2011 жылғы 1 маусымдағы № 122 Бұйрығымен 2032 әскери бөлімінің аға офицері майор Ш. денсаулық жағдайы бойынша өзі берген баянатқа сәйкес әскери қызметтен босатылды. 2011 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша жалпы жұмыс өтілі 20 жыл 5 ай 11 күн шегінде белгіленді, оның ішінде еңбек сіңірген жылдары күнтізбелік есептеуде 16 жыл 5 ай 28 күнді, жеңілдетілген есептеуде – 3 жыл 11 ай 13 күнді құрайды. "Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы" 1997 жылғы 20 маусымдағы № 136 Заңның (бұдан әрі – № 136 Заң) 60-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес 2011 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша қолданыста болған редакцияда еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдеріне қол жеткізгеннен кейін жұмыстан босатылған әскери қызметші – офицерлердің құқығы болды жалпы еңбек өтілі жиырма бес жыл немесе одан да көп, оның ішінде кемінде он екі жыл және алты ай үздіксіз әскери қызмет құрайтын штаттарды қысқарту немесе денсаулық жағдайы бойынша әскери қызметтегі жағдайдың шекті жасын құрайды. Осыған ұқсас норма "Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы" 2013 жылғы 21 маусымдағы № 105-V ҚРЗ Заңының (бұдан әрі – ҚРЗ № 105-V Заңы) 64-бабы 1-тармағының 3) тармақшасының қазіргі қолданыстағы редакциясында қамтылған. Кадр қызметі жұмыстан босатылған күнгі жағдай бойынша Ш. – ның жалпы еңбек өтілі 25 жылдан кем-20 жыл 5 ай 11 күн болып белгіленгендіктен, оған № 136 Заңның 60-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдерін тағайындау туралы мәселе шешілмеді. 2018 жылғы 23 ақпан Ш. Талдықорған қорғасын аккумуляторлар зауытында ("Қайнар" ӨБ) 3 жыл 8 ай 6 күн ішінде әскери қызметке дейінгі жұмыс туралы еңбек кітапшасын, мұрағаттық анықтаманы қоса алғанда, оның 25 жылдық жалпы еңбек өтілі бар екендігінің дәлелдерін қоса бере отырып, оған еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы тағайындау туралы өтініш берді, бұл туралы бұрын оларға әскери бөлім, ҰҚК кадр қызметі бірнеше рет хабарланды.
Әскери бөлімнің жаңартылған еңбек сіңірген жылдарының есебіне және 2018 жылғы 14 маусымдағы қорытындыға сәйкес Ш. жаңадан белгіленген жалпы еңбек өтілі 25 жылды 3 айды ескере отырып, 4 күн 2018 жылғы 23 ақпаннан бастап ай сайынғы төлемге соңғы әскери лауазым бойынша лауазымдық жалақының 50% мөлшерінде – 83 479 теңге сомасында еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы тағайындалды. 2018 жылғы 4 тамызда Ш. 2018 жылғы 23 ақпанға дейінгі кезеңде қайта есептеуді және оған зейнетақы төлеуді сұрап, өтінішпен қайта жүгінді. ҚРЗ № 105-V Заңының 68-бабының 1-тармағына сәйкес қолданыстағы редакцияда еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдері қызметтен босатылған (жеке құрам тізімінен шығарылған) күннен бастап, бірақ ақшалай қаражат төленген күннен ерте емес және зейнетақы төлемдерін тағайындауға өтініш берген күнге дейін үш жылдан аспайтын мерзімде тағайындалады және жүзеге асырылады еңбек сіңірген жылдары үшін төлемдер.
Еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдері қызметтен босатылған күннен бастап, бірақ ақшалай қаражат төленген күннен ерте емес және еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдерін тағайындауға өтініш берген күнге дейін үш жылдан аспайтын мерзімде тағайындалады және жүзеге асырылады
ҚРЗ № 105-V Заңының жоғарыда келтірілген нормасына сүйене отырып, Ш. 2018 жылғы 4 тамыздағы өтініш бойынша Комитет еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдерін қайта есептеді және зейнетақы тағайындалған күннің алдындағы үш жылдық кезеңдегі индекстеуді ескере отырып (2015 жылғы 23 ақпаннан 2018 жылғы 23 ақпанға дейін) 2 028 522 теңге төлеуге айқындалды. ҰҚК кінәсінен оның әскери қызметтен босатылған күннен бастап еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдерін және мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін алу құқығы бұзылды деп есептей отырып (жеке құрам тізімінен шығару), Ш. мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін тағайындайтын немесе еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақымен қамсыздандыруды жүзеге асыратын органның кінәсінен уақтылы алынбаған мемлекеттік базалық зейнетақы төлемі мен еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдерінің сомалары төленеді деген ҚРЗ № 105-V Заңының 22-бабының 2-тармағына сілтеме жасай отырып, осы іс бойынша сотқа талап арызбен жүгінді өткен уақыт ішінде мерзімдерді шектеусіз. Мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін тағайындау және төлеу туралы талаптар талапкер Ш. еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдеріне құқығы туындаған кезде қолданыста болған № 136 Заңның 5-бабы 2-тармағының 3) тармақшасының ережелеріне сілтеме жасай отырып, оған сәйкес мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін еңбек сіңірген жылдары бойынша зейнетақы төлемдерін алуға құқығы бар әскери қызметшілер жүзеге асырған. Осыған ұқсас норма 2016 жылғы 1 қаңтарға дейін ҚРЗ № 105-V Заңының 4-бабы 2-тармағының 3) тармақшасында 2015 жылғы 2 тамыздағы № 342-V заңмен енгізілген өзгерістер күшіне енгенге дейін қолданыста болған редакцияда жазылды. Талап қоюды қанағаттандырудан бас тарту бірінші сатыдағы сот Ш. 1990 жылғы 10 қыркүйектен бастап 1994 жылғы 13 мамырға дейінгі мерзімдік әскери қызметке дейінгі кезеңде ҰҚК-нің жұмыс өтілі бар екендігі туралы хабардар етпегенін және жұмыс берушіге осы еңбек өтілін растайтын құжаттарды уақтылы ұсынбағанын, ал әскери қызметтен босатылған кезде зейнеткерлікке шығуға құқығы жоқ еңбек сіңірген жылдарының есебімен таныстым, талап қойған жоқпын.
Апелляциялық сатыдағы сот нақтылауға жататын және дауды дұрыс шешу үшін елеулі маңызы бар мән-жайды дұрыс айқындай отырып, іс бойынша дәлелдеменің мәні 2011 жылы жұмыстан босатылған кезде оның еңбек сіңірген жылдарын белгілеу кезінде Ш. в. по "Қайнар" бойынша еңбек өтілін қабылдамауда Комитеттің болмауы не кінәсінің болуы және тиісінше негізділігін айқындау болып табылатынын көрсетті талапкердің ҚРЗ № 105-V Заңының 22-бабының 2-тармағын қолдану туралы, яғни оның үш жылдық мерзімге шектеусіз өткен уақыт үшін зейнетақы төлемдеріне құқығын тану туралы талаптары. № 136 Заңның 15-бабының 3-тармағына сәйкес Ш. әскери қызметтен босатылған күні қолданыста болған редакцияда (№105-V Заңның 17-бабының 3-тармағындағы ұқсас норма), зейнетақы төлемдерін тағайындайтын орган зейнетақы тағайындау мәселелері бойынша түсініктемелер беруге және азаматтарға тиісті құжаттарды ресімдеуде жәрдем көрсетуге міндетті. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі – АК) 8-бабына сәйкес, заң актілерінде көзделген жағдайларды қоспағанда, азаматтарға тиесілі құқықтарды жүзеге асырмау бұл құқықтардың тоқтатылуына әкеп соқпайды. Азаматтар мен заңды тұлғалар өздеріне тиесілі құқықтарды жүзеге асыру кезінде қоғамның заңнамадағы талаптарын, адамгершілік қағидаттарын сақтай отырып, адал, ақылға қонымды және әділ әрекет етуге тиіс. Азаматтық құқықтық қатынастарға қатысушылардың адалдығы, парасаттылығы және іс-әрекеттерінің әділдігі болжанады. Азаматтар мен заңды тұлғалардың басқа тұлғаға зиян келтіруге, өзге нысандарда құқықты теріс пайдалануға бағытталған әрекеттеріне жол берілмейді. Ешкімнің өзінің жосықсыз мінез-құлқынан артықшылық алуға құқығы жоқ. Апелляциялық сатыдағы сот дұрыс атап өткендей, іс бойынша өзінің 1990-1994 жылдардағы жұмысы туралы мәліметтерді "Қайнар" ӨБ-да Ш. әскери институтқа және әскери қызметке оқуға түсу кезінде, өмірбаяндық деректерді хабарлау және ҰҚК-да қызмет көрсету процесінде кадрларды есепке алу бойынша жеке парақтарды толтыру кезінде бірнеше рет көрсеткені анықталды. Кейіннен "К" ӨБ талапкерінің еңбек өтілін ескере отырып, Комитет Ш. - ның еңбек сіңірген жылдары бойынша зейнеткерлікке шығу құқығын өз еркімен мойындады, оны 2018 жылғы ақпанда тағайындады және 2018 жылғы тамызда алдыңғы үш жылда қайта есептеді. Сондықтан, аудандық соттың шешімін өзгерте отырып және комитетті 2011 жылғы маусымнан 2015 жылғы ақпанға дейінгі кезеңде талап қоюшыға еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақыны қайта есептеуге және төлеуге мәжбүрлеу туралы талапты негізді түрде қанағаттандыра отырып, Нұр-сұлтан қаласының соты Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің (бұдан әрі-кодекс) 6-бабының 5-бөлігіне сәйкес – АІЖК) әділдік пен парасаттылық критерийлерін ұстана отырып, ҰҚК-нің тиісті қызметтері жұмыстан шығарылатын қызметкердің әскерде қызмет еткенге дейінгі еңбек өтілінің бар екендігі туралы хабардар бола отырып, адал және әділ түспегенін, АК-нің 8-бабының, № 136 Заңның 15-бабының 3-тармағының жоғарыда келтірілген талаптары орындалмағанын, Ш. мүмкіндік "Қайнар" ӨБ-да жұмыс өтілін растайтын құжаттар ұсынылған жағдайда оған зейнетақы тағайындау өтінішті және өзге де қажетті құжаттарды ресімдеуге жәрдем көрсеткен жоқ.
Сонымен қатар, апелляциялық сатыдағы сот Ш. - ның мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін алу құқығы туралы мәселені шешу кезінде материалдық заң нормаларын дұрыс қолданбауға жол берді. Талапкерге талап қоюдың аталған бөлігінен бас тарта отырып, бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар № 105-V Заңның 1-бабының 24) тармақшасына, 4-бабы 2-тармағының 2) тармақшасына сілтеме жасай отырып, мемлекеттік базалық зейнетақы төлемі – Ш.қол жеткізбеген зейнеткерлік жасқа толғаннан кейін берілетін ай сайынғы ақшалай төлем екенін көрсетті. Сонымен қатар, жұмыстан босату кезінде Ш. әскери қызметтен және одан 2011 жылғы 1 маусымнан бастап Нұр-сұлтан қаласы сотының сот алқасы мойындаған еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдеріне құқықтың туындауынан № 136 Заң қолданыста болды және қолданылуға тиіс, оған сәйкес (5-баптың 2-тармағының 3) тармақшасы) мемлекеттік базалық зейнетақы төлемі адамдарға (оның ішінде әскери қызметшілерге) да жүзеге асырылды) еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдеріне құқығы бар. Сондықтан Ш үшін тану. әскери қызметтен босатылған күннен бастап еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдеріне құқық № 136 Заңның 5-бабы 2-тармағының 3) тармақшасына сәйкес оны 2011 жылғы 1 маусымнан бастап мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін тағайындау құқығын тануға әкеп соғады. Есіл аудандық соты мен Нұр-сұлтан қаласы сотының сот алқасы жол берген құқық нормасының дұрыс қолданылмауы істі шешу бөлігінде дұрыс болмауына әкеп соқтырды, бұл АІЖК-нің 1-бөлігінің 4) тармақшасына, 427-бабы 2-бөлігінің 1), 2) тармақшаларына сәйкес болған сот актілерін өзгерту үшін негіз болып табылады. АІЖК-нің 109-бабына сәйкес пайдасына шешім шығарылған тарапқа сот екінші жағынан іс бойынша шеккен барлық сот шығыстарын береді.
Жоғарғы Сотқа Ш. өтінішпен жүгінген кезде іс бойынша әрекеттері дауланған және талапкердің құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылуын жою міндеті жүктелген қарсы тараптың есебінен өтелуге жататын 1 389 теңге сомасында мемлекеттік бажды төлеу жолымен сот шығыстары көтерілді. "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 108-бабының 4-тармағына сәйкес, пайдасына іс бойынша тарап болып табылатын мемлекеттік мекемеден мемлекеттік бажды өндіріп алу туралы сот шешімі өткен салық төлеушіге мемлекеттік баж сомасын қайтаруды салық органы салық төлеуші ұсынған салық өтініші негізінде жүргізеді және заңды сот шешімінің күші.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
