Заңды тұлғаны тіркеуді (қайта тіркеуді) жарамсыз деп тану нәтижелері бойынша шығарылатын салық органдарының хабарламаларына дау айту.
Салық кодексінің 607-бабының 1-тармағына сәйкес салық органы салық төлеушіге (салық агентіне) қағаз жеткізгіште немесе оның жазбаша келісімімен электрондық тәсілмен жіберген салық міндеттемесін, міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын есептеу, ұстап қалу және аудару, әлеуметтік аударымдарды есептеу және төлеу жөніндегі міндеттемелерді соңғысының орындау қажеттілігі туралы Хабарлама Хабарлама деп танылады. Хабарламалардың нысандарын уәкілетті орган белгілейді. Хабарламалардың түрлері осы баптың 2-тармағында көрсетілген. Жалпылау көрсеткендей, соттарда негізінен мыналарда көзделген хабарламалардың төрт түрі дауланады: 2) тармақшада – салықтық тексеру нәтижелері туралы; 7) тармақшада – камералдық бақылау нәтижелері бойынша салық органдары анықтаған бұзушылықтарды жою туралы (бұдан әрі – камералдық бақылау нәтижелері бойынша хабарламалар); 8) тармақшада-салық төлеушінің (салықтық бақылау нәтижелері бойынша хабарламалар) шағымын қарау қорытындылары туралы туралы хабарламаға және (немесе) хабарламаға шағымды қарау нәтижелері бойынша шығарылған жоғары тұрған салық органының шешіміне; 9) тармақша-Қазақстан Республикасының салық заңнамасын бұзушылықтарды жою туралы. Келіп түскен азаматтық істерді зерделеу арқылы қазіргі уақытта мемлекеттік кірістер органдарының құқық қолдану практикасы мынадай түрде қалыптасатыны анықталды: заңды тұлғаны тіркеуді (қайта тіркеуді) жарамсыз деп тану туралы соттың заңды күшіне енген шешімі камералдық бақылау нәтижелері бойынша оның контрагентіне (контрагенттеріне) хабарлама шығару және жіберу үшін құқықтық негіз болып табылады, онда көп жағдайда Мемлекеттік кірістер органдары туралы мәселе қойылады. қосылған құн салығының (ҚҚС)сомаларын түзету қажеттілігі; корпоративтік табыс салығы (КТС) Құжаттамалық салықтық тексерулердің нәтижелері бойынша есептеледі, бұл ретте салықтық тексеру актісінде сомаларды есептеу үшін негіз ретінде сот шешімінен басқа қаржы шаруашылық операцияларының жарамдылығын растайтын дәлелдемелердің жоқтығына Салық кодексінің 100-бабының ережелеріне сілтеме жасала отырып көрсетіледі.
Жамбыл және Қызылорда облыстарындағы өзге де тәжірибе, салық органдары камералдық бақылау нәтижелері бойынша хабарламаларда ҚҚС сомаларын түзету қажеттілігінен басқа, КТС көрсетеді немесе КТС-қа қатысты ғана сұрақ қояды. "Салық заңнамасын қолданудың сот практикасы туралы" нормативтік қаулының 9-тармағында Салық кодексінің 571-бабы 4, 6-тармақтарының ережелеріне сәйкес дара кәсіпкерді немесе заңды тұлғаны тіркеу жарамсыз деп танылған кезде соттың заңды күшіне енген шешімі негізінде оны ҚҚС бойынша тіркеу есебінен шығару осындай есепке қойылған күннен бастап жүргізілетіні түсіндірілді. Бұл ереже салық органы шешім шығарған немесе әрекет (әрекетсіздік) жасаған кезде күшіне енген заң нормаларына сәйкес жүзеге асырылатын салықтық әкімшілендіруге жатады. Салық кодексінің 256-бабының 1-тармағынан тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушыда ҚҚС сомаларын есепке алу құқығының туындауы үшін өнім берушінің ҚҚС төлеуші болуы қажет. Осылайша, жоғарыда көрсетілген салық төлеушімен мәмілелер бойынша ҚҚС сомалары, егер салық органының ҚҚС бойынша оны осындай есепке қойылған күннен бастап тіркеу есебінен шығару туралы шешімі болса, есептен шығарылуға жатады. Сонымен қатар, Салық кодексінде дара кәсіпкерді немесе заңды тұлғаны тіркеуді жарамсыз деп тану туралы сот шешімі бар деген негізде осындай мәмілелер бойынша шығындарды шегеруге тыйым салу көзделмеген. Осы уақытқа дейін салық заңнамасының ережелері аталған бөлікте өзгерген жоқ, осы мәселелер бойынша Салық кодексінің 115, 257-баптарына қандай да бір елеулі өзгерістер енгізілмеген. Камералдық бақылау мәселелері нормативтік қаулыда егжей-тегжейлі баяндалған және іс жүзінде жергілікті соттар істердің осы санатын қарау кезінде ерекше қиындықтарға тап болмайды. Сонымен қатар, Астана қаласы сотының қорытындысында сот камералдық бақылау нәтижелері бойынша хабарламамен келіспеген салық төлеуші берген түсіндірменің мазмұнына үңілуге не Салық кодексінің 587-бабы 2-1-тармағының талаптарына сәйкес келмегеніне қарамастан, түсініктеме беру фактісіне ғана сүйенуге тиіс пе деген сұрақ қойылады. Соттар бастапқыда салық төлеуші берген түсіндірмені бағалауды салық органы беретінін ескеруі керек. Салық органдарының құқық қолдану практикасы дәлелдегендей, түсіндірме аталған норманың талаптарына сәйкес келмеген жағдайда, олар мұны камералдық бақылау нәтижелері бойынша хабарламаны орындамау деп бағалайды және салық заңнамасында көзделген шараларды салық төлеушіге қолданады. Мұндай жағдайларда соттар істі мәні бойынша қарауы керек, ол бойынша АІЖК-нің 277-бабы 1) тармақшасының негізінде іс жүргізуді тоқтатпауы тиіс.
Аталған нормативтік қаулының 10-тармағында камералдық бақылау нәтижелері бойынша хабарламаны орындау кезінде азаматтық іс бойынша іс жүргізуді тоқтату керектігі көрсетілген. Қостанай облыстық сотының анықтамасында нормативтік қаулыда келтірілген "Әкімшілік рәсімдер туралы" Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 27 қарашадағы № 107 Заңының 8-бабының 2-тармағы қазіргі уақытта алынып тасталғаны және мұндай дауларды шешуді қиындататыны атап өтілді. Алайда, осыған ұқсас норма "құқықтық актілер туралы"Қазақстан Республикасы Заңының 65-бабының 2-тармағында қамтылған. Осы баптың 4-тармағына сәйкес мүдделі тұлғалардың жоғары тұрған мемлекеттік органға немесе сотқа жеке-дара қолданылатын құқықтық актінің күшін жою, өзгерту, толықтыру немесе қолданылуын тоқтата тұру туралы өтініш беруі тиісті шешім қабылданғанға дейін құқықтық актінің қолданылуын тоқтата тұрады. Осыған ұқсас ережелер "Әкімшілік рәсімдер туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабының 4-тармағында (заң редакциясында 2016 жылғы 6 сәуірге дейін) қамтылды. Демек, осы нормаларға байланысты салық органының сотқа хабарламасын даулау сот тиісті сот актісін қабылдағанға дейін оның қолданылуын тоқтата тұрады.
Алайда жекелеген соттардың қызметінде камералдық бақылау нәтижелері бойынша Хабарламаның қолданылуын тоқтата тұру түрінде талап қоюды қамтамасыз ету шарасын қабылдау туралы ұйғарым шығару фактілері орын алады. Мәселен, Ақмола облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2016 жылғы 1 наурыздағы Азаматтық іс бойынша "Б" ЖШС-нің камералдық бақылау нәтижелері бойынша хабарламаға дау айту туралы өтініші бойынша осындай шара қабылданды. Бұдан әрі соттың 2016 жылғы 15 наурыздағы ұйғарымымен іс бойынша іс жүргізу АІЖК-нің 277-бабы 2) тармақшасының негізінде тоқтатылды, өйткені сол тараптар арасында сол тақырып туралы дау бойынша шығарылған заңды күшіне енген сот шешімі болды. Сотқа өтініш беру кезінде құқықтық актінің қолданылуы заңға байланысты тоқтатылатындықтан, сот ұйғарым шығарудың қажеті жоқ. Бұдан басқа, АІЖК-нің 155-бабының 2-бөлігіне сәйкес салықтық тексерулер жүргізу үшін негіз болып табылатын мемлекеттік кірістер органдарының даулы құқықтық актісінің қолданылуын тоқтата тұру түрінде талап қоюды қамтамасыз ету жөнінде шаралар қабылдауға жол берілмейтінін ескеру қажет. Істерді зерделеу арқылы кейбір жағдайларда бірінші сатыдағы соттар салық органы камералдық бақылау нәтижелері бойынша шығарған хабарламаның заңдылығын куәландыратын істің нақты мән-жайларын тиісті зерттемей және есепке алмай дауды шешетіні анықталды. Орал қаласы бойынша салық басқармасының 2014 жылғы 11 қыркүйектегі хабарламасын заңсыз деп тану туралы "О" ЖШС өтініші бойынша іс мысал бола алады. Батыс Қазақстан облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2014 жылғы 14 қарашадағы шешімімен "О" ЖШС өтініші қанағаттандырылды. Бірінші сатыдағы сот өтініш беруші салық органының хабарламасын орындай алмайды деген қорытындыға келді, өйткені Салық кодексінің нормаларында салық төлеушіні қайта тіркеудің күшін жоюға байланысты ҚҚС есептен шығару үшін негіздер көзделмеген.
Апелляциялық сатыдағы сот сот шешімінің күшін жойып, 2015 жылғы 12 қаңтарда өтінішті қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығарды. Бұл ретте апелляциялық алқа салық органының 2012 жылы жалғыз құрылтайшысы мен басшысы бұдан бұрын қайтыс болған "О" ЖШС кәсіпорнымен мәмілелер жасай алмайтын "О" ЖШС хабарламасын беру үшін жеткілікті негіздері бар екенін көрсетті. Мәселен, Батыс Қазақстан облыстық сотының кассациялық сот алқасының 2014 жылғы 10 шілдедегі қаулысымен сағ. 2005 жылы 16 желтоқсанда көміртегі тотығымен уланып қайтыс болды, ал "О" ЖШС 2011 жылы қайта тіркелді. Алқа қайта тіркеу заңсыз жүргізілді деген қорытындыға келді, ал 2012 жылғы 2 тоқсанда контрагенттер арасындағы айналымдар жүргізілмеді, тиісінше шот-фактура қойылмады. Ақтөбе облыстық сотының анықтамасында сол салық төлеушіге қатысты камералдық бақылау нәтижелері бойынша, сол негіздер бойынша және сол талаптармен қайталама хабарламалар шығару бөлігінде облыстың салық органдарының қызметін бағалау жөніндегі екіұшты сот практикасы көрсетілген. Іс бойынша іс жүргізуді тоқтатумен аяқталатын бір іс бойынша сот Салық кодексінде салық төлеушіге жіберілетін хабарламалар санына шектеу қойылмағанын көрсетті.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
