Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 300-бабына түсініктеме. Есірткі заттары бар, өсіруге тыйым салынған өсімдіктерді заңсыз өсіру
1. Өсіруге тыйым салынған өсімдіктерді егу немесе өсіру не құрамында есірткі заттары бар сораның, көкнәрдің немесе басқа да өсімдіктердің сорттарын өсіру —
екі мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына тартуға, не алты жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге, не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
2. Дәл сол іс-әрекет:
- адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен;
- бірнеше рет;
- ірі мөлшерде жасалса, —
үш жылдан сегіз жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Қылмыстың қоғамдық қауіптілігі құрамында есірткі заттары бар, өсіруге тыйым салынған өсімдіктерді заңсыз өсірудің іс жүзінде әрдайым дерлік алынған өнімді өткізумен, яғни есірткі заттарын таратумен байланысты болуында.
Қылмыстың объектісі халықтың денсаулығы болып табылады.
Қылмыстың заты болып өсіруге тыйым салынған өсімдіктер немесе құрамында есірткі заттары бар сораның, көкнәрдің не басқа да өсімдіктердің сорттары табылады. Өсіруге тыйым салынған өсімдіктерге немесе сораның, көкнәрдің не басқа да өсімдіктердің сорттарына жататыны, сондай-ақ бұл өсімдіктердің құрамында есірткі құралдары, психотроптық заттар мен прекурсорлардың бар-жоғы туралы мәселе сот сараптамасын жүргізу арқылы шешіледі.
Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 10 шілдедегі «Есірткі құралдары, психотроптық заттар, олардың аналогтары мен прекурсорлары және олардың заңсыз айналымына және оларды теріс пайдалануға қарсы іс-қимыл шаралары туралы» Заңының 22-бабына сәйкес, құрамында есірткі құралдары, психотроптық заттар мен прекурсорлар бар өсімдіктерді өсіруге және жинауға, сондай-ақ оларды өнеркәсіптік, медициналық, оқу және ғылыми мақсаттарда пайдалануға Қазақстан Республикасы Үкіметі белгілеген мемлекеттік квоталардан аспайтын көлемде осы қызмет түріне лицензиясы бар заңды тұлғаларға рұқсат етіледі (1-тармақ).
Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 16 мамырдағы «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңының 10-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасы Үкіметі 2014 жылғы 9 желтоқсанда «Есірткі құралдарының, психотроптық заттар мен прекурсорлардың айналымына байланысты қызметті лицензиялаудың кейбір мәселелері туралы» қаулы қабылдады, онда:
есірткі құралдарының, психотроптық заттар мен прекурсорлардың айналымына байланысты қызметті жүзеге асыру бойынша лицензиар Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі болып белгіленді;
денсаулық сақтау жүйесінде есірткі құралдарының, психотроптық заттар мен прекурсорлардың айналымына байланысты қызметті жүзеге асыру бойынша лицензиар денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті орган болып белгіленді.
Қазақстан Республикасының аумағында есірткі дәрілік заттарын дайындау мақсатында апиын көкнәрін, кокаин бұтасын және каннабисті (сораны) өсіруге және жинауға Қазақстан Республикасының «Есірткі құралдары, психотроптық заттар, олардың аналогтары мен прекурсорлары және олардың заңсыз айналымына және оларды теріс пайдалануға қарсы іс-қимыл шаралары туралы» Заңының 18-бабында көзделген жағдайларды қоспағанда, тыйым салынады (2-тармақ). Аталған бапта есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтары мен прекурсорларын ғылыми және оқу мақсаттарында пайдалануға есірткі құралдарын, психотроптық заттарды, олардың аналогтары мен прекурсорларын пайдалануға байланысты қызметке лицензия алған заңды тұлғаларға осы лицензияда нақты көрсетілген мөлшерде рұқсат етілетіні айтылған.
Қазақстан Республикасының аумағында құрамында есірткі құралдары, психотроптық заттар мен прекурсорлар бар басқа өсімдіктерді өсіруге және жинауға тыйым салу туралы шешімді Қазақстан Республикасының Үкіметі қабылдайды (3-тармақ).
Құрамында есірткі заттары бар өсімдіктер Қазақстан Республикасында бақылауға жататын есірткі құралдарының, психотроптық заттар мен прекурсорлардың тізбесіне қосымшада көрсетілген. Аталған тізбе Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2019 жылғы 3 шілдедегі қаулысымен бекітілген.
Объективтік жағы баламалы әрекеттерді жасаудан көрінеді:
құрамында есірткі заттары бар, өсіруге тыйым салынған өсімдіктерді егу;
осындай өсімдіктерді өсіру;
құрамында есірткі заттары бар сораның, көкнәрдің немесе басқа да өсімдіктердің сорттарын өсіру.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1998 жылғы 14 мамырдағы нормативтік қаулысының 17-тармағына сәйкес, құрамында есірткі заттары бар, өсіруге тыйым салынған өсімдіктерді егу деп Тізімде көрсетілген өсімдіктерді тиісті рұқсатсыз кез келген жер учаскелеріне себу немесе олардың көшеттерін отырғызу түсініледі; ал өсіру деп егістіктер мен өскіндерді пісіп-жетілу сатысына дейін жеткізу мақсатында оларға күтім жасауды түсіну керек.
Өсіруге тыйым салынған өсімдіктерді егу немесе өсіру, құрамында есірткі заттары бар сораның, көкнәрдің немесе басқа да өсімдіктердің сорттарын өсіру және олардан есірткі құралдарын заңсыз дайындау (бөліп алу), оларды кейіннен өткізу мақсатынсыз сақтау, тасымалдау, сондай-ақ жөнелту, заңсыз өндіру не өткізу әрекеттері ҚК-нің 300-бабында және тиісінше ҚК-нің 296 немесе 297-баптарында көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтардың жиынтығы бойынша саралануға тиіс.
Өсіру деп тиісті рұқсатсыз және бақылаусыз жүзеге асырылатын құрамында есірткі заттары бар өсімдіктердің селекциясын, яғни олардың жаңа сорттарын шығаруға, сондай-ақ оларды өсіру процесін жетілдіруге бағытталған әрекеттерді тану қажет.
Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 10 шілдедегі Заңының 1-бабының 21) тармақшасына сәйкес, құрамында есірткі заттары бар өсімдіктерді өсіру — халықаралық конвенцияларға сәйкес Қазақстан Республикасында бақылауға жататын есірткі құралдарының, психотроптық заттар мен прекурсорлардың тізіміне енгізілген апиын көкнәрі мен сораны (каннабисті), сондай-ақ құрамында есірткі заттары бар басқа да өсімдіктерді егу және өсіру.
Қылмыс аталған өсімдіктер мен дақылдарды уәкілетті органдардың рұқсатынсыз егу, өсіру немесе өсіру фактісі орын алған кезде, өсімдіктер мен дақылдардың кейіннен көктеп шығуына немесе өсуіне қарамастан, аяқталған болып танылады. Бұл ретте егу орны, егіс алқабының көлемі және егілген дақылдардың кейінгі тағдыры маңызды емес.
Қылмыстың субъектісі — 16 жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.
Субъективтік жағы тек тікелей қасақаналықпен сипатталады: кінәлі адам өсіруге тыйым салынған өсімдіктерді немесе құрамында есірткі заттары бар сораның, көкнәрдің және басқа да өсімдіктердің сорттарын заңсыз егіп, өсіріп немесе өсірумен айналысып жатқанын сезінеді және соны қалайды.
Түсіндіріліп отырған баптың диспозициясында мақсат көрсетілмеген. Алайда ҚК-нің 300-бабы «Халықтың денсаулығына және имандылыққа қарсы қылмыстар» тарауына енгізілгенін ескеру қажет. Демек, егер адамның әрекеті қылмыстық-құқықтық қорғау объектісіне зиян келтірмесе және келтіруі мүмкін болмаса, онда қылмыс құрамының бар екендігі туралы айтуға негіз жоқ. Мысалы, көкнәрді аспаздық мақсатта пайдалану үшін өсіру.
ҚК-нің 300-бабының 2-бөлігінде мынадай саралаушы белгілер көзделген:
адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен;
бірнеше рет;
ірі мөлшерде.
«Адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен» немесе «бірнеше рет» белгілерінің мазмұны ҚК-нің 297-бабының 3-бөлігіне берілген түсініктемеде ашып көрсетілген.
Осы қылмыстың ірі мөлшерде жасалған-жасалмағаны туралы мәселені шешу кезінде Қазақстан Республикасының «Есірткі құралдары, психотроптық заттар, прекурсорлар және олардың заңсыз айналымына қарсы іс-қимыл шаралары туралы» Заңына 2-қосымшаның «Заңсыз айналымда анықталған есірткі құралдарын, психотроптық заттар мен прекурсорларды шағын, ірі және аса ірі мөлшерлерге жатқызу туралы жиынтық кестесінің» IV кестесін — «Есірткі құралдарына, психотроптық заттар мен прекурсорларға жатқызылған өсімдіктерді заңсыз өсіру мөлшерлерін» басшылыққа алу қажет.
ҚК-нің 300-бабы 2-бөлігінің 3) тармағында көзделген әрекет жасалған жағдайда, кінә нысаны аталған өсімдіктердің дәл ірі мөлшерлерімен жасалған әрекеттерге қатысты тікелей де, жанама да қасақаналық түрінде көрініс табуы мүмкін.
ҚК-нің 300-бабының 1-бөлігінде көзделген әрекет қылмыстық теріс қылықтарға жатқызылады.
ҚК-нің 300-бабының 2-бөлігінде көзделген әрекет ауыр қылмыстарға жатады.
Ескерту: орфографиялық қателер, баспа қателері және мәтінді тану кезінде жіберілген айқын қателер түзетілді. Құқықтық ережелердің мазмұны, заңнамаға жасалған сілтемелердің өзектілігі және бастапқы мәтіннің заңдық дәлдігі тексерілген жоқ.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне Исидор Шамилович Борчашвилидің 2021 жылғы түсініктемесі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, ҚР Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
