Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 278-бабына түсініктеме. Сапасыз құрылыс

1. Құрылыс ұйымдарының басшылары, жұмыс өндірушілер және құрылыс сапасын бақылауды жүзеге асыратын лауазымды адамдар сапасыз салынған, аяқталмаған немесе шарт талаптары мен жобалық құжаттамаға сәйкес келмейтін ғимараттар мен құрылыстарды, автомобиль жолдарын, тоннельдерді, электр станцияларын, тұрғын үйлерді немесе өзге де құрылыс объектілерін пайдалануға тапсыруы және (немесе) пайдалануға қабылдауы, сол сияқты оларды сапасыз жөндеуі, егер бұл абайсызда адамның денсаулығына ауырлығы орташа немесе ауыр зиян келтіруге әкеп соқса, —

екі мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не алты жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге, не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге айыра отырып немесе онсыз жазаланады.

2. Адамның өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соққан дәл сол әрекеттер, —

белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге айыра отырып немесе онсыз алты жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

3. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген, абайсызда екі немесе одан да көп адамның өліміне әкеп соққан әрекеттер, —

белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге айыра отырып немесе онсыз үш жылдан сегіз жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

Қылмыстың қоғамдық қауіптілігі сапасыз салынған, аяқталмаған немесе шарт талаптары мен жобалық құжаттамаға сәйкес келмейтін құрылыс объектілерін пайдалануға тапсыру және (немесе) пайдалануға қабылдау, сол сияқты оларды сапасыз жөндеу олардың қирауына әкелуі және осылайша адам өліміне, денсаулыққа зиян келтіруге, қоршаған ортаға залал келтіруге, ірі материалдық залал келтіруге себеп болуы мүмкін екендігінде және іс жүзінде осындай зардаптарға әкеп соғатындығында.

Қылмыстың объектісі құрылыс объектілерінің жұмыс істеуі және пайдаланылуы саласындағы қоғамдық қауіпсіздік болып табылады.

Қосымша объектісі — адамдардың өмірі мен денсаулығы, қоршаған орта, тарихи-мәдени мұра объектілері, меншік.

Қылмыстың заты — ғимараттар мен құрылыстар, автомобиль жолдары, тоннельдер, электр станциялары, тұрғын үйлер немесе өзге де құрылыс объектілері.

Ғимарат — адамдардың тұруына немесе болуына, өндірістік процестерді жүзеге асыруға, сондай-ақ материалдық құндылықтарды орналастыруға және сақтауға арналған, функционалдық мақсатына қарай пайдаланылатын, тұйық жерүсті көлемін құрайтын көтергіш және қоршау конструкцияларынан тұратын жасанды құрылыс. Ғимараттың жерасты бөлігі болуы мүмкін.

Құрылыс — өндірістік процестерді орындауға, материалдық құндылықтарды орналастыруға және сақтауға немесе адамдардың, жүктердің уақытша болуына (қозғалуына), сондай-ақ жабдықтарды немесе коммуникацияларды орналастыруға (төсеуге, өткізуге) арналған, табиғи немесе жасанды кеңістіктік шекаралары бар жасанды түрде жасалған көлемдік, жазықтық немесе желілік объект (жерүсті, суүсті және (немесе) жерасты, суасты). Құрылыстың көркемдік-эстетикалық, сәндік-қолданбалы немесе мемориалдық мақсаты да болуы мүмкін.

Көлік инфрақұрылымы — көпір, тоннель және өзге де көлік құрылыстарының, жол айрықтарының және жолөткізгіштердің, реттеуші сигналдық құрылғылардың, байланыстың, көліктің жұмысын инженерлік қамтамасыз ету объектілерінің, көлік құралдарына қызмет көрсетудің, тасымалданатын жүктер мен жолаушыларға қызмет көрсетудің, өндірістік және қызмет көрсетуші персоналдың функционалдық қызметін қамтамасыз етудің, қойма үй-жайлары мен аумақтарының, санитариялық-қорғау және күзет аймақтарының, сондай-ақ аталған қатынас жолдары мен объектілерге заңнамалық тәртіппен бекітілген жерлердің және оларда орналасқан жылжымайтын мүлік объектілерінің кешені бар жерүсті (автомобиль және (немесе) теміржол) жолдарының, су (теңіз және (немесе) өзен) қатынас жолдарының жиынтығы.

Автомобиль жолы — кез келген ауа райы жағдайында рельссіз көлік құралдары мен жаяу жүргіншілердің қауіпсіз қозғалысын қамтамасыз етуге арналған инженерлік құрылыстар мен құрылғылардың (жер төсемі, жүру бөлігі, көпірлер, әртүрлі қызметтік ғимараттар, жол бойындағы сервистік кәсіпорындар және т.б.) кешені.

Тоннель — көлік мақсаттарына арналған жерасты құрылысы.

Электр станциясы — электр энергиясын өндіру үшін тікелей пайдаланылатын қондырғылардың, жабдықтар мен аппаратуралардың, сондай-ақ осы мақсат үшін қажетті, белгілі бір аумақта орналасқан құрылыстар мен ғимараттардың жиынтығы болып табылатын электр станциясы.

Тұрғын үй (тұрғын ғимарат) — негізінен тұрғын үй-жайлардан, сондай-ақ ортақ мүлік болып табылатын тұрғын емес үй-жайлар мен өзге де бөліктерден тұратын құрылыс (1997 жылғы 16 сәуірдегі «Тұрғын үй қатынастары туралы» ҚР Заңының 2-бабының 39) тармақшасы).

Өзге де құрылыс объектілеріне бақша және саяжай учаскелерінде орналасқан тұрғын және шаруашылық құрылыстар, қосалқы мақсаттағы құрылыстар, тұтынушылық мақсаттағы құрылыстар (саяжайлар, бақша үйлері, гараждар) және т.б. жатады.

Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 16 шілдедегі «Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» Заңының 1-бабының 31) тармақшасына сәйкес: «Құрылыс қызметі (құрылыс) — жаңа объектілерді салу және (немесе) қолданыстағы объектілерді (ғимараттарды, құрылыстарды және олардың кешендерін, коммуникацияларды) өзгерту (кеңейту, жаңғырту, техникалық қайта жарақтандыру, реконструкциялау, реставрациялау, күрделі жөндеу), олармен байланысты технологиялық және инженерлік жабдықтарды монтаждау (демонтаждау), құрылыс материалдарын, бұйымдары мен конструкцияларын дайындау (өндіру), сондай-ақ аяқталмаған объектілер құрылысын консервациялау және ресурсын өтеген объектілерді кәдеге жарату жөніндегі жұмыстарды жүзеге асыру арқылы өндірістік және өндірістік емес мақсаттағы негізгі қорларды құру жөніндегі қызмет».

Қылмыстың объективтік жағы сапасыз салынған, аяқталмаған немесе шарт талаптары мен жобалық құжаттамаға сәйкес келмейтін ғимараттар мен құрылыстарды, автомобиль жолдарын, тоннельдерді, электр станцияларын, тұрғын үйлерді немесе өзге де құрылыс объектілерін пайдалануға тапсыру және (немесе) пайдалануға қабылдау, сондай-ақ оларды сапасыз жөндеу арқылы көрініс табады.

Пайдалануға тапсыру және (немесе) пайдалануға қабылдау — салынған (реконструкцияланған және т.б.) объектіні орындаушының тапсыруы және оны арнайы уәкілетті тұлғалардың қатаң белгіленген тәртіппен қабылдауы рәсімі.

Объектіні пайдалануға қабылдау құжаттаманы, объектінің нақты жай-күйін тексеруді, оны қолданысқа енгізуді (технологиялық циклге қосуды), жұмысты бастауды және пайдалануды қамтиды. Мәселен, заманауи технологиялармен және жабдықтармен қамтамасыз етілмеген, қауіпсіздік талаптарына сәйкес келмейтін кәсіпорындарды, құрылыстарды, ғимараттарды және өзге де объектілерді пайдалануға беруге тыйым салынады.

Сапасыз деп сапасы төмен, ақаулары бар, оларды елеулі қайта өңдеусіз мақсаты бойынша мүлдем пайдалануға болмайтын, ал тиісті түрде пайдаланған жағдайда олар үшін белгіленген кепілдік пайдалану мерзімдеріне шыдамаған құрылыс объектілері танылады.

Аяқталмаған құрылыс деп тапсырыс беруші белгіленген тәртіппен пайдалануға енгізу үшін қабылдамаған және мақсаты бойынша пайдаланылмайтын (тұру, қызмет көрсету, өнім шығару, пайда алу және пайдаланудың басқа да түрлері) құрылыс объектісі түсініледі. Шарт талаптарына немесе жобалық құжаттамаға сәйкес келмейтін объектілерге заңнамада белгіленген тәртіппен бекітілген құжаттамадан ауытқып салынған немесе оны бекіткен органның рұқсатынсыз оған өзгерістер енгізілген объектілер жатуы мүмкін.

Жоба — жеке және заңды тұлғалардың немесе мемлекеттің адамның тіршілік етуі мен өмір сүруіне қажетті жағдайларды қамтамасыз ету жөніндегі ой-ниеті, ол сәулет, қала құрылысы және құрылыс құжаттамасы (сызбалар, графикалық және мәтіндік материалдар, инженерлік және сметалық есептеулер) түрінде ұсынылады. Жобалық құжаттама мыналарды қамтиды: аумақты көгалдандыру, оны сыртқы безендіру, монументтік немесе сәндік өнер туындыларын орналастыру және орнату (тұрғызу) жобалары; қала құрылысы жобасы; құрылыс жобасы; сәулет жобасы.

Жөндеу — жөндеу объектісінің жалпы алғанда да, оның жекелеген конструкцияларының да бастапқы пайдалану сапасын сақтау немесе қалпына келтіруге бағытталған техникалық іс-шаралар кешені. Сапасыз жөндеу кезінде құрылыс объектілері ақаулардың салдарынан мақсаты бойынша пайдалануға жарамсыз болады немесе ішінара ғана пайдаланылуы мүмкін.

Қылмыстың міндетті белгісі — сапасыз құрылыс пен туындаған зардаптардың арасындағы себепті байланыс. Осы санаттағы істер бойынша сараптама жүргізу қажет.

Егер сапасыз салынған, аяқталмаған немесе шарт талаптары мен жобалық құжаттамаға сәйкес келмейтін ғимараттар мен құрылыстарды, автомобиль жолдарын, тоннельдерді, электр станцияларын, тұрғын үйлерді немесе өзге де құрылыс объектілерін пайдалануға тапсыру және (немесе) пайдалануға қабылдау, сондай-ақ оларды сапасыз жөндеу диспозицияда көрсетілген зардаптарға әкеп соқпаса, онда бұл әрекеттер тәртіптік, әкімшілік немесе азаматтық-құқықтық жауаптылыққа әкеп соғуы мүмкін.

Қылмыс құрамының құрылымы бойынша ол материалдық құрамға жатады. Қылмыс адамның денсаулығына абайсызда ауырлығы орташа немесе ауыр зиян келтірілген сәттен бастап аяқталған деп есептеледі.

Қылмыстың субъективтік жағы кінәнің абайсыздық және қасақаналық нысандарымен сипатталады. Сапасыз салынған, аяқталмаған немесе шарт талаптары мен жобалық құжаттамаға сәйкес келмейтін ғимараттар мен құрылыстарды, автомобиль жолдарын, тоннельдерді, электр станцияларын, тұрғын үйлерді немесе өзге де құрылыс объектілерін пайдалануға тапсыру және (немесе) пайдалануға қабылдау, сондай-ақ оларды сапасыз жөндеу саналы түрде (қасақана) және санасыз түрде жүзеге асырылуы мүмкін. Саналы түрде бұзушылық жасалған жағдайда қылмыстық жауаптылық күшейтілуге тиіс. Кінәлінің зардаптарға қатынасы абайсыздықпен сипатталады.

Қылмыстың субъектісі — арнайы субъект. Оларға құрылыс ұйымдарының басшылары (мысалы, құрылыс ұйымының бастығы, бас инженері), жұмыс өндірушілер және құрылыс сапасын бақылауды жүзеге асыратын лауазымды адамдар (мысалы, қабылдау комиссиясының мүшелері, бас инженер, сәулет-құрылыс бақылауының өкілдері) жатуы мүмкін. Осы құқық бұзушылық үшін жауаптылық 16 жастан басталады.

Адамның абайсызда өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соғу (ҚК-нің 278-бабының 2-бөлігі) саралаушы белгілер болып табылады.

Адамның абайсызда өлуіне себеп болу кінәлінің кәсіби қызметін жүзеге асыру процесінде сапасыз салынған, аяқталмаған немесе шарт талаптары мен жобалық құжаттамаға сәйкес келмейтін ғимараттар мен құрылыстарды, автомобиль жолдарын, тоннельдерді, электр станцияларын, тұрғын үйлерді немесе өзге де құрылыс объектілерін пайдалануға тапсыру және (немесе) пайдалануға қабылдау, сондай-ақ оларды сапасыз жөндеу нәтижесінде жәбірленушінің өмірінен айыру арқылы көрініс табады.

Өзге де ауыр зардаптар деп адамдардың жаппай ауруға шалдығуын, жұқтыруын, сәулеленуін немесе улануын; халықтың денсаулығы мен қоршаған ортаның жай-күйінің нашарлауын; техногендік немесе экологиялық апаттың, төтенше экологиялық жағдайдың туындауын; ірі немесе аса ірі залал келтіруді; мемлекет қауіпсіздігіне қатер төндіруді, апат немесе авария туындатуды; келтірілген зиянның ауырлығын көрсететін өзге де зардаптарды түсіну қажет.

Екі немесе одан да көп адамның абайсызда өліміне әкеп соғу ерекше саралаушы белгі болып табылады (ҚК-нің 278-бабының 3-бөлігі).

ҚР ҚК 278-бабының 1-бөлігінде көзделген әрекет онша ауыр емес қылмыстарға жатады.

ҚР ҚК 278-бабының 2 және 3-бөліктерінде көзделген әрекеттер ауырлығы орташа қылмыстарға жатады.

Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме, авторы — Исидор Шамилович Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер даулары Қорғау Арбитраждық Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар