Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 257-бабына түсініктеме. Террористік топ құру, оған басшылық ету және оның қызметіне қатысу
1. Террористік топ құру, сол сияқты оған басшылық ету —
мүлкі тәркіленіп, Қазақстан Республикасының азаматтығынан айыра отырып немесе онсыз он жылдан он жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
2. Террористік топтың қызметіне немесе ол жасайтын терроризм актілеріне қатысу —
мүлкі тәркіленіп, сегіз жылдан он екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген іс-әрекеттерді адамның өзінің қызмет бабын пайдалана отырып не қоғамдық бірлестік көшбасшысының жасауы —
мүлкі тәркіленіп, Қазақстан Республикасының азаматтығынан айыра отырып немесе онсыз он екі жылдан он бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Аталған қылмыстың қоғамдық қауіптілігі оның қоғам қауіпсіздігіне қатер төндіруімен, терроризм актілерін жасау қаупінің туындауымен, адамдардың қаза табу, елеулі мүліктік залал келтіру немесе өзге де қоғамдық қауіпті зардаптардың туындау қаупінің пайда болуымен сипатталады.
Осы қылмыстың объектісі — қоғамдық қауіпсіздік.
Қылмыстың объективтік жағы террористік топ құрудан, сондай-ақ оған басшылық етуден көрінеді.
ҚК-нің 3-бабының 31) тармағына, «Терроризмге қарсы іс-қимыл туралы» ҚР Заңының 1-бабының 15) тармағына сәйкес террористік топ деп бір немесе бірнеше террористік қылмыс жасау мақсатын көздейтін ұйымдасқан топты түсіну керек.
Ұйымдасқан топ сияқты террористік топқа да мынадай белгілер мен сипаттамалар тән: тұрақтылық, құрамының тұрақтылығы, мүшелері арасындағы тығыз өзара байланыс, олардың іс-әрекеттерінің үйлесімділігі, қылмыстық қызметтің нысандары мен әдістерінің тұрақтылығы, оның өмір сүру ұзақтығы.
Террористік топ құру — нәтижесінде терроризм актілерін жасау үшін бірнеше адамның бірігуі орын алған кез келген әрекеттерді жасау.
ҚК-нің 3-бабының 30) тармағына сәйкес, террористік деп ҚК-нің 170, 171, 173, 177, 178, 184, 255, 256, 257, 258, 259, 260, 261, 269, 270-баптарында жауаптылық көзделген қылмыстар танылады.
Террористік топқа басшылық ету жекелеген адамдардың немесе террористік топтардың қызметінің жалпы бағытын айқындауды, қол сұғу объектілерін таңдауды, қол сұғу тәсілін таңдауды, қылмыстық құрылым мүшелері арасындағы тәртіпті қамтамасыз етуді және міндеттерді бөлуді, террористік топтың қызметін үйлестіруді, террористік қызмет жоспарларын бекітуді және т.б. білдіреді.
Қылмыс құрамы өзінің құрылымы бойынша формальды болып табылады. Қылмыс топ құрылған немесе нақты қалыптасқан сәттен бастап, яғни бірнеше адамның топқа бірігуі кезінен бастап аяқталған деп танылады.
Субъективтік жағынан алғанда, іс-әрекет террористік топ құру немесе оған басшылық ету, сондай-ақ террористік құрылымға қатысу жөніндегі өз әрекеттерінің қоғамдық қауіпті сипатын сезінуінен, кінәлі адамның осындай әрекеттер нәтижесінде террористік топтардың жұмыс істейтінін алдын ала білуінен және соны қалауынан көрінетін тікелей қасақаналық түріндегі кінәмен сипатталады.
Субъектісі — 16 жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.
ҚР ҚК-нің 257-бабының 2-бөлігі бойынша жауаптылық террористік топтың қызметіне немесе ол жасайтын терроризм актілеріне қатысқан жағдайларда туындайды.
Террористік топтың қызметіне немесе ол жасайтын терроризм актілеріне қатысу деп тек жасалатын терроризм актілеріне тікелей қатысуды ғана емес, сондай-ақ осы террористік топтың мүддесі үшін өзге де әрекеттерді орындауды: қаржыландыруды, көлікпен қамтамасыз етуді, террористік ұйым мүшелерін жүйелі түрде жасыруды тану қажет. ҚР ҚК-нің 257-бабы бойынша террористік топқа қатысқаны үшін қылмыстық жауаптылық осы топтың қатысушылары оның заңсыз екенін және өздерінің оған тиесілі екенін сезініп, террористік мақсаттарды іске асыру үшін әрекет еткен жағдайларда туындайды.
Топтың қызметіне қатысу деп топ құрамына кіруді (мысалы, ант қабылдау, террористік қызметпен айналысатын ұйымға мүшелікке өту, топ басшысының тапсырмалары мен нұсқауларын орындау) түсіну керек. Адамның топқа қатысу нысанындағы қылмыстық құқық бұзушылығы террористік қызметті жүзеге асыруға не террористік бағыттағы бір немесе бірнеше қылмысты дайындауға немесе жасауға қатысу ниетімен топ құрамына кірген сәттен бастап аяқталған болып есептеледі.
Террористік топқа қатысушылар нақты террористік қылмыс жасаған жағдайда, олардың әрекеттері ҚР ҚК-нің 257-бабының 2-бөлігінде және ҚК-нің тиісті баптарында (мысалы, 255, 256, 259-баптарында) көзделген қылмыстардың жиынтығы бойынша саралануға тиіс.
ҚР ҚК-нің 257-бабының 3-бөлігі осы баптың 1 немесе 2-бөліктерінде көзделген әрекеттерді адамның өзінің қызмет бабын пайдалана отырып не қоғамдық бірлестік көшбасшысының жасағаны үшін жауаптылықты белгілейді (осы белгілердің сипаттамасын ҚР ҚК-нің 256-бабының 2-бөлігіне берілген түсініктемеден қараңыз).
ҚР ҚК-нің 257-бабының 3-бөлігінде көзделген қылмыстың субъектісі — арнаулы. Ол өзінің қызмет бабын пайдаланатын адам немесе қоғамдық бірлестіктің көшбасшысы болып табылады.
ҚР ҚК-нің 257-бабының 1 және 3-бөліктерінде көзделген әрекеттер аса ауыр қылмыстарға жатады.
ҚР ҚК-нің 257-бабының 2-бөлігінде көзделген әрекет ауыр қылмыстарға жатады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне Иcидор Шамилович Борчашвилидің 2021 жылғы түсініктемесі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес беру Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
