665-бапқа түсініктеме. Прокурорға, тергеушіге және анықтау органына, сот орындаушысына, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің сот приставына келмеу  

     1. Прокурордың, тергеушінің, анықтау органының шақыруы бойынша айғақтар беру үшін сот орындаушысына, сот приставына атқарушылық іс жүргізу мәселелері бойынша келмеу, сол сияқты көрінеу жалған айғақтар беруден бас тарту немесе беру -

     Жеке тұлғаларға - үш, лауазымды адамдарға-он айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     2. Прокурордың, тергеушінің, анықтаушының заңда белгіленген негіздерде және тәртіппен қойылған талаптарын орындамау, -

     Жеке тұлғаларға - жиырма, лауазымды адамдарға-елу айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға не бес тәулікке дейін әкімшілік қамаққа алуға әкеп соғады.

     Қарастырылып отырған әкімшілік азаптың жалпы объектісі-мемлекеттік билік институтының қалыпты қызметі.  

     Прокурор, тергеуші, анықтау органы, сот орындаушысы және сот приставы қызметінің белгіленген тәртібін қамтамасыз ететін қоғамдық қатынастар рулық объект болып табылады.

     Қарастырылып отырған әкімшілік азаптың 1-бөлігінің объективті жағы іс-әрекет түрінде де, әрекетсіздік түрінде де көрінеді. Бұл ретте, баламалы іс-әрекеттер үшін жауапкершілік туындайды:

     Әрекетсіздік:

     - айғақтар беру үшін прокурордың, тергеушінің, анықтау органының шақыруы бойынша келмеуі;

     - атқарушылық іс жүргізу мәселелері бойынша сот орындаушысына, сот приставына келмеу;

     - әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша айғақтар беруден бас тарту.

     Әрекеттер:

     - әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша көрінеу жалған айғақтар беру.

     Орыс тілінің түсіндірме сөздігінде келмеу дегеніміз-болмау; бір жерге келмеу.

     Қылмыстық процеске қатысатын адамдарды жауап алуға шақыру үшін Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексімен регламенттелген белгілі бір тәртіп бар екенін атап өтеміз. Мәселен, куә, жәбірленуші, күдікті сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адам шақыру қағазымен жауап алуға шақырады. Шақыру қағазы жауап алуға шақырылған адамға қолхатпен беріледі не Байланыс құралдарының көмегімен беріледі.  

     Бұл ретте, шақыру қағазын алған адам белгіленген мерзімде келуге не сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адамға дәлелді болуы тиіс келмеу себептері туралы алдын ала хабарлауға міндетті (ҚІЖК-нің 208-бабы).

     Сонымен қатар, "Прокуратура туралы" Заңның ережелеріне сәйкес, лауазымды адамдар мен азаматтарды прокуратура органдарына шақыру, Төтенше жағдайлар туындаған немесе осы жағдайлар кезінде алдын алуға болмайтын жағдайларды қоспағанда, шақырылатын адамның уақтылы келуі және түсініктеме беру үшін дайындалуы үшін жеткілікті мерзімі болатындай есеппен прокурордың мәртебесі мен құзыретін сақтай отырып жүргізіледі (с. 5 б. 45).

     Келмеудің дәлелді себебі азаматтың өзі немесе оның жақын адамының ауруы болуы мүмкін, егер оларға қамқорлық жасайтын ешкім болмаса немесе тәуелсіз объективті жағдайларға келудің мүмкін невозможстігі. Бұл ауа-райының, көліктің, техногендік апаттар мен апаттардың барлық түрлері, нәтижесінде үйден көрсетілген жерге дейінгі қашықтықты еңсеру қиынға соғады немесе мүмкін болмайды.

     Өз кезегінде, атқарушылық іс жүргізуге қатысушыларды сот орындаушысына немесе сот орындаушысына шақыру тәртібі "атқарушылық іс жүргізу туралы", "сот орындаушылары туралы"Заңмен регламенттелген:

     - атқарушылық іс жүргізуге қатысушылар атқарушылық іс-әрекеттер туралы және мәжбүрлеп орындау шаралары туралы хабарламамен хабардар етіледі немесе сот орындаушысына не атқарушылық іс-әрекеттер жасалған жерге шақыру қағазымен шақырылады;

     Әкімшілік іс жүргізуге қатысушылардың келу міндеті ӘҚБтК-де бекітілген.  

     "Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы" Заңның 35-1-бабының 3-тармағына сәйкес шақыру туралы тиісті түрде хабарланған борышкердің келмеуінің дәлелді себептері: борышкердің келу мүмкіндігінен айыратын ауру, жақын туыстарының қайтыс болуы, дүлей зілзалалар, борышкердің белгіленген мерзімде келу мүмкіндігінен айыратын өзге де себептер деп танылады. Борышкер белгіленген мерзімде шақыру бойынша келуге кедергі келтіретін дәлелді себептердің болуы туралы өзі шақырылған сот орындаушысын хабардар етуге міндетті.

     Осылайша, егер адам тиісті түрде хабардар етілсе және оның келмеуінің дәлелді себептері анықталмаса, баптың қаралатын бөлігі бойынша әкімшілік жауапкершілік туындайды.  

     2017 жылдың маусым айында Ақтау қаласында болған мысал келтірейік: "Ақтау қаласының мамандандырылған әкімшілік соты азаматтарға қатысты әкімшілік істі қарады. Сот актісін орындау бойынша түсіндірме беру үшін 2017 жылғы 08 мамырда сағат 15.00-де келгені туралы сот орындаушысының шақыру қағазын алған және көрсетілген уақытта дәлелді себептерсіз келмеген ф.

     Сот грды тануға шешім қабылдады. Қазақстан Республикасы ӘҚБтК 665-бабының 1-бөлігі бойынша кінәлі ф. (прокурорға, тергеушіге және анықтау органына, сот орындаушысына, сот приставына келмеу) және 6807 теңгеге тең үш айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде әкімшілік айыппұл түрінде әкімшілік жаза тағайындалсын".

     Сондай-ақ, алимент өндіріп алудың негізгі проблемаларының бірі борышкерлердің сот орындаушыларына келуден жалтаруы болып табылады.

     Баптың қаралатын бөлігінің объективті тарапы қамтитын әрекетсіздіктің келесі түрі Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша айғақтар беруден бас тарту болып табылады.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша айғақтар беруден бас тарту талап етілетін іс – әрекетті жасаудан-айғақтар беруден бас тартудың жеке фактісінде көрсетіледі.  

     Сонымен бірге, ҚР Қылмыстық кодексінде куә мен жәбірленушінің сотта немесе сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында айғақтар беруден бас тартқаны үшін жауаптылығын көздейтін бәсекелес норма бар (ҚК 421-бабы).  

     Айта кетейік, "атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы" заңда айғақтар беруден бас тартқаны үшін әкімшілік жауапкершіліктің болуы туралы нақты көрсетілмеген. Сонымен қатар, ӘҚБтК әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша куә ретінде қатысатын адамға әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілеттік берілген органға (лауазымды адамға) айғақтар беруден бас тартқаны үшін әкімшілік жауаптылық туралы және осы әрекеттерді сотта жасағаны үшін қылмыстық жауаптылық туралы ескертілетінін тікелей көздейді. Әкімшілік іс жүргізудің басқа қатысушыларының осы міндеті туралы ӘҚБтК - де көрсетілмеген.  

     Сонымен бірге, ӘҚБтК адам әкімшілік іс бойынша айғақтар беруден босатылуы мүмкін жағдайларды да көздейді. Осылайша, ешкім өзіне, жұбайына (зайыбына) және шеңбері заңмен белгіленген жақын туыстарына қарсы куәлік беруге міндетті емес; діни қызметкерлер оларға сеніп тапсырылғандарға қарсы куәлік беруге міндетті емес (19-бап).

     Қаралып отырған баптың 1-бөлігі бойынша жауапкершілік туындайтын жалғыз әрекет Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша көрінеу жалған айғақтар беру болып табылады.

     Іске куә ретінде қатысатын адам іс бойынша өзіне белгілі барлық нәрсені шынайы хабарлауға және қойылған сұрақтарға жауап беруге, тиісті хаттамада оның айғақтарын енгізудің дұрыстығын өз қолымен куәландыруға міндетті. Әкімшілік іс жүргізудің басқа қатысушыларының осы міндеті туралы ӘҚБтК - де көрсетілмеген.

     Айта кету керек, ҚР Қылмыстық кодексінде куә мен жәбірленушінің көрінеу жалған айғақтар бергені үшін жауапкершілігін көздейтін бәсекелес норма бар (ҚК 420-бабы).

     Қаралып отырған Әкімшілік құқық бұзушылықтың 1-бөлігінің субъектілері деп белгіленген тәртіппен прокурорға, тергеушіге, анықтау органына, сот орындаушысына немесе сот приставына шақыру қағаздары жіберілген жеке және лауазымды адамдар танылады. ӘҚБтК-нің 30-бабына сәйкес лауазымды адам қызметтік міндеттерін орындамауына немесе тиісінше орындамауына байланысты әкімшілік құқық бұзушылық жасалған жағдайда әкімшілік жауаптылыққа тартылады.

     Қарастырылып отырған әкімшілік азаптың 1-бөлігінің субъективті жағы тікелей және жанама ниет түріндегі кінәмен сипатталады. Тікелей ниеттің болуы адамның өзінің келмеуінің немесе айғақтар беруден бас тартуының құқыққа қайшы сипатын, сондай-ақ көрінеу жалған айғақтар беруде білетінін, өз әрекеттерінен зиянды салдардың басталуын болжайтынын және олардың басталуын қалайтынын білдіреді.  

     Жанама ниет адамның өз іс-әрекетінің құқыққа қайшы сипатын (айғақтар беруден келмеу немесе бас тарту, сол сияқты көрінеу жалған айғақтар беру) білетінін, зиянды зардаптардың туындауын тікелей қаламайтынын, бірақ оларға саналы түрде жол беретінін не оларға немқұрайлы қарайтынын көздейді.

     Қаралып отырған әкімшілік азаптың 2-бөлігінің объективті жағы заңда белгіленген негіздерде және тәртіппен қойылған прокурордың, тергеушінің, анықтаушының талаптарын орындамау - әрекетсіздік нысанында көрсетіледі.  

     Осылайша, Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу кодексіне сәйкес қылмыстық қудалау органының (прокурордың, тергеушінің, анықтаушының) заңға сәйкес қойған талаптары барлық мемлекеттік органдардың, ұйымдардың, лауазымды адамдар мен азаматтардың орындауы үшін міндетті және ол белгілеген мерзімде, бірақ үш тәуліктен кешіктірілмей орындалуы тиіс.

     Талаптарды орындамау деп оларды елемеу, қылмыстық қудалау органының атына тиісті жазбаша жауаптар бермеу түсініледі.  

     Қаралып отырған Әкімшілік құқық бұзушылықтың 2-бөлігінің субъектісі жеке және лауазымды адамдар болып табылады.  

ӘҚБтК-нің 30-бабына сәйкес лауазымды адам қызметтік міндеттерін орындамауына немесе тиісінше орындамауына байланысты әкімшілік құқық бұзушылық жасалған жағдайда әкімшілік жауаптылыққа тартылады.  

     ӘҚБтК-нің 655-бабының 2-бөлігі бойынша әкімшілік жауапкершіліктің басталуының міндетті белгісі дәлелді себептерсіз талаптарды орындамау болып табылады.  

     Қарастырылып отырған әкімшілік азаптың 2-бөлігінің субъективті жағы тікелей және жанама ниет түріндегі кінәмен сипатталады. Тікелей ниеттің болуы адамның прокурордың, тергеушінің, анықтаушының талаптарын орындамаудың заңсыз сипатын түсінетінін, өз әрекеттерінен зиянды салдардың басталуын болжайтынын және олардың басталуын қалайтынын білдіреді.

     Жанама ниет адамның прокурордың, тергеушінің, анықтаушының талаптарын орындамаудың заңсыз сипатын білетіндігін, зиянды салдардың туындауын тікелей қаламайтынын, бірақ оларға саналы түрде жол беретінін немесе оларға немқұрайлы қарайтынын көздейді.  

     ӘҚБтК-нің 684-бабының 1-бөлігі негізінде ӘҚБтК-нің 665-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі істер мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттардың судьяларының қарауына жатады.

     ӘҚБтК нің 804 бабының 1 бөлігіне сәйкес осы құқық бұзушылық бойынша хаттама:

     пп.1) ішкі істер органдарының осыған уәкілеттік берілген лауазымды адамдары;

     пп. 30) сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің осыған уәкілеттік берілген лауазымды адамдары;  

     пп.56) мемлекеттік сот орындаушылары;

     пп. 57) сот төрағасы немесе сот отырысына төрағалық етуші уәкілеттік берген сот приставтары және соттардың басқа да қызметкерлері;  

     пп. 68) Экономикалық тергеу қызметінің осыған уәкілеттік берілген лауазымды адамдары.  

     Айта кетейік, "атқарушылық іс жүргізу туралы" ҚР Заңының 126-бабының 1-бөлігінің 2-тармағына сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттаманы сот орындаушысы (жекеден басқа) жасауға құқылы. Сонымен, сот актілерінің көпшілігі орындалатын жеке сот орындаушылары әкімшілік бұзушылықтар анықталған кезде әділет органдарына хаттама жасау туралы ұсыныс жасауға мәжбүр.  

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы