23-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің іс жүргізу шешімдеріне дауласу және іс жүргізу әрекеттеріне шағымдану бостандығы
1. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша хаттамалар жасауға уәкілеттік берілген органның (лауазымды адамның) әрекеттеріне шағым жасалуы мүмкін, ал әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілеттік берілген соттың, органның (лауазымды адамның) шешімдеріне осы Кодексте белгіленген тәртіппен дау айтылуы мүмкін.
2. Іске қатысушы адамның осы Кодексте белгіленген тәртіппен әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша қаулыларды қайта қарауға құқығы бар.
3. Шағымды берген адамға зиян келтіруге немесе оның мүддесі үшін берілген адамға зиян келтіруге жол берілмейді.
Қаралып отырған қағидат ҚР Конституциясының 13-бабының 2-бөлігінде көзделген азаматтардың конституциялық құқығынан, әркімнің өз құқықтары мен бостандықтарын сотта қорғауға құқығы бар екендігі туралы, сондай-ақ ҚР Конституциясының 76-бабының 2-тармағында " сот билігі Конституция, заңдар негізінде туындайтын барлық істер мен дауларға қолданылады, өзге де нормативтік құқықтық актілер, Республиканың халықаралық шарттары".
Түсіндірілетін баптың 1-бөлігі іс жүргізуге қатысушылардың әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы құқығын түсіндіреді:
1) Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша хаттамалар жасауға уәкілетті органдардың (лауазымды адамның) әрекеттеріне шағымдануға;
2) сот шешімдеріне дау айту;
3) әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілетті органның (лауазымды адамның) шешімдеріне дау айтуға құқылы.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамалар жасауға құқығы бар органдар (лауазымды адамдар) ӘҚБтК-нің 804-бабында көрсетілген. Әкімшілік жазаны қарауға және қолдануға құқығы бар ӘҚБтК-нің 685-735-баптарында көрсетілген органдардың уәкілетті лауазымды тұлғаларына да осындай құқық берілді.
Органның (лауазымды адамның) әрекеттері деп Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғау жөніндегі іс-қимылдар бастапқы кезеңі болып табылатын әкімшілік іс жүргізудің кез келген сатысында жүзеге асырылатын әкімшілік-процестік іс-әрекеттер (әрекетсіздік) түсінілуі тиіс.
ӘҚБтК 802-бабының 4-бөлігі негізінде Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қамтамасыз ету шараларын қолдану туралы бірінші хаттама жасалған кезден бастап қозғалған болып есептеледі. ӘҚБтК-нің 785-бабының 3-бөлігіне сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қамтамасыз ету шаралары іс бойынша іс жүргізу кезеңінде, сондай-ақ Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыны орындау сатысында әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғалғанға дейін (жеке тексеруден, жеке тұлғаның жанындағы заттарды тексеруден басқа) қолданылуы мүмкін ӘҚБтК 802-бабының 4-бөлігі негізінде Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қамтамасыз ету шараларын қолдану туралы бірінші хаттама жасалған кезден бастап қозғалған болып есептеледі. ӘҚБтК-нің 785-бабының 3-бөлігіне сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қамтамасыз ету шаралары іс бойынша іс жүргізу кезеңінде, сондай-ақ Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыны орындау сатысында әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғалғанға дейін (жеке тексеруден, жеке тұлғаның жанындағы заттарды тексеруден басқа) қолданылуы мүмкін. Сонымен, әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасалғанға дейін лауазымды тұлғалардың іс-әрекеттеріне шағымдануға болады.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын органның (лауазымды адамның) әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) және шешімдеріне шағымдану тетігі ӘҚБтК-нің 44-тарауында көзделген. Сонымен қатар, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын лауазымды адамның әрекеттеріне жоғары тұрған органға (лауазымды адамға) және (немесе) сотқа шағымдануға рұқсат етіледі. Жоғары тұрған органға (лауазымды адамға) алдын ала жүгіну сотқа шағым беруӘкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын органның (лауазымды адамның) әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) және шешімдеріне шағымдану тетігі ӘҚБтК-нің 44-тарауында көзделген. Сонымен қатар, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын лауазымды адамның әрекеттеріне жоғары тұрған органға (лауазымды адамға) және (немесе) сотқа шағымдануға рұқсат етіледі. Жоғары тұрған органға (лауазымды адамға) алдын ала жүгіну сотқа шағым беру үшін міндетті шарт болып табылмайды және оны соттың кейіннен мәні бойынша қарауға және шешуге қабылдауына кедергі келтірмейді.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілетті соттың, органның (лауазымды адамның) шешімдеріне дау айту тәртібі ӘҚБтК-нің 43-1, 44-1, 45 және 46-тарауларымен регламенттелген.
Зерттелетін баптың 2-бөлігі іске қатысушы адамның Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша қаулыларды қайта қарау құқығын көздейді.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша қаулыларды қайта қарау ӘҚБтК-нің 45, 46 және 47-тараулары негізінде жүзеге асырылады. Сонымен қатар, енгізілген жаңа институт (47-тарау әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істер бойынша заңды күшіне енген қаулыларды, айыппұл төлеу қажеттігі туралы нұсқамаларды және шағымдарды, апелляциялық өтініштерді, прокурордың жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша наразылықтарын қарау нәтижелері бойынша қаулыларды қайта қарау) АІЖК және ҚІЖК-мен ұқсастығы бойынша қатысушы адаменгізілген жаңа институт (47-тарау әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істер бойынша заңды күшіне енген қаулыларды, айыппұл төлеу қажеттігі туралы нұсқамаларды және шағымдарды, апелляциялық өтініштерді, прокурордың жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша наразылықтарын қарау нәтижелері бойынша қаулыларды қайта қарау) АІЖК және ҚІЖК-мен ұқсастығы бойынша қатысушы адамдардың құқықтарын қорғауды неғұрлым толық іске асыру мүмкіндігін қамтамасыз етті әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізу.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша қаулылар, айыппұл төлеу қажеттігі туралы нұсқамалар және шағымдарды, наразылықтарды қарау нәтижелері бойынша қаулылар жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша қайта қаралуы мүмкін. Жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша қаулыларды, нұсқамаларды қайта қарау үшін негіздер болып табылады:
1) жәбірленушіге белгілі болмаған және белгілі бола алмайтын іс үшін елеулі мән-жайлар;
2) заңды күшіне енген сот үкімімен белгіленген куәнің көрінеу жалған айғақтары, сарапшының көрінеу жалған қорытындысы, көрінеу қате аудармасы, әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттаманың не айыппұл төлеу қажеттігі туралы нұсқаманың, заңсыз не негізсіз қаулы шығаруға әкеп соққан құжаттардың не заттай дәлелдемелердің түпнұсқалығы;
3) әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуге қатысушылардың, іске қатысатын басқа да адамдардың не олардың өкілдерінің заңды күшіне е3) әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуге қатысушылардың, іске қатысатын басқа да адамдардың не олардың өкілдерінің заңды күшіне енген сот үкімімен белгіленген қылмыстық іс-әрекеттері немесе осы істі қарау кезінде жасалған судьялардың, уәкілетті органдардың (лауазымды адамдардың) қылмыстық іс-әрекеттері;
4) осы қаулыны шығаруға негіз болған өзге мемлекеттік органның (лауазымды адамның) шешімінің, үкімінің, ұйғарымының немесе қаулысының не құқықтық актісінің күшін жою;
5) ҚР Конституциялық Кеңесінің осы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істе қолданылған заңды немесе өзге де нормативтік құқықтық актіні конституциялық емес деп тануы.
Түсініктеме берілген баптың 3-бөлігіне сәйкес шағым берген адамға зиян келтіруге немесе оның мүддесі үшін берілген адамға зиян келтіруге жол берілмейді.
Мұндай құқыққа қайшы әрекеттер анықталған жағдайда ӘҚБтК-нің 100-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілік туындайды. ӘҚБтК-нің 100-Мұндай құқыққа қайшы әрекеттер анықталған жағдайда ӘҚБтК-нің 100-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілік туындайды. ӘҚБтК-нің 100-бабы бойынша жеке тұлғалардың әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасамай бұзылған құқықтарды қалпына келтіру туралы өтінішпен жүгінуге құқығы бар екенін атап өткен жөн (ӘҚБтК 807-бабының 4-бөлігі). Сонымен қатар, ӘҚБтК 805-бабының 1-тармағына сәйкес прокурор өзінің қаулысымен Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғауға құқылы.
Әкімшілік жаза қолдану туралы шешімді мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттардыңӘкімшілік жаза қолдану туралы шешімді мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттардың судьялары шығаруға құқылы.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Вларпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М.Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, . М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В.
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
