115-бапқа түсініктеме. "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы"Қазақстан Республикасының Кодексіне жер қойнауы учаскесін бөлу  

1. Көмірсутектерді барлауға және өндіруге арналған келісімшарт бойынша жер қойнауы учаскесін бөлу жер қойнауын пайдаланушының өтініші бойынша мынадай жағдайларда жүргізіледі:

1) барлау учаскесінің бір бөлігін бөлу-егер әрбір бөліктің шегінде жер қойнауын пайдаланушы бекіткен және осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында көзделген сараптамалардың оң қорытындыларын алған табылған кенжардың (кенжарлар жиынтығының) болжамды контурлары орналасса, мұндай кенжарды (кенжарлар жиынтығын)Бағалау жөніндегі жұмыстарды көздейтін барлау жұмыстарының жобасына толықтырулар енгізіледі;

2) барлау учаскесін бөлу-егер барлау мен өндіруге арналған келісімшартта екі немесе одан да көп барлау учаскелері бекітілсе, олардың әрқайсысының шегінде жер қойнауын пайдаланушы бекіткен және осы Кодексте және республиканың өзге де заңдарында көзделген оң қорытындылар алған табылған кен орнының (кен орындарының жиынтығының) болжамды контурлары орналасады

Қазақстан сараптама осындай кен орнын (кен орындарының жиынтығын)Бағалау жөніндегі жұмыстарды көздейтін барлау жұмыстарының жобасына толықтыру;

3) өндіру учаскесін бөлу – егер барлау мен өндіруге арналған келісімшартта кемінде бір барлау учаскесі және кемінде бір өндіру учаскесі бекітілсе;

4) өндіру учаскесін бөлу – егер барлау мен өндіруге арналған келісімшартта екі немесе одан да көп өндіру учаскесі бекітілсе.

2. Бөлу бір мезгілде мынадай шарттар сақталған кезде жүргізіледі:

1) жер қойнауы учаскесін бөлу жүргізілетін барлауға және өндіруге арналған келісімшарт осы Кодекс қолданысқа енгізілгеннен кейін жасалған және құзыретті орган бекітетін көмірсутектерді барлауға және өндіруге арналған үлгілік келісімшартқа сәйкес келеді;

2) Егер жер қойнауын пайдалану құқығы кепілмен ауыртпалық түссе, кепіл ұстаушының бөлуге алдын ала келісімі болады;

3) жер қойнауын пайдаланушының жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт бойынша құзыретті органның хабарламасында көрсетілген міндеттемелерін жоймаған бұзушылықтары жоқ.

Осы баптың 1-тармағының 4) тармақшасының мақсаттары үшін бөлінетін учаске бойынша жер қойнауын пайдаланушымен үлестес болып табылмайтын тұлғаға жер қойнауын пайдалану құқығын иеліктен шығару жөніндегі міндеттеме өндіру учаскесін бөлудің қосымша шарты болып табылады.

3. Жер қойнауы учаскесін бөлу учаскені бөлу жүргізілетін жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа өзгерістер енгізу және бөлінген жер қойнауы учаскесі бойынша жер қойнауын пайдалануға арналған жеке келісімшарт жасасу арқылы ресімделеді.

4. Бөлінген жер қойнауы учаскесі бойынша барлау кезеңі, Дайындық кезеңі немесе өндіру кезеңі және жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттың өзге де талаптары учаске бөлінген жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттың талаптарына сәйкес келуге тиіс.

5. Жер қойнауы учаскесін бөлу туралы өтініште:

1) жер қойнауын пайдаланушының Тегі, Аты, Әкесінің аты (егер ол жеке басын куәландыратын құжатта көрсетілсе), атауы;

2) жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттың нөмірі мен тіркелген күні;

3) жер қойнауын пайдалануға арналған жеке келісімшартқа бөлу болжанатын жер қойнауы учаскесіне (оның бір бөлігіне) нұсқау.

6. Өтінішке қосымша қоса беріледі:

1) жер қойнауын пайдаланушы осы Кодекстің 110-бабына сәйкес жер қойнауының азайтылған негізгі учаскесін белгілейтін, келісімшартқа қосымшасы бар келісімшартқа қол қойған толықтыру;

2) өтініш беруші қол қойған, құзыретті орган бекітетін көмірсутектерді барлауға және өндіруге немесе өндіруге арналған үлгілік келісімшартқа сәйкес әзірленген және осы баптың 4-тармағының талаптарына сәйкес келетін көмірсутектерді барлауға және өндіруге немесе өндіруге арналған келісімшарт.

7. Өтініш құзыретті органға келіп түскен күннен бастап жиырма жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Өтінішті қарау нәтижелері бойынша құзыретті орган жер қойнауы учаскесін бөлу туралы шешім қабылдайды немесе учаскені бөлуден бас тартады.

8. Құзыретті орган жер қойнауы учаскесін бөлуден бас тартады:

1) Егер өтініш осы Кодексте белгіленген талаптарға сәйкес келмесе;

2)осы бапта белгіленген шарттардың сақталмауы.

Құзыретті органның жер қойнауы учаскесін азайтудан бас тартуы жер қойнауын пайдаланушыны қайта өтініш беру құқығынан айырмайды.

9. Құзыретті орган жер қойнауы учаскесін бөлу туралы шешім қабылданған күннен бастап он жұмыс күні ішінде өтініш берушімен жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа толықтыру, бөлінген жер қойнауы учаскесі бойынша жер қойнауын пайдалануға арналған жеке келісімшарт жасасады және өтініш берушіге оның қол қойылған даналарын жібереді.

__________________________________________________________________________________________

(Мұхамедов Р. Н.)

1. Жер қойнауы туралы Кодекстің 112-бабына түсініктемеде атап өтілгендей, жер қойнауы туралы Кодекс шеңберінде жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттан жеке келісімшартқа жер қойнауы учаскесін (оның бір бөлігін) бөлу мүмкіндігі алғаш рет көзделген. Заң шығарушы мұндай қадамға жаңа мұнай-газ жобаларына инвестицияларды ынталандыру, оның ішінде бизнесі перспективалы алаңдарды іздеуге және инвестициялық шешімдер қабылдауда ұтқырлығы төмен ірі мұнай-газ компанияларына оларды пайдалану құқығын кейіннен іске асыруға қысқартылатын юниорлық компанияларды жер қойнауын пайдалану саласына тарту мақсатында барды.

Екінші жағынан, мұндай жаңалық қолданыстағы жобалардан бюджетке түсетін түсімдерге әсер етпеуі керек еді, өйткені қазірдің өзінде

атап өтілгендей, келісімшарт бойынша өндіру көлемінің қысқаруы (бөлінуіне байланысты) ХДПИ мөлшерлемесінің тиісті төмендеуіне әкелуі мүмкін.

2. Осыған байланысты, түсініктеме берілген баптың 2-тармағына сәйкес, жер қойнауы қолданысқа енгізілгенге дейін қызметін жүзеге асырған, бірақ үлгі негізінде келісімшарт жасасу арқылы жер қойнауы туралы Кодекстің талаптарына көшкен жер қойнауы туралы кодекс қолданысқа енгізілгеннен кейін келісімшарт жасасқан жер қойнауын пайдаланушылар ғана жер қойнауы учаскесін бөлу құқығына ие болады.

Бұдан басқа, жер қойнауы учаскесін бөлу барлауға және өндіруге арналған келісімшарттар шеңберінде ғана мүмкін (өндіруге арналған келісімшарттар бойынша көзделмеген), мынадай жағдайларда:

- Жер қойнауын пайдаланушы ұзартуға байланысты бастапқы Жер қойнауы учаскесінің бір бөлігін әлі қайтармаған кезде бастапқы белгіленген барлау кезеңі ішінде (оны ұзартқанға дейін) барлау жүргізу кезінде. Бұл ретте бөлінетін және қалған жер қойнауы учаскесінде көмірсутектердің кем дегенде бір кен орны табылуы тиіс. Жер қойнауын пайдаланушыға мұндай опция қажет болуы мүмкін жағдайдың жарқын мысалы - олардың әртүрлі учаскелерде екі кен орнын табуы. Бұл ретте жер қойнауын пайдаланушының қаржылық және (немесе) өзге де ресурстары оларды бір мезгілде әзірлеу үшін жеткіліксіз, ал олардың біреуіне құқықтарды іске асыру қалған ресурстарды әзірлеу үшін жеткілікті қаражат жинақтауға мүмкіндік береді.

– Екінші опция жер қойнауын бағалау және (немесе) сынамалық пайдалану мақсатында барлау кезеңін ұзарту кезінде жер қойнауын пайдаланушы табылған жер қойнауының екі немесе одан да көп учаскесін өзіне қалдырып, қалған учаскелерін мемлекетке қайтарған кезде жер қойнауы учаскесін кейінірек бөлуді көздейді.

– Жоғарыда айтылғандай, жер қойнауы туралы Кодексте көзделген жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттарды реттеу жүйесі жер қойнауын пайдалану кезеңдері мен жер қойнауының тиісті учаскелерінің нақты байланысын көздейді. Нәтижесінде, жер қойнауының бір учаскесінде барлау мен өндіруге арналған бір келісімшарт шеңберінде көмірсутектерді өндіру жүргізілуі мүмкін, ал басқаларында – кен орындарын іздеу немесе бағалау. Осыған байланысты, егер келісімшартта бір уақытта бір немесе одан да көп барлау учаскелері және кемінде бір өндіру учаскесі бекітілсе, онда мұндай келісімшарттан өндіру учаскесі де бөлінуі мүмкін.

– Егер келісімшартта екі немесе одан да көп болса, өндіру учаскесін бөлуге рұқсат етіледі. Алайда, бұл жағдайда жер қойнауын пайдаланушылар тарапынан салықтық оңтайландыру мақсатында өндіру учаскесін жеке келісімшартқа бөлу мүмкіндігін теріс пайдалануды болдырмау үшін түсіндірме баптың 2-тармағында міндет белгіленген

жер қойнауын пайдаланушымен үлестес болып табылмайтын тұлғаға бөлінген учаске бойынша жер қойнауын пайдалану құқығын сату.

Бұл ретте жер қойнауы туралы Кодекс жер қойнауын пайдаланушының мұндай міндетті орындау мерзімін белгілемейді, алайда оны орындаудың ақылға қонымды мерзімі ХДПИ бойынша салық кезеңі болуы мүмкін деп болжауға болады.

Мұндағы жеке мәселе жер қойнауы туралы Кодекстің ережелеріне қатысты "аффилиирленген тұлға" терминін де тудырады. Жер қойнауы туралы Кодексте оның анықтамасы жоқ, ал тиісті нормалардың көпшілігінде "тікелей немесе жанама бақылау"конструкциясы қолданылады. ҚР заңнамасында "аффилиирленген тұлға" термині үшін түрлі анықтамалар бар.

Кейбір жағдайларда бұл субъектінің шешімдерін тікелей немесе жанама түрде анықтауға мүмкіндігі бар адамдар туралы (PP. ҚР "Табиғи монополиялар туралы" 2018 жылғы 27 желтоқсандағы № 204-VI Заңының 1 – бабы 1), басқаларында-шешімдеріне субъектінің өзі тікелей немесе жанама әсер етуі мүмкін тұлғалар туралы (ҚР ӨК 166-бабы), ал үшіншіден-жоғарыда көрсетілген нұсқалардың екеуі де ескеріледі (Заңның 12-1-бабы 1-тармағы "Жауапкершілігі шектеулі және қосымша серіктестіктер туралы" ҚР 1998 жылғы 22 сәуірдегі № 220-I).

Салықтық пайда алу мақсатында жер қойнауы учаскелерін бөлуге жол бермеуге дейін азайтылатын жер қойнауы туралы кодекстің көрсетілген нормасының семантикалық жүктемесін ескере отырып, бұл жағдайда заң шығарушы жер қойнауын пайдаланушыны бақылайтын тұлғаларды (тікелей немесе жанама), сондай-ақ ол бақылайтын тұлғаларды үлестес деп түсінеді деп болжауға болады.

3. Түсініктеме берілген баптың 4-тармағында белгіленген жер қойнауы учаскесін бөлудің тағы бір маңызды шарты, мұндай бөлу жер қойнауын пайдалану құқықтарының қолданылу мерзіміне және бөлінетін және қалған жер қойнауы учаскесі бойынша кез келген өзге жағдайларға ешқандай әсер етпейтіні болып табылады. Жер қойнауы учаскесін бөлу нәтижелері бойынша жасалған жаңа келісімшартта бастапқы келісімшарттың барлық талаптары толық көлемде сақталады.

Бұл жерде барлау кезеңіндегі жұмыс бағдарламасының (қосымша жұмыстардың) көлемі ашық мәселе болып қала береді, ол норманы сөзбе-сөз түсіндіруге сүйене отырып, бастапқы келісімшарт үшін сақталуы да, жаңа келісімшартқа толық енгізілуі де тиіс. Осыған байланысты, одан әрі заң шығару жұмысы процесінде осы сәтті, тиісінше бөлінетін және қалған жер қойнауы учаскелеріне жұмыс бағдарламасының (қосымша жұмыстардың) көлемдерін бөлуді көздей отырып, нақтылау қажет.

4. Жер қойнауы учаскесін бөлуге өтінішті дайындау рәсімінің ерекшелігі оған жер қойнауын пайдаланушы тарапынан қол қойылған екі құжатты бірден қосу қажеттілігі болып табылады:

- қосымшада жер қойнауының азайтылған учаскесін бекітуді көздейтін негізгі келісімшартқа толықтыру;

- негізгі келісімшартқа ұқсас шарттарды қамтитын бөлінетін жер қойнауы учаскесі бойынша жер қойнауын пайдалануға арналған жаңа келісімшарт.

Өз кезегінде, құзыретті орган келісімшартқа және жаңа келісімшартқа қол қою рәсімінің ерекшелігі жер қойнауы учаскесін бөлу туралы шешім қабылданған күннен бастап он жұмыс күніне дейінгі мерзімді қысқарту (жер қойнауы туралы Кодексте көзделген ұқсас жағдайлармен салыстырғанда) болып табылады.

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы 

  "Kazenergy" қазақстандық мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының Қауымдастығы " ЗТБ

Нұр-Сұлтан 2022

"Kazenergy" қауымдастығы "Норт Каспиан Оперейтинг компания Н.В.", "ҚазМұнайГаз "ҰК" АҚ, "Маңғыстаумұнайгаз" АҚ, "Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б. В.", "Уайт энд Кейс Қазақстан" ЖШС, "Холлер Ломакс" ЖШС компанияларына түсініктеме дайындауда қолдау көрсеткені үшін шын жүректен ризашылығын білдіреді"Erlicon CG" ЖШС, "Signum" Заң фирмасы " ЖШС. © "Kazenergy" қауымдастығы, 2022 © авторлық ұжым, 2022 © авторлар, 2022

Құрметті оқырмандар!

Сіздің назарыңызға жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнама бойынша үлкен тәжірибелік жұмыс тәжірибесі бар және "жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы"Кодексті дайындауға қатысқан отандық мамандар тобы дайындаған ғылыми-практикалық түсініктеме ұсынылады.

Жер қойнауын пайдалану-бұл қоғамдық қатынастардың өте күрделі және ерекше саласы, оны реттеудің өзіндік тарихи алғышарттары бар және жер қойнауын игеру процесінің технологиялық ерекшеліктерін, сондай-ақ кен орындарын барлау мен игерудің экологиялық, коммерциялық, құқықтық және басқа да ерекшеліктерін ескереді.

Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы қазақстандық заңнама өз дамуында бірнеше кезеңнен өтті және әрқашан мемлекет пен жер қойнауын пайдаланушылар мүдделерінің теңгеріміне, ашықтыққа, инвесторлардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың барынша мүмкін дәрежесіне ұмтылуға, елдің орнықты әлеуметтік, экономикалық және экологиялық дамуын қамтамасыз етуге негізделді.

2017 жылдың соңында қабылданған "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Кодекс көп жылдық жинақталған тәжірибе мен құқық қолдану практикасын, сондай-ақ оны салада жұмыс істейтін мамандармен кеңінен талқылау нәтижелерін ескере отырып әзірленді.

Онда геологиялық барлаудың инвестициялық тартымдылығын арттыру, әкімшілік кедергілерді одан әрі төмендету бойынша мемлекет тарапынан нақты, маңызды шаралар көрініс тапты.

Дегенмен, тәжірибе мен заңнама жер қойнауын пайдалану саласы алдында да, тұтастай экономикада да туындайтын жаңа міндеттерді ескере отырып, үнемі дамып отырмайды.

Осыған байланысты осы түсініктеме салада жұмыс істейтін мүдделі тұлғалардың-мамандардың кең ауқымына көмек ретінде қызмет етуге арналған

нормалардың мағынасын, олардың тарихи мәнмәтінін, кодекстің әртүрлі ережелерінің өзара байланысы мен өзара әсерін түсіну.

Сондай-ақ, түсініктемені зерделеу отандық жас мамандардың жаңа буындары үшін осы маңызды саладағы ғылыми және практикалық жұмысқа, еліміздің, қазақстандықтардың қазіргі және болашақ ұрпақтарының дамуы үшін ынталандыру болады деп үміттенеміз.

Құрметпен, "Kazenergy" қауымдастығы төрағасының орынбасары, Қазақстанның еңбек Геро Ө. Қарабалин