Роялти, пайдалы қазбаларды өндіруге салынатын салық есептеулері "ілеспе компоненттер" және "пайдалы қазбалар" ұғымдарын дұрыс түсінбеу және оларды бірыңғай салық салу объектісі деп тану
Роялти, пайдалы қазбалар салығын есептеу "ілеспе компоненттер" және "пайдалы қазбалар" ұғымдарын дұрыс түсінбеу және оларды бірыңғай салық салу объектісі деп тану кассациялық сатыдағы соттың дауды дұрыс шешпеуіне әкелді бұл кассациялық сатыдағы сот актісінің күшін жою мақсатында Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынысын енгізуге негіз болды.
"Ю" ЖШС (бұдан әрі – Серіктестік) сотқа "Мұғалжар ауданы бойынша Салық басқармасы" ММ (қайта ұйымдастырылғаннан кейін – "Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті Ақтөбе облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің Мұғалжар ауданы бойынша Мемлекеттік кірістер Басқармасы" РММ) хабарламасына дау айту туралы өтінішпен жүгінді, бұдан әрі – Басқарма, салық органы) 2012 жылғы 5 қарашадағы № 109 роялти, пайдалы қазбаларды өндіруге салынатын салық (ХДПИ) 123 393 418 теңге сомасында және 27 370 806 теңге сомасында өсімпұл есептеу бөлігінде, сондай-ақ 2013 жылғы 12 қарашадағы ХДПИ бөлігінде салық берешегін өтеу туралы хабарламаны заңсыз деп тану туралы. Істі сот органдары бірнеше рет қарады. Ақтөбе облыстық сотының азаматтық және әкімшілік істер жөніндегі апелляциялық сот алқасының 2015 жылғы 16 қаңтардағы шешімімен арыз қанағаттандырылды, 2012 жылғы 05 қарашадағы № 109 салықтық тексеру нәтижелері туралы 123 393 418 теңге сомасында роялти мен ХДПИ есептеу бөлігінде хабарлама, 27 370 806 теңге сомасында өсімпұл заңсыз деп танылды және күші жойылды. Салық органынан серіктестіктің пайдасына 1 233 934 теңге сомасында мемлекеттік баж өндірілді. Салық органына жіберілген бұзушылықтарды жою міндеті жүктелген. Ақтөбе облыстық сотының кассациялық сот алқасының 2015 жылғы 26 маусымдағы қаулысымен апелляциялық сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалды. Сот шешімінің қарар бөлігі редакцияда жазылды:"серіктестікке жергілікті бюджеттен 1 233 934 теңге сомасында төленген мемлекеттік бажды қайтару". Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2016 жылғы 27 сәуірдегі қаулысымен апелляциялық алқа сотының шешімі және кассациялық сатыдағы соттың қаулысы 3 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Бюллетені №2/2017 күші жойылды. Жаңа шешіммен серіктестіктің өтінішін қанағаттандырудан бас тартылды. Басқарманың қолдаухаты мен Қазақстан Республикасы Бас прокурорының наразылығы қанағаттандырылды.
Ұсыныста Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы материалдық құқық нормаларының елеулі бұзылуына сілтеме жасай отырып, серіктестіктің Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасының (бұдан әрі – сот алқасы) қаулысын қайта қарау туралы өтінішін қарауды сұрайды. Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2016 жылғы 27 сәуірдегі қаулысының күшін жойып, апелляциялық шешімді және облыстық соттың кассациялық сатысының қаулысын келесіге байланысты күшінде қалдырды. Іс материалдарымен 2001 жылғы 14 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі мен "Г" ААҚ арасында "Ю"кен орнында құрамында алтыны бар кендерді өндіруді жүргізуге келісімшарт (бұдан әрі – келісімшарт) жасалғаны анықталды. 2001 жылғы 24 желтоқсандағы келісімшартқа толықтыруға сәйкес кен орнында жер қойнауын пайдалану құқығы серіктестікке берілді. Салық органы 2012 жылғы 3 қыркүйектегі № 109 нұсқаманың негізінде 2007 жылғы 1 қаңтардан бастап 2010 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі кезеңде салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді дұрыс есептеу және уақтылы төлеу мәселесі бойынша серіктестікке кешенді салықтық тексеру жүргізді. Тексеру нәтижелері бойынша 2012 жылғы 5 қарашадағы акт жасалып, 236 975 568 теңге сомасында салық және 117 312 214 теңге сомасында өсімпұл, оның ішінде роялти мен ПҚӨС – 123 393 418 теңге, өсімпұл – 27 370 806 теңге сомасында хабарлама жіберілді. 2013 жылғы 12 қарашада серіктестіктің атына салық берешегін өтеу туралы хабарлама шығарылды. ПДПИ мен роялтиді қосымша есептеу үшін серіктестіктің алтын мен күміспен қатар өндірілген мыс үшін салық төлемеуі негіз болды. Серіктестіктің талаптарын қанағаттандыра отырып, бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар келісімшарт талаптарына сәйкес Серіктестік тек алтын мен күмісті өндіруді жүзеге асырғанын, ал жол бойында алынған мыс өндіру объектісі болып табылмайтынын, сондықтан серіктестікте роялти мен ПДПИ төлеу бойынша міндеттемелер туындамағанын көрсетті. Бірінші және апелляциялық сатыдағы соттардың сот актілерінің күшін жою және серіктестіктің өтінішін қанағаттандырудан бас тарту арқылы сот алқасы Жер бетіне шығарылатын мыс "ілеспе компонент" емес, пайдалы қазбалар болып табылады деген қорытындыға келді, сонымен қатар, бекітілген Пайдалы қазбалар қорлары мемлекеттік балансқа енгізілген, осыған байланысты Серіктестік роялти мен ХДПИ төлеуге міндетті. өндірілген (өтелген) қорлардың барлық көлемі. 4 Қазақстан Республикасы сот алқасының 2016 жылғы 27 сәуірдегі №2/2017 Бюллетені көрсетілген қорытындылары істің мән-жайларына сәйкес келмейді және материалдық құқық нормаларына қайшы келеді.
Серіктестік қызметін Қазақстан Республикасының құзыретті органымен (құзыретті орган) жасалған Ақтөбе облысындағы "Ю" кен орнында құрамында алтын бар кендерді өндіруді жүргізуге арналған 2001 жылғы 14 желтоқсандағы № 830 келісімшарт негізінде жүзеге асырады. Бұл ретте "Ю" кен орны бойынша пайдалы қазбалар қоры мемлекеттік комиссияның (ҚР МҚК) 1996 жылғы 22 шілдедегі № 44 хаттамасымен бекітілді, оған сәйкес құрамында алтын бар кендер құрамындағы мыс басқа ілеспе компоненттерге жатқызылды. Серіктестікпен келісімшарт жасасудың алдында 2001 жылғы 14 маусымдағы № 2 салық сараптамасының нәтижелері болды, оған сәйкес роялти төлемдері бойынша салық салу объектілері алтын мен күмісті белгіледі. Бұл ретте мыс роялти салу объектісінде белгіленбеген. Келісімшартқа № 2 толықтырудың 4.3.3.2-тармағында алтын мен күмісті өндіргені үшін роялти мөлшерлемелері көзделген. Жұмыс бағдарламасы Құзыретті органмен келісілген келісімшартқа алтын мен күміс өндіру объектісі болып табылады, ал мыс роялти салынбайтын ілеспе компоненттерге жатқызылады. 2005 жылғы 1 наурыздағы № 177, 2010 жылғы 31 желтоқсандағы № 347 салық тексерулерінің актілерімен әрбір бес жыл сайын тек алтын мен Күміс бойынша роялти төлеудің дұрыстығы расталды (яғни, мыс үшін роялти төлемеудің дұрыстығы). Жоғарыда аталған салықтық сараптамалар мен салықтық тексеру актілері заңсыз деп танылмаған, күші жойылмаған. Осы дау бойынша 2012 жылғы 5 қарашадағы хабарламамен серіктестікке 2007 жылғы 1 қаңтардан бастап 2010 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі кезеңде алтын мен күміспен қатар өндірілетін мыс үшін роялти және ПДПИ есептелді.
Жоғарғы Соттың сот алқасы Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Геология және жер қойнауын пайдалану комитетінің 2014 жылғы 2 сәуірдегі № 22-06/998 – КГН хатына сүйене отырып, өндірілетін кен-мыс құрамдас бөлігі бойынша роялти мен ХДПИ есептеулерін заңды деп таныды, онда жер бетіне шығарылатын мыс "ілеспе компонент" емес,"пайдалы қазбалар". Сонымен қатар, серіктестіктің "ілеспе компонент" және "ілеспе пайдалы қазба" ұғымдары нормативтік-құқықтық актілер деңгейінде бөлінген деген дәлелдері назар аударуға тұрарлық. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1996 жылғы 18 қазандағы № 1287 қаулысына сәйкес мемлекеттік теңгерімге пайдалы қазбалар да, ілеспе компоненттердің (алынатын және алынбайтын) қорлары да енгізілуге тиіс. Мұндай есепке алу жер қойнауының қорларын есептеу үшін қажет. Бұл ретте салық салу объектілері Пайдалы қазбаларды ілеспе компоненттерден ажырату жолымен салық кодексімен айқындалады 2014 жылғы 15 тамыздағы № 33 салықтық тексеру актісінен мыс балқыту процесінде технологиялық кен толығымен балқытылып, оның компоненттері (алтын мен жартылай күмісті қоспағанда) қожға - мыс өндірісінің қайтарылмайтын қалдықтарына (мыс қожда қалады)ауысатыны жөн. Бұл мән-жайлар Геология және жер қойнауын пайдалану комитетінің "Запқазжерқойнауы" өңіраралық 4 департаментінің және "У" ААҚ (құрамында алтыны бар кенді сатып алушы) өндіру объектісі тек алтын мен күміс болып табылатыны туралы тұжырымдарына сәйкес келеді, рентабельділігіне байланысты кен концентратынан мыс алынбайды. Салық кодексінің 337-бабына сәйкес (2015 жылға дейін редакцияда) салық кезеңі үшін нормаланатын шығындардың көлемін шегергенде, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттың талаптарында көзделген минералдық шикізаттағы пайдалы қазбалардың өтелген қорларының көлемі өтелген қорлардың салық салынатын көлемі болып табылады. Көрсетілген нормалардың ережелеріне сәйкес, ПДПИ-ге салық салу тек қана алу және пайдалану келісімшарттардың талаптарында тікелей көзделген объектілерге қатысты көзделген. Осы Келісімшартта мысты алу және пайдалану көзделмеген. "Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жер қойнауын пайдалану мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" 2014 жылғы 29 желтоқсандағы №271-V Қазақстан Республикасының Заңымен Салық кодексінің 337-бабына келісімшарт талаптарына ескертпелерді алып тастау жолымен өзгерістер енгізілді.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
