Азаматтың немесе ұйымның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін мәліметтерді тарату оларды баспасөзде жариялау, радио, теледидар арқылы, басқа да бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалана отырып хабарлауды білдіреді
«Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы» Нормативтік қаулының 2-тармағында азаматтың немесе ұйымның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін мәліметтерді тарату деп оларды баспасөзде жариялау, радио, теледидар арқылы, басқа да бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалана отырып хабарлау, мінездемелерде, көпшілік алдында сөйлеген сөздерде, әртүрлі ұйымдарға, лауазымды адамдарға жолданған өтініштерде баяндау немесе өзге де, оның ішінде ауызша нысанда бірнеше адамға не кемінде бір адамға хабарлау түсіндірілген. Мұндай мәліметтерді тек өзіне қатысты адамға ғана хабарлау оларды тарату деп танылмайды.
А. К.-ға ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғау туралы талап арызбен сотқа жүгініп, 2024 жылғы 22 қазанда оның апелляциялық шағымы бойынша апелляциялық сотта тыңдау өткенін көрсетті. Сот отырысы барысында жауапкер оны қаралайтын жалған мәліметтер таратқан. Жауапкердің айтуынша, ол еңбек тәртібін және қызметтік әдепті бұзатын, мінез-құлқы тұрақсыз қызметкер болып табылады.
К.-ның таратқан жалған мәліметтері оның «жұмыс уақытында қызметтік кабинетте оны жүйелі түрде қорлағаны, жұмыстан шығарамын деп қорқытқаны, татуласуға ниеті жоқ екенін айтқаны; алқа құрамындағы үш судьяның қатысуымен оның атына алаяқтық жолмен ашылған жеке кәсіпкерліктің берешегі жоқ екенін, ешқандай залал шекпегенін хабарлағаны» түрінде көрініс тапқан. Ар-намысына нұқсан келтіретін мәліметтердің таратылуы нәтижесінде оның жеке мүліктік емес құқықтары бұзылып, жауапкер оның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтірген. Осыған байланысты К.-ны оның ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді жазбаша түрде теріске шығаруға міндеттеуді сұрады.
Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданының ауданаралық сотының 2025 жылғы 25 ақпандағы шешімімен талап қоюды қанағаттандырудан заңды түрде бас тартылған.
Сот жауапкердің айтқан пікірлері оның қорғану тәсілі болып табылатынын және азаматтық-құқықтық жауапкершілікке тартуға, сондай-ақ даулы мәліметтерді теріске шығаруға негіз болмайтынын, өйткені бұл әрекеттерді азаматтың ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін мәліметтерді тарату деп санауға болмайтынын көрсетті. Жауапкер кінәсінің жоқтығын дәлелдейтін дәлелдемелерді сотқа ұсынбаған.
Сонымен қатар, ҚР Азаматтық кодексінің 143-бабында көзделгендей, талап қоюшыға қатысты ар-намысына нұқсан келтіретін мәліметтердің таратылғаны орын алды деп санауға болмайды, өйткені өтініш жария сипатта емес, адамдардың көп санына арналмаған, баспасөзде жарияланбаған және бұқаралық ақпарат құралдары арқылы таратылмаған. Демек, мәліметтердің таратылғаны туралы факт өз расталуын таппаған.
Соттылық
Осы санаттағы даулардың соттылығы ҚР Азаматтық процестік кодексінің 29-бабында белгіленген жалпы қағидалар бойынша айқындалады — талап арыз жауапкердің орналасқан жері бойынша сотқа беріледі.
АПК-нің 30-бабының 12-бөлігіне сәйкес бірнеше жауапкерге қойылатын талаптар талап қоюшының таңдауы бойынша жауапкерлердің біреуінің орналасқан жері бойынша берілуі мүмкін.
Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы істерді жалпы юрисдикциядағы соттар қарайды. Заңды тұлғалардың ар-намысын, қадір-қасиетін және іскерлік беделін қорғау туралы талаптар да аудандық (қалалық) соттардың соттылығына жатады. Егер мұндай істер бойынша тараптар заңды тұлға немесе жеке кәсіпкер болса, талап экономикалық сотта қаралуға жатады.
Кәмелетке толмағандардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға байланысты істер ерекше соттылыққа жатады және кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соттарда қаралуға тиіс.
Істерді талдау республика соттарында соттылық қағидаларының негізінен сақталатынын көрсетті.
Сонымен бірге, істердің соттылығына қатысты жекелеген бұзушылықтар орын алған.
Мәселен, Ақтөбе облысының Мұғалжар аудандық сотының 2024 жылғы 30 сәуірдегі Ш.-ның С.-ға әлеуметтік желілерде көпшілік алдында кешірім сұрату туралы талабы бойынша ісінде медиативтік келісім бекітілген.
Іс материалдарынан талап қоюшы Ш.-ның 2011 жылы туған кәмелетке толмаған «А.»-ның әкесі екені, оның ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлайтын жалған, шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтерді қамтитын фото және бейнематериалдарды жауапкердің жариялағаны анықталады.
Ш. талап арызды өзінің кәмелетке толмаған баласының, яғни 2011 жылы туған ұлының мүддесіне орай берген.
АПК-нің 27-бабының 3-бөлігіне сәйкес кәмелетке толмағандардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға байланысты істер ерекше соттылыққа жатады және кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соттарда қаралуға тиіс.
Талап арызда кәмелетке толмаған балалардың мүдделері қозғалатындықтан, оның ішінде ақпаратты таратуға тыйым салу және фотосуреттерді жою туралы талаптар қойылғандықтан, іс ерекше процестік тәсілді және мамандандырылған сотта қарауды талап етеді (бұл норма 2023 жылғы 1 қыркүйектен бастап күшіне енген).
Сот талап арызды қабылдау сатысында не істі дайындау немесе қарау барысында АПК-нің 152-бабы 1-бөлігінің 2) тармақшасына сәйкес талап арызды қайтаруға не істі соттылығы бойынша жіберуге тиіс болған, алайда сот мұны жасамаған.
Қазақстан Республикасының 2021 жылғы 20 желтоқсандағы №84-VII ҚРЗ Заңымен АПК-нің 32-бабына тараптардың экстерриториялық (келісімдік) соттылық туралы келісу мүмкіндігін көздейтін өзгерістер енгізілді.
Аталған норма соттарда белсенді түрде қолданылады. Барлығы талданған кезең ішінде 48 іс экстерриториялық соттылық бойынша жіберілген.
Мәселен, тараптардың экстерриториялық соттылық туралы келісімі бойынша Солтүстік Қазақстан облысының сотынан Маңғыстау облысының Қарақия аудандық сотына Б.-ның П.-ға шындыққа сәйкес келмейтін, ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін мәліметтерді тану және моральдық зиянды өтеу туралы ісі жіберілген.
Сол сияқты, К.-ның О.-ға ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғау және моральдық зиянды өтеу туралы талабы бойынша іс Астана қаласының ауданаралық азаматтық сотынан экстерриториялық соттылық бойынша Қарағанды қаласының Әлихан Бөкейхан ауданының №2 сотына жіберілген.
Жоғарыда аталған бапта тараптардың өзара келісімі негізінде аумақтық соттылықты өзгерту құқығы көзделген. Мұндай келісім тараптар үшін де, сот үшін де міндетті күшке ие және жазбаша нысанда жасалуға тиіс.
Мемлекеттік баж
Салық кодексінің 610-бабының 7) тармақшасына сәйкес мүліктік емес сипаттағы талап арыздардан 0,5 айлық есептік көрсеткіш (бұдан әрі – АЕК) мөлшерінде мемлекеттік баж алынады.
Салық кодексінің 610-бабының 14) тармақшасына сәйкес жеке тұлғалардың ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді тарату салдарынан келтірілген моральдық зиянды ақшалай түрде өтеу туралы талап арыздарынан талап қою сомасының 1 пайызы мөлшерінде мемлекеттік баж алынады.
Талдау көрсеткендей, соттар көп жағдайда талап арыз берілген кезде мемлекеттік бажды дұрыс есептейді.
Алайда, кейбір кемшіліктер де бар.
Сот шығындары туралы Нормативтік қаулының 7-тармағына сәйкес мемлекеттік баждың төленгенін растайтын құжат қоса берілмеген, не мемлекеттік баж толық көлемде немесе сәйкес келмейтін деректемелер бойынша (бенефициар, код, БСК және т.б.) төленген талап арыз АПК-нің 152-бабына сәйкес қайтарылуға жатады, өйткені мемлекеттік баждың төленбеуі азаматтық істі қозғауға кедергі келтіреді.
Мәселен, кейбір соттарда ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы талап үшін бір АЕК мөлшерінде мемлекеттік баж өндіру тәжірибесі бар, бұл дұрыс емес.
Осылайша, Салық кодексінің талаптарына сәйкес талап арызда тек ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы талап қойылған жағдайда 0,5 АЕК мөлшерінде мемлекеттік баж алынуға жатады. Ал моральдық зиянды өтеу туралы талап қойылған жағдайда мәлімделген соманың 1 пайызы мөлшерінде мемлекеттік баж төленуі қажет.
Оңайлатылған іс жүргізу
АПК-нің 267-2-бабында оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қаралуы мүмкін істердің тізбесі көзделген.
Жинақтау нәтижелері соттарда барлық істердің талап қою ісін жүргізу қағидалары бойынша қаралатынын көрсетті.
Сонымен бірге, оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қаралған бір іс бар.
Ш. және А. Т.-ға ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау және моральдық зиянды өтеу туралы талап арызбен сотқа жүгінген.
Қызылорда қалалық сотының 2024 жылғы 6 желтоқсандағы ұйғарымымен істі оңайлатылған іс жүргізу тәртібімен қарау туралы қаулы етілген.
Осы соттың 2024 жылғы 30 желтоқсандағы шешімімен талап арыз қанағаттандырылған. Жауапкерлерден 1 000 000 теңге мөлшерінде моральдық зиян өндірілген.
Соттың 2025 жылғы 20 қаңтардағы ұйғарымымен сот шешімінің күші жойылған.
2025 жылғы 14 сәуірдегі заңды күшіне енген сот шешімімен талап арызды қанағаттандырудан бас тартылған.
Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы істер материалдық емес даулар санатына жатады.
Істердің бұл санаты материалдық емес құқықтарды қорғауға байланысты болғандықтан, дәлелдемелерді жан-жақты зерттеуді, даулы мәліметтердің мазмұнын бағалауды, сондай-ақ көп жағдайда лингвистикалық және өзге де сараптамаларды тағайындауды талап ететіндіктен, соттарда талап қою ісін жүргізу қағидалары бойынша қаралуға тиіс.
Мұндай істер бойынша барлық мән-жайларды анықтау үшін бірқатар дәлелдемелерді зерттеу немесе оларды қосымша сұратып алу қажет. Осыған байланысты соттарға АПК-нің 267-1-бабы 3-бөлігінің 5), 6) тармақшаларының нормаларын қолдану ұсынылады.
Талап арызды қайтару
АПК-нің 152-бабында талап арызды қайтару негіздерінің түпкілікті тізбесі көзделген.
Сот тәжірибесінде YouTube әлеуметтік желісінде, Telegram-арналарында және Facebook желісінде таратылған, шындыққа сәйкес келмейтін және талап қоюшының ар-намысына, қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін әрі іскерлік беделіне зиян келтіретін мәліметтерді тану туралы талап арыздар бойынша істер кездеседі.
Кейбір соттар мұндай талап арыздарды Азаматтық кодекстің 143-бабының 3-тармағына сілтеме жасай отырып қайтарады. Аталған норма азаматтың немесе заңды тұлғаның ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғау туралы талаптары бұқаралық ақпарат құралдарында теріске шығаруды (жауапты) жариялауға байланысты болған жағдайларда міндетті сотқа дейінгі тәртіпті көздейді.
Мәселен, Тараз қалалық сотының 2024 жылғы 25 шілдедегі ұйғарымымен Е.-нің Д.-ға және басқаларға жарияланымды шындыққа сәйкес келмейді және іскерлік беделіне нұқсан келтіреді деп тану туралы талап арызы дауды сотқа дейінгі реттеу тәртібі сақталмағанына байланысты АПК-нің 152-бабы 1-бөлігінің 1) тармақшасына сәйкес қайтарылған.
Азаматтық кодекстің 143-бабына сәйкес, егер азаматтың немесе заңды тұлғаның ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтер бұқаралық ақпарат құралдарында таратылса, олар сол бұқаралық ақпарат құралдарында тегін теріске шығарылуға тиіс. Бұқаралық ақпарат құралдары арқылы оның құқықтары немесе заңды мүдделеріне нұқсан келтіретін мәліметтер жарияланған азамат немесе заңды тұлға сол бұқаралық ақпарат құралдарында өз жауабын тегін жариялауға құқылы. Азаматтың немесе заңды тұлғаның бұқаралық ақпарат құралында теріске шығаруды не жауапты жариялау туралы талабы, егер бұқаралық ақпарат құралы мұндай жариялаудан бас тартса не бір ай ішінде жариялауды жүзеге асырмаса, сондай-ақ ол таратылған жағдайда сотта қаралады.
Аталған іс бойынша жарияланымдар жауапкерлер тарапынан кез келген пайдаланушыға қолжетімді YouTube әлеуметтік желісінде және «Басе» Telegram-арнасында орналастырылған. Осыған байланысты әлеуметтік желілер пайдаланушылардың жарияланымдары үшін жауаптылықта болмайды.
Осындай мән-жайларда талап қоюшының дауды сотқа дейінгі реттеу тәртібімен жауапкерлерге жарияланымдарды теріске шығару туралы талап жолдауы қажет деген соттың тұжырымдары дұрыс емес болып көрінеді.
Тағы бір мысал: Солтүстік Қазақстан облысы Ғ.Мүсірепов атындағы аудандық сотының 2023 жылғы 28 шілдедегі ұйғарымымен дәл осындай негіз бойынша С.-ның Б.-ға және басқаларға шындыққа сәйкес келмейтін, ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді тану туралы талап арызы қайтарылған.
Судья талап қоюшының бұқаралық ақпарат құралына — «YouTube» интернет-ресурсының серіктестік бағдарламасына, сондай-ақ «YouTube»-тегі «Agroblog.kz» желілік басылымына таратылған бейнематериалды теріске шығару туралы өтінішпен жүгінбегенін және теріске шығаруды жариялаудан бас тартылғанын растайтын құжаттарды сотқа ұсынбағанын көрсеткен.
Солтүстік Қазақстан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасы талап арызды қайтаруды негізсіз деп дұрыс таныған, өйткені талап қоюшы бұқаралық ақпарат құралдарына қатысты талаптар қоймаған және талап арызда теріске шығаруды жариялау туралы талаптар болмаған.
Талап қоюшы үш жеке тұлғаға қатысты мәліметтерді шындыққа сәйкес келмейді, ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне нұқсан келтіреді деп тану туралы талаптар қойған, оларды теріске шығару туралы талаптар мәлімделмеген. Сондықтан талап арызды қайтаруға негіздер болмаған.
Талап арызды қараусыз қалдыру
Талап арызды қараусыз қалдыру негіздері АПК-нің 279-бабының нормаларымен реттелген.
Жинақтау аталған процестік заң нормасының негізінен соттар тарапынан сақталатынын көрсетті.
Сонымен бірге, соттардың заңда көзделмеген негіздер бойынша талап арызды қайтарған жағдайлары да бар.
Мәселен, Көкшетау қалалық сотының 2024 жылғы 4 маусымдағы ұйғарымымен талап қоюшының талаптарын нақтыламағаны негізінде Б.-ның О.-ға ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғау және ақша сомасын өндіру туралы талап арызы қайтарылған.
Алайда, процестік заңда талап арызды қараусыз қалдырудың мұндай негізі көзделмеген.
Ақмола облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2024 жылғы 14 тамыздағы қаулысымен соттың ұйғарымы күшін жойып, іс жаңадан қарауға жіберілген, бұл істі қарау барысында созбалаңдыққа әкелген.
Талап арыз сотқа 2024 жылғы 27 наурызда келіп түскен және мәні бойынша тек 2024 жылғы 31 қазанда қаралған.
Осылайша, ерекше күрделілігі жоқ іс жеті ай бойы түпкілікті шешімін таппаған.
Бітімгершілік келісімдерді жасасуға байланысты істер бойынша іс жүргізуді тоқтату
Татуластыру рәсімдерін сот жүйесін жетілдірудің басым бағыттарының бірі ретінде енгізу идеясы Медиация туралы заңда өз бекінісін тапты. Аталған заң әртүрлі салаларда татуластыру рәсімі ретінде медиация институтын дамытудың негізін қалады.
Судья тараптарды татуластыру жөнінде шаралар қабылдайды, оларға процестің барлық сатыларында дауды реттеуге жәрдемдеседі және тараптарға татуластыру рәсіміне қатысу үшін шақыру жолдайды.
Қолданыстағы заңнама жинақталып отырған санаттағы істер бойынша келісімді тек тараптар арасында жасасу мүмкіндігін көздейді. Келісімде тараптар келіскен шарттар, сондай-ақ оны орындау мерзімі мен тәртібі көрсетілуге тиіс.
Істерді қараудың сот практикасы
Сот статистикасының деректері осы санаттағы істер санының біршама артқанын көрсетеді. Бұған әлеуметтік желілер мен ақпараттың дамуы және қолжетімді болуы, халықтың құқықтық сауаттылығының артуы, азаматтардың белсендірек ұстанымы және басқа да факторлар ықпал етеді.
Негізінен аталған санаттағы істер бойынша тараптар жеке тұлғалар болып табылады, ал даудың нысанасы жауапкерлер таратқан, оның ішінде бұқаралық ақпарат құралдары арқылы таратылған, ар-намысқа, қадір-қасиетке нұқсан келтіретін және шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтер болып табылады.
Өз құқықтарын қорғау тәсілдері ретінде негізінен моральдық зиянды өтеу немесе ар-намысқа нұқсан келтіретін мәліметтерді тарату салдарынан келтірілген залалды өтеу, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарында таратылған ар-намысқа нұқсан келтіретін мәліметтерді теріске шығару, өз жауабын жариялау, тиісті ақпаратты Интернет желісінен алып тастау сияқты ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғаудың арнайы тәсілдері таңдалады.
Конституцияның 18-бабында әркімнің жеке өміріне қол сұғылмауына, өзінің және отбасының құпиясына, ар-намысы мен қадір-қасиетінің қорғалуына құқығы бар екені бекітілген.
АПК-нің 8-бабының 1-бөлігіне сәйкес әркім осы Кодексте белгіленген тәртіппен өзінің бұзылған немесе дауланатын құқықтарын, бостандықтарын немесе заңды мүдделерін қорғау үшін сотқа жүгінуге құқылы.
Азаматтық кодекстің 141-бабына сәйкес, егер осы Кодексте өзгеше көзделмесе, жеке мүліктік емес құқықтар құқықты бұзған адамның кінәсіне қарамастан қорғалуға жатады. Қорғау туралы талап қойған адам өзінің жеке мүліктік емес құқығының бұзылу фактісін дәлелдеуге тиіс.
Азаматтық кодекстің 143-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес азамат өзінің ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді сот тәртібімен теріске шығаруды талап етуге құқылы. Егер азаматтың немесе заңды тұлғаның ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтер бұқаралық ақпарат құралдарында таратылса, олар сол бұқаралық ақпарат құралдарында тегін теріске шығарылуға тиіс.
Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы талап арызды қанағаттандыру туралы шешім сотпен үш шарттың жиынтығы анықталған жағдайда шығарылады: мәліметтер ар-намысқа нұқсан келтіретін сипатта болуы, таратылуы және шындыққа сәйкес келмеуі тиіс. Осы санаттағы істерді шешу кезінде талап қоюшы талап қойылған тұлғаның мәліметтерді таратқанын және олардың ар-намысқа нұқсан келтіретін сипатын дәлелдеуге міндетті. Өзі таратқан мәліметтердің шындыққа сәйкес келетінін дәлелдеу міндеті жауапкерге жүктеледі.
Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы Нормативтік қаулының 1-тармағына сәйкес қоғамдағы немесе жекелеген азаматтардың пікіріндегі заңдарды, қоғамның моральдық қағидаттарын сақтау тұрғысынан азаматтың ар-намысы мен қадір-қасиетін төмендететін, шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтер ар-намысқа нұқсан келтіретін мәліметтер болып табылады.
Осындай даулар бойынша талап арызды қанағаттандыру үшін мынадай мән-жайлардың бір мезгілде болуы анықталуға тиіс:
- жауапкердің мәліметтерді таратқан фактісі;
- осы мәліметтердің ар-намысқа, қадір-қасиетке нұқсан келтіретін сипаты;
- олардың шындыққа сәйкес келмеуі.
Талап қоюшы өзіне нұқсан келтіретін мәліметтерді талап қойылған тұлғаның таратқан фактісін ғана дәлелдеуге міндетті. Бұл ретте ол өзінің ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін мәліметтердің шындыққа сәйкес келмейтінін растайтын дәлелдемелерді де ұсынуға құқылы.
Талап арызды қанағаттандыру үшін міндетті шарттардың жиынтығындағы мән-жайлардың кемінде біреуінің болмауы (мәліметтер ар-намысқа, қадір-қасиетке нұқсан келтіретін сипатта болуы, таратылуы және шындыққа сәйкес келмеуі) мәлімделген талаптарды қанағаттандырудан бас тартуға негіз болып табылады.
Негізгі нормативтік құқықтық актілер:
Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 тамыздағы Конституциясы (бұдан әрі – Конституция);
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі 1994 жылғы 27 желтоқсанда қабылдаған Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім); Қазақстан Республикасының Парламенті 1999 жылғы 1 шілдеде қабылдаған Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім) (бұдан әрі – АК);
Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 3 қарашадағы Азаматтық процестік кодексі (бұдан әрі – АПК);
Қазақстан Республикасының 2017 жылғы 25 желтоқсандағы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексі (бұдан әрі – Салық кодексі);
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1992 жылғы 18 желтоқсандағы №6 «Соттардың жеке және заңды тұлғалардың ар-намысын, қадір-қасиетін және іскерлік беделін қорғау туралы заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысы (бұдан әрі – Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы нормативтік қаулы);
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2015 жылғы 27 қарашадағы №7 «Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы» нормативтік қаулысы (бұдан әрі – Моральдық зиянды өтеу туралы нормативтік қаулы);
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі №5 «Азаматтық істер бойынша сот шешімі туралы» нормативтік қаулысы;
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 25 желтоқсандағы №9 «Қазақстан Республикасы соттарының азаматтық істер бойынша сот шығындары туралы заңнаманы қолдануы туралы» нормативтік қаулысы (бұдан әрі – Сот шығындары туралы нормативтік қаулы);
- Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 23 шілдедегі «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» Заңы (бұдан әрі – БАҚ туралы заң);
- Қазақстан Республикасының 2024 жылғы 19 маусымдағы «Масс-медиа туралы» Заңы;
- Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 28 қаңтардағы «Медиация туралы» Заңы (бұдан әрі – Медиация туралы заң).
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
