Әкімшілік сот ісін жүргізудің міндеті – әкімшілік істерді әділ, бейтарап және уақтылы шешу
Әкімшілік сот ісін жүргізудің міндеті – жария-құқықтық қатынастарда жеке тұлғалардың бұзылған немесе даулы құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін, заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін тиімді қорғау және қалпына келтіру мақсатында әкімшілік істерді әділ, бейтарап және уақтылы шешу.
Әкімшілік сот ісін жүргізу соттың белсенді рөлі негізінде жүзеге асырылады. Бұл қағидат соттың процестің қолайлы аяқталуына ықпал ететін әртүрлі тетіктерді қолдануына негізделеді. Мұндай әрекеттердің барлығы талап қоюшыға өз құқықтарын толық көлемде жүзеге асыру мүмкіндігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Соттың белсенді рөлі талап қоюдың нысанасын айқындау кезінде көрінеді және сот талап қою талаптарының тұжырымдалуымен, талап қоюдың мәтінімен және оған қоса берілген немесе кейінірек ұсынылған құжаттармен байланысты емес.
Сот құқықтық салдарын алдын ала түсіндіре отырып, тарапқа талап қою талаптарын тұжырымдауға және (немесе) өзгертуге жәрдем көрсетеді.
Кассациялық тәртіппен қаралған істерді талдау бірінші сатыдағы соттардың төмендегідей сипаттағы жіберетін қателеріне назар аударуды талап етеді.
1) соттың белсенді рөліне талап қоюшыға талаптарды нақтылау туралы түсіндіруі де жатады, талап қоюшының немесе оның өкілінің талаптарды (талап қою нысанасын) дұрыс тұжырымдамауына жол беріледі. Тұлғаның сотқа талап қоюмен жүгінуінің түпкілікті мақсаты тиісті дәрежеде анықталмайды. Көрсетілген кемшіліктерді дайындық іс-әрекеттері барысында және алдын ала тыңдауда жою қажет.
2) тиісті жауапкерге талап қою туралы түсіндіру қажет. Бұл жағдайда іс бойынша бірнеше жауапкерді негізсіз тартуға жол берілмейді, сондай-ақ іс бойынша уақыт пен шығындар (SMS-хабарламаларды, құжаттарды және т.б. жіберу) үнемделеді.
Талап қоюшылар конкурс қорытындылары туралы хаттаманы даулау туралы талап қоюмен сотқа жүгінген кезде конкурс ұйымдастырушысымен қатар жауапкер ретінде ДВГА-ны – уәкілетті органды көрсетеді, алайда оның шешіміне немесе әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) дау айтпайды.
3) соттың талаптарды нақтылау туралы түсіндіруіне және кемшіліктерді көрсетуіне қарамастан, талап қоюшылардың өкілдері өз ұстанымдарын өзгерткісі келмей, дұрыс емес талаптарды мәлімдейтін жағдайларда олардың тарапынан теріс пайдалану байқалады. Мұндай талаптарды шешу бұзылған құқықтарды тиімді қорғауға және қалпына келтіруге алып келмейді.
Мұндай өкілдердің әрекеттері салдарынан талап қоюшы қалаған нәтижеге қол жеткізе алмайды, сондай-ақ процеске қатысушылардың және соттың уақыты жұмсалады. Мұндай жағдайларда АППК-нің 127-бабының ережелерін қолдану, процестік құқықтарды теріс пайдаланатын адамға ақшалай өндіріп алу қолдану қажет.
4) шарт жасасудан жалтарған деп тану және әлеуетті өнім берушіні РНУ-ға енгізу туралы уәкілетті органның бұйрықтарына дау айту туралы талап қоюлар бойынша «Электрондық қаржы орталығы» АҚ мүдделі тұлға ретінде қате тартылады;
5) сот актісі құқықтары мен заңды мүдделеріне әсер етуі мүмкін мүдделі тұлғалар іс бойынша іс жүргізуге тартылмайды. Соттар іске қатысуға тартылмаған тапсырыс берушілердің, әлеуетті өнім берушілердің құқықтары мен міндеттері туралы мәселелерді шешеді;
6) конкурс қорытындыларына дау айту туралы талап қоюлар бойынша мүдделі тұлғалар ретінде қорытынды бойынша кейінгі орындарға ие болған әлеуетті өнім берушілер тартылады, алайда олардың нәтижелері бұдан былай конкурс қорытындыларына әсер ете алмайды;
7) конкурстық құжаттама толық көлемде талап етілмейді. АППК-нің 129-бабының талаптарына сәйкес дәлелдеу ауыртпалығы жауапкерге жүктеледі. Жауапкерден әлеуетті өнім берушінің конкурсқа қатысуға берген өтінімінен бастап барлық конкурстық құжаттаманы ұсынуын талап ету қажет.
8) мемлекеттік сатып алуға қатысушылар дауды сотқа дейін реттеу тәртібін сақтаған кезде апелляциялық комиссияның қорытындысын және апелляциялық комиссия отырысының хаттамасын талап ету қажет. Хаттамада дауыс беру нәтижелері және дауыс беру негізінде комиссия қабылдаған шешім қамтылады;
9) әлеуетті өнім берушінің талап қоюы дауды сотқа дейін реттеу тәртібінің осы санаттағы істер үшін заңда белгіленген тәртібінің сақталмағанына сілтеме жасай отырып, АППК-нің 138-бабы екінші бөлігінің 1) тармақшасы негізінде негізсіз қайтарылады. Бұл ретте талап қоюшы конкурс қорытындыларына ДВГА-да шағымданған, ал уәкілетті органның шешімімен келіспеген жағдайда жоғары тұрған әкімшілік органға одан әрі жүгіну мемлекеттік сатып алу туралы Заңның 47-бабы 7-тармағына сәйкес әлеуетті өнім берушінің құқығы болып табылады.
10) сотқа талап қоюмен жүгіну мерзімдеріне назар аудару қажет.
АППК-нің 136-бабының бесінші бөлігіне сәйкес әкімшілік рәсімге қатыспаған, бірақ құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделері әкімшілік актімен қозғалатын тұлға әкімшілік актінің қабылданғаны туралы білген немесе білуі мүмкін болған күннен бастап бір ай ішінде, бірақ ол қабылданған күннен бастап бір жылдан кешіктірмей сотқа талап қою беруге құқылы.
Көрсетілген нормада белгіленген бір жылдық мерзім тоқтатушы болып табылады және қалпына келтіруге жатпайды.
АППК-нің 136-бабының сегізінші бөлігіне сәйкес сотқа жүгіну өткізіп алынған мерзімді қалпына келтірудің мүмкін еместігі талап қоюды қайтаруға негіз болып табылады.
Мұндай жағдайда талап қоюды мәні бойынша қарау заңсыз болып табылады, себебі оны беру мерзімі өткізіп алынған, сондықтан ол жоғарыда көрсетілген АППК нормасының негізінде қайтарылуға жатады.
11) әкімшілік істі қалыптастыру кезінде қайталанатын құжаттарды іске қоса беру арқылы істің қажетсіз құжаттармен шамадан тыс толықтырылуына жол беріледі. Көбінесе іс бойынша тараптар сотқа бірдей дәлелдемелер мен құжаттарды бір мезгілде ұсынуы мүмкін. Мұндай жағдайда судья қайталанатын құжаттарды оларды ұсынған тарапқа қайтаруы тиіс.
Апелляциялық сатыдағы соттар:
1) жария-құқықтық қатынастардың міндетті белгілерін, бір тарапқа қатысты (әлеуетті өнім берушілердің «Самұрық-Қазына Контракт» ЖШС-не берген талап қоюлары бойынша) екінші тарапқа биліктік өкілеттіктер берілген субъектілерді анықтау жөніндегі мән-жайлар ескерілмейді;
2) талап қоюшыдан дауды жоғары тұрған инстанцияларда сотқа дейінгі міндетті реттеу тәртібін сақтауды талап етуге жол беріледі, ал мұндай тұлға өз құқығын пайдаланып, ДВГА-ның аумақтық органына жүгінген;
3) АППК-нің 1-бабы 3-бөлігінің екінші абзацына сәйкес әкімшілік сот ісін жүргізуде, егер АППК-де өзгеше тәртіп көзделмесе, ГПК-нің ережелері қолданылады.
ГПК-нің 429-бабының 7-бөлігіне сәйкес осы Кодексте белгіленген жағдайларда апелляциялық сатыдағы соттың істің одан әрі қозғалу мүмкіндігіне кедергі келтіретін ұйғарымдарына шағым жасауға және наразылық білдіруге болады.
АППК-нің 168-бабы 10-бөлігінің екінші абзацында апелляциялық сатыдағы соттың әкімшілік істің одан әрі қозғалу мүмкіндігіне кедергі келтіретін өзге де ұйғарымдарына кассациялық тәртіппен шағым жасалуы мүмкін екендігі белгіленген.
АППК-нің 138-бабының үшінші бөлігіне сәйкес талап қоюды қайтару, осы баптың екінші бөлігінің 3), 5), 9), 11), 12), 13), 14), 15) және 17) тармақшаларын қоспағанда, сол жауапкерге, сол нысана және сол негіздер бойынша сотқа талап қоюмен қайта жүгінуге кедергі келтірмейді.
Шағым жасалып отырған сот актілерінің құқықтық табиғатына сүйене отырып, істің қозғалуына кедергі келтірмейтін сот актілері әкімшілік істің одан әрі қозғалу мүмкіндігіне кедергі келтіретін сот актілері санатына жатпайды.
АППК-нің 169-бабының 2-бөлігіне сәйкес әкімшілік процестің қатысушылары заңды күшіне енбеген сот актілеріне кассациялық тәртіппен шағым жасауға құқылы. Әкімшілік істер бойынша заңды күшіне енген сот актілеріне кассациялық шағым жасау тәртібі, мерзімдері мен шарттары АППК-нің 169-бабының үшінші және алтыншы бөліктерінде көзделген.
Осыған байланысты бірінші және апелляциялық сатылардың көрсетілген ұйғарымдарына берілген кассациялық шағымдар қайтарылуға жатады және кассациялық тәртіппен қарауға қабылдануға жатпайды.
ӘКІМШІЛІК ТАЛАП ҚОЮЛАРДЫ ҚАЙТАРУ
Соттылыққа жатпауына байланысты талап қоюларды қайтарудың негізгі себебі дауланып отырған әкімшілік актінің электрондық нысанда шығарылуы және осыған байланысты іс талап қоюшының тұрғылықты жері (тұрған жері) бойынша қаралуға тиіс деген тұжырым болды. Бұл ереже АППК-ге енгізіліп, сот практикасының бастапқы кезеңінде қайтарылған талап қоюлар санының өсуіне әсер етті. Астана қаласының бірінші сатыдағы соты талап қоюлардың көпшілігін қайтарды, себебі орталық әкімшілік органдар елордада орналасқан.
АППК-нің 3-бабының бірінші және екінші бөліктеріне сәйкес ол ішкі әкімшілік рәсімдерді, әкімшілік рәсімдерді жүзеге асыруға байланысты қатынастарды, сондай-ақ әкімшілік сот ісін жүргізу тәртібін реттейді. Кодекспен реттелетін қатынастардың қатысушылары мемлекеттік органдар, әкімшілік органдар, лауазымды адамдар, сондай-ақ жеке және заңды тұлғалар болып табылады. АППК-нің құқықтық реттеу нысанасы әкімшілік органдардың нақты тұлғалардың құқықтары мен міндеттерін белгілеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға бағытталған, заңдық биліктік шешімді қабылдауға, оның күшін жоюға, өзгертуге, орындауға, заңдық маңызы бар әрекеттерді жасауға байланысты қызметі болып табылады.
№5 НПВС-тің 1-тармағының мәніне сүйене отырып, соттар өнім берушіні таңдау және онымен мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасу процесінде туындайтын, қарау тәртібі АППК нормаларымен реттелетін дауларды мемлекеттік сатып алу туралы шарттан туындайтын және азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен қаралатын даулардан ажыратуы тиіс.
Соттарға мемлекеттік сатып алу туралы шарттан туындайтын, атап айтқанда, төмендегілерді заңсыз деп тану және олардың күшін жою туралы талап қоюлар келіп түскен:
а) тапсырыс берушінің шартты бұзу туралы хабарлама жіберу жөніндегі әрекеттері;
б) жауапкердің шартты бұзу жөнінде шаралар қабылдамау түріндегі әрекетсіздігі және оны шартты бұзуға міндеттеу;
в) шартты біржақты тәртіппен бұзу туралы хабарлама;
г) осындай хабарламаны жіберу жөніндегі әрекеттер.
Соттар мұндай талап қоюларды қайтаруды даулардың бір тараптың (өнім берушінің) екінші тарапқа (тапсырыс берушіге) қатысты әкімшілік органдардың нормативтік құқықтық актілерде белгіленген өкілеттіктеріне байланысты әкімшілік немесе өзге де биліктік бағыныстылығына не тәуелділігіне негізделмейтіндігімен негіздеді. Қаралып отырған жағдайда мәлімделген талаптар тапсырыс беруші мен өнім беруші арасында жасалған шарттың талаптарына қатысты дауды қамтиды, бұл олардың арасындағы жария-құқықтық қатынастарды жоққа шығарады.
Мұндай жағдайларда талап қоюлар АППК-нің 3-бабы жетінші бөлігінің 2) тармақшасы негізінде заңды түрде қайтарылды, онда ГПК-де іс жүргізу тәртібі көзделген істер әкімшілік сот ісін жүргізу тәртібімен қаралуға жатпайтыны көрсетілген.
Талап қоюшылар жүргізілген ішкі мемлекеттік аудит нәтижелері бойынша аудиторлық есепке және аудиторлық қорытындыға дау айтқан, ал соттар мұндай талап қоюларды қайтару туралы негізді қорытындыға келген.
Айта кету керек, ГАжҚБ туралы Заңның 19-бабына бірнеше рет өзгерістер енгізілуіне байланысты қысқа уақыт ішінде осы даулардың соттылығына қатысты мәселелер туындады.
Мәселен, 2021 жылғы 1 шілдеден 6 шілдеге дейін осы бапта ГАжҚБ органдары осы баптың 2, 3, 4 және 5-тармақтарына сәйкес басқа ГАжҚБ органдары жүргізген мемлекеттік аудиттің нәтижелерін, ішкі аудит қызметтерінің құжаттарын қоспағанда, егер олар Қазақстан Республикасының әкімшілік сот ісін жүргізу туралы заңнамасына сәйкес сотпен заңсыз деп танылмаса, мойындайтыны көзделген.
2021 жылғы 6 шілдеден бастап бұл норма өзгертіліп, даулар азаматтық процестік юрисдикцияға берілді, бұл, осы Талдау авторларының пікірінше, құқықтық логика тұрғысынан негізді болып табылады, өйткені аудиторлық қорытындыда² аудиторлардың тұжырымдары мен ұсынымдары, ал аудиторлық есепте³ аудит нәтижелері қамтылады. Бұл ретте аталған құжаттар⁴ әкімшілік актінің міндетті өлшемдеріне сәйкес келмейді.
Сонымен бірге соттар ГАжҚБ туралы Заңның 5-бабы 2-тармағының 1) тармақшасына сәйкес қаржылық бақылау шараларының бірі барлық мемлекеттік органдар, ұйымдар мен лауазымды адамдардың орындауы үшін міндетті анықталған бұзушылықтарды жою және оларды жасаған адамдардың жауаптылығын қарау туралы нұсқама шығару болып табылатынына назар аударуы тиіс.
Бұдан басқа, осы Заңның 58-4-бабының 7-тармағы ГАжҚБ саласындағы уәкілетті органның апелляциялық комиссиясының шешімдеріне шағым жасау құқығын көздейді.
Мұндай нұсқамаларға және апелляциялық комиссияның шешімдеріне дау айту, сондай-ақ ГАжҚБ органдарының және (немесе) олардың лауазымды адамдарының әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) дау айту⁶, егер олар әкімшілік актінің, әрекеттің (әрекетсіздіктің) өлшемдеріне сәйкес келсе, әкімшілік сот ісін жүргізу тәртібімен жүзеге асырылады.
ӘКІМШІЛІК ІСТЕРДІҢ СОТТЫЛЫҒЫ
АППК-нің 102-бабының екінші бөлігіне сәйкес әкімшілік сот ісін жүргізу тәртібімен осы Кодексте көзделген жария-құқықтық қатынастардан туындайтын даулар соттардың қарауына жатады.
№4 НПВС-тің 2-тармағында мемлекеттік сатып алу қорытындыларына, әлеуетті өнім берушіні РНУ-ға енгізу туралы уәкілетті органның шешімдеріне, сондай-ақ мемлекеттік сатып алуды жүргізу нәтижелері бойынша уәкілетті органның шешімдеріне, қорытындыларына, нұсқамаларына, хабарламаларына дау айту АППК-нің 106-бабының үшінші бөлігінде көзделген тәртіппен талап қоюшының тұрғылықты жері (орналасқан жері) бойынша жүзеге асырылатыны түсіндірілген.
Егер талап қоюшы конкурс қорытындыларын заңсыз деп тану туралы талаппен қатар осы негізде жасалған мемлекеттік сатып алу туралы шартты жарамсыз деп тануды талап етсе, мұндай талап қоюлар АППК-нің 84-бабының үшінші бөлігі, 155-бабының үшінші бөлігі, 156-бабының екінші бөлігі талаптарын ескере отырып, СМАС-та бірлесіп қаралуға жатады.
Талдау авторлары жоғарыда келтірілген НПВС ережесіне әкімшілік юрисдикциядағы судьялар үшін өткізілген жедел кеңестер мен семинарларда бірнеше рет назар аударылғанын атап көрсетеді. Алайда мемлекеттік сатып алу қорытындыларына шағымдану туралы талап қою талаптарымен бірге қойылған мемлекеттік сатып алу туралы шарттарды тану бөлігіндегі талап қоюлардың қайтарылу фактілері орын алуда.
№4 НПВС сондай-ақ бұл жағдайда шартты жарамсыз деп тану туралы талап қою бөлігі бойынша талап қоюшының шартта көзделген дауды сотқа дейін реттеу тәртібін сақтауы талап етілмейтінін көздейді.
Әлеуетті өнім берушінің мемлекеттік сатып алудың тапсырыс берушісінің, ұйымдастырушысының, бірыңғай ұйымдастырушысының, комиссияларының, сарапшысының, мемлекеттік сатып алу саласындағы бірыңғай операторының әрекеттеріне (әрекетсіздігіне), шешімдеріне, сондай-ақ уәкілетті органның және ГАжҚБ органдарының әрекеттеріне (әрекетсіздігіне), шешімдеріне берген талап қоюлары СМАС-та қаралуға жатады.
Мемлекеттік сатып алуды ұйымдастырушылардың, тапсырыс берушілердің мемлекеттік сатып алу туралы Заңның 12-бабы 4-тармағы бірінші бөлігінің 1) және 3) тармақшаларын қолдануға байланысты талап қоюлары, сондай-ақ мемлекеттік сатып алу туралы шарттарды орындаудан туындайтын талап қоюлар СМЭС-та қаралуға жатады.
Мемлекеттік сатып алу туралы Заңның 12-бабы 4-тармағы бірінші бөлігінің 2) тармақшасына сәйкес осындай деп танылған әлеуетті өнім берушіні мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушысы деп тану туралы уәкілетті органның шешіміне дау айту туралы талап қоюлар СМАС-та қаралуға жатады.
СОТҚА ДЕЙІНГІ ТӘРТІП
Әкімшілік рәсімдердің міндеттері мыналар болып табылады: жеке және заңды тұлғалардың жария құқықтарын, бостандықтары мен мүдделерін толық іске асыру; жария-құқықтық қатынастарда жеке және қоғамдық мүдделердің теңгеріміне қол жеткізу; жария-құқықтық салада заңдылықты нығайту.
Егер заңда дауды сотқа дейін реттеу тәртібі белгіленсе, сотқа жүгіну осы тәртіп сақталғаннан кейін берілуі мүмкін (АППК-нің 9-бабының 3-бөлігі).
АППК-нің 91-бабының 1 және 5-тармақтарына сәйкес әкімшілік рәсімге қатысушы әкімшілік актіге, әкімшілік актіні қабылдауға байланысты емес әкімшілік әрекетке (әрекетсіздікке) әкімшілік (сотқа дейінгі) тәртіппен шағым жасауға құқылы.
Егер заңда өзгеше көзделмесе, сотқа жүгінуге сотқа дейінгі тәртіппен шағым жасалғаннан кейін жол беріледі.
Мемлекеттік сатып алу туралы Заңның 12-бабы 6-тармағына сәйкес әлеуетті өнім беруші осы баптың 5-тармағының екінші бөлігінде көзделген оны мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушысы деп тану туралы уәкілетті органның шешімімен келіспеген жағдайда, мұндай әлеуетті өнім беруші РНУ-ға енгізілгені туралы өзіне белгілі болған күннен бастап он жұмыс күнінен кешіктірмей уәкілетті орган айқындаған тәртіппен келісу комиссиясына жүгінуге құқылы.
Келісу комиссиясы мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған әлеуетті өнім берушінің өтінішін қарайды және мұндай әлеуетті өнім берушіні РНУ-дан шығару немесе шығарудан бас тарту туралы шешім қабылдайды.
Әлеуетті өнім берушіні РНУ-дан шығару туралы шешім қабылданған жағдайда тапсырыс беруші уәкілетті органға жүгінеді.
Уәкілетті орган келісу комиссиясының шешімін ескере отырып, әлеуетті өнім берушіні РНУ-дан шығару туралы шешім шығарады.
Бүгінгі таңда келісу комиссиясының өкілеттіктеріне әлеуетті өнім берушілердің өтініштерін қарау және бұйрық шығаруға негіз болған мән-жайлар мен себептердің негізділігін анықтау кіреді, бұл кейіннен сотқа талап қоюмен жүгіну қажеттілігін болдырмауы мүмкін.
АППК-нің 91-бабының 5-бөлігінің талаптарына сәйкес, егер заңда өзгеше көзделмесе, сотқа жүгінуге сотқа дейінгі тәртіппен шағым жасалғаннан кейін жол беріледі.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2022 жылғы 17 ақпандағы №176 бұйрығымен Келісу комиссиясы туралы үлгі ереже бекітілді.
Оны мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушысы деп таныған күннен бастап келісу комиссиясына жүгіну үшін 60 күнтізбелік күндік тоқтатушы мерзім белгіленген.
Сонымен бірге әлеуетті өнім берушілердің келісу комиссиясына жүгіну мерзімін өткізіп алып, дауды сотқа дейін реттеу мүмкіндігін жоғалтқанына сілтеме жасай отырып, сотқа жүгінетін жағдайлар орын алады.
Келісу комиссиясына жүгіну мерзімінің өткізіп алынуы әлеуетті өнім берушіге дауды сотқа дейін міндетті түрде реттемей-ақ сотқа жүгіну мүмкіндігі бар деп пайымдауға негіз береді.
Мұндай практиканың қалыптасуы әлеуетті өнім берушілер тарапынан сот арқылы қорғалу құқығын теріс пайдалануға, сондай-ақ сотқа берілетін талап қоюлар санының артуына әкелуі мүмкін.
АППК-нің 92-бабының 2-бөлігінде әкімшілік рәсімге қатысушының шағымды қарайтын органға шағым беру үшін өткізіп алған мерзімді қалпына келтіру туралы өтінішхат беру құқығы көзделген.
Заңның 12-бабы 4-тармағының 2) тармақшасына сәйкес мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізілімі жеңімпаздар болып айқындалған, мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған әлеуетті өнім берушілердің тізбесін білдіреді.
Осы баптың 5-тармағында осы баптың бірінші бөлігінің 2) тармақшасында көзделген мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізілімі (жеңімпаздар болып айқындалған әлеуетті өнім берушілердің (екінші орынға ие болған әлеуетті өнім берушілердің), мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған әлеуетті өнім берушілердің) әлеуетті өнім берушілерді мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушылары деп тану туралы уәкілетті органның шешімі негізінде қалыптастырылатыны көзделген.
Заңның 43-бабының 3-бөлігіне сәйкес мемлекеттік сатып алу туралы шарттың жобасы мемлекеттік сатып алудың конкурс, аукцион, баға ұсыныстарын сұрату тәсілдерімен жеңімпазы мемлекеттік сатып алу туралы шарттың жобасы қоса берілген хабарламаның мемлекеттік сатып алу веб-порталына келіп түскен күннен бастап үш жұмыс күні ішінде электрондық цифрлық қолтаңба арқылы куәландырылуға тиіс.
Заңның 44-бабының 1-тармағында егер жеңімпаз деп танылған әлеуетті өнім беруші осы Заңда белгіленген мерзімдерде тапсырыс берушіге қол қойылған мемлекеттік сатып алу туралы шартты ұсынбаса немесе мемлекеттік сатып алу туралы шартты жасасып, мемлекеттік сатып алу туралы шарттың орындалуын қамтамасыз етуді және (немесе) осы Заңның 26-бабына сәйкес соманы (болған жағдайда) енгізбесе, мұндай әлеуетті өнім беруші мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған деп танылатыны көзделген.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2015 жылғы 28 желтоқсандағы №694 бұйрығымен бекітілген «Мемлекеттік сатып алу саласындағы тізілімдерді қалыптастыру және жүргізу қағидаларының» 22-тармағына сәйкес жеңімпаз деп танылған немесе екінші орынға ие болған әлеуетті өнім беруші Заңда белгіленген мерзімдерде мемлекеттік сатып алу туралы шартқа веб-портал арқылы қол қоймаған жағдайда, мұндай әлеуетті өнім беруші Қағидаларға №5 қосымшаға сәйкес нысан бойынша веб-портал арқылы қабылданатын уәкілетті органның шешімімен мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізіліміне автоматты түрде енгізіледі.
Осылайша, әлеуетті өнім беруші мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушысы деп мынадай жағдайларда танылуы мүмкін:
- мемлекеттік сатып алу туралы шарттың жобасы қоса берілген хабарламаның мемлекеттік сатып алу веб-порталына келіп түскен күннен бастап үш жұмыс күні ішінде мемлекеттік сатып алу туралы шартқа қол қоймаған жағдайда;
- мемлекеттік сатып алу туралы шартты жасасқаннан кейін әлеуетті өнім беруші шарттың орындалуын қамтамасыз етуді енгізбеген жағдайда.
Уәкілетті органның бұйрығы ауыртпалық салатын әкімшілік акт болып табылады.
НПВС мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтаруына байланысты әлеуетті өнім берушіні (өнім берушіні) РНУ-ға енгізу туралы уәкілетті органның шешімдеріне дау айту жөніндегі әкімшілік талап қоюларды қарау кезінде соттар жеңімпаздың мемлекеттік сатып алу туралы шартқа қол қою міндетін белгілейтін Заңның 43-бабының 3-тармағының талаптарын басшылыққа алуы тиіс екенін түсіндіреді.
Шартқа қол қойылмаған жағдайда әлеуетті өнім беруші оған тәуелді барлық шараларды оның жасалуына қол қою үшін қабылдағанын, алайда объективті, оның еркіне байланысты емес мән-жайларға байланысты оған қол қоя алмағанын дәлелдеуге тиіс.
Айта кету қажет, АППК-нің 2-тарауына сәйкес әкімшілік рәсімдер мен әкімшілік сот ісін жүргізудің қағидаттарының бірі әкімшілік актінің, әкімшілік әрекеттің (әрекетсіздіктің) мөлшерлестігі болып табылады.
АППК-нің 10-бабына сәйкес әкімшілік қалау өкілеттігін жүзеге асыру кезінде әкімшілік орган, лауазымды адам әкімшілік рәсімге қатысушының және қоғамның мүдделерінің әділ теңгерімін қамтамасыз етеді. Бұл ретте әкімшілік акт, әкімшілік әрекет (әрекетсіздік) мөлшерлес, яғни жарамды, қажетті және пропорционалды болуға тиіс.
Заңның 12-бабының 5-тармағы уәкілетті органның әлеуетті өнім берушіні мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған деп тану туралы шешімі автоматты түрде қабылданатынын белгілемейді.
Дауланып отырған бұйрықтардың автоматты түрде қалыптастырылғаны туралы уәждер әкімшілік әділеттің әділдік және мөлшерлестік сияқты қағидаттарына сәйкес келмейді.
Уәкілетті орган объективтілік пен бейтараптықты сақтай отырып, әлеуетті өнім берушіге оның әкімшілік істің мән-жайларын жан-жақты және толық зерттеу жөніндегі құқықтарын іске асыруы үшін тең мүмкіндіктер мен жағдайларды қамтамасыз етуге міндетті (АППК-нің 8-бабының 1-бөлігі).
НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ БАЗА
Қазақстан Республикасының Конституциясы;
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (АК);
Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексі (АПК);
Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексі (ӘРПК);
Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі;
Қазақстан Республикасының Салық кодексі;
Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңы (Мемлекеттік сатып алу туралы Заң);
Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы» Заңы (Мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы Заң);
Қазақстан Республикасының «Құқықтық актілер туралы» Заңы;
Қазақстан Республикасының «Ұлттық әл-ауқат қоры туралы» Заңы;
Қазақстан Республикасының «Квазимемлекеттік сектордың жекелеген субъектілерінің сатып алуы туралы» Заңы;
Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2015 жылғы 11 желтоқсандағы №648 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидалары (№648 Қағидалар);
Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2015 жылғы 28 желтоқсандағы №694 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік сатып алу саласындағы тізілімдерді қалыптастыру және жүргізу қағидалары (№694 Қағидалар);
Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2015 жылғы 30 қарашадағы №598 бұйрығымен бекітілген Камералдық бақылауды жүргізу қағидалары (№598 Қағидалар);
Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2018 жылғы 19 наурыздағы №392 бұйрығымен бекітілген Ішкі мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау жүргізу қағидалары (№392 Қағидалар);
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 20 наурыздағы №127 қаулысымен бекітілген Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асырудың арнайы тәртібі (қолданылу мерзімі – 2020 жылғы 31 желтоқсанға дейін);
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 31 желтоқсандағы №1200 қаулысымен бекітілген Ерекше тәртіпті қолдана отырып мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидалары (№1200 Қағидалар);
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2022 жылғы 21 сәуірдегі №4 «Мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманы соттардың қолдануы туралы» нормативтік қаулысы (№4 НҚ);
Қордың Директорлар кеңесі Басқармасының 2019 жылғы 3 қыркүйектегі №31/19 шешімімен бекітілген Қордың сатып алу қызметін басқару стандарты;
Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілері.
ҚЫСҚАРТУЛАР
әкімшілік акт – әкімшілік акт;
Мемлекеттік сатып алу – мемлекеттік сатып алу;
РНУ – мемлекеттік сатып алуға жосықсыз қатысушылардың тізілімі;
СМАС – мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сот;
СКАД – облыстық соттың әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы;
СКАД ВС РК – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы;
СМЭС – мамандандырылған ауданаралық экономикалық сот;
ҚМ – Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі;
Қазынашылық – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті;
КВГА – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Ішкі мемлекеттік аудит комитеті;
ДВГА – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Ішкі мемлекеттік аудит комитетінің Ішкі мемлекеттік аудит департаменті;
ГАиФК – мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
