Білім алу уақыты үшін алиметтерді өндіріп алу туралы
«Неке (ерлі-зайыптылық) отбасы туралы» Қазақстан 24 Республикасының 2011 жылғы 26 желтоқсандағы Заңын, атап айтқанда «Ата-аналардың және балалардың алименттік міндеттемелері» 5-тарауын, сондай-ақ осы Кодекстің 141-бабын дұрыс басшылыққа алған.
Ереже бойынша білім алу үшін алиметтерді өндіріп алу туралы талап қоюларды 18 жасқа толған (кәмелетке толғандар) тұлғалар білім беру мекемелерінде білім алу үшін оқу ақысын төлеуге қаражат алу қажеттілігімен байланысты талап қоя алады. Осындай өтініштерге талапкерлер көп себептер көрсетеді. Негізінде ата-аналары некесінің бұзылуы, баланың анасымен бірге әкесінен бөлек тұруы, ата-аналардың өз міндеттерін орындамауы, адамгершілік нормаларының бұзылуы және қылмыс жасау, баланың анасының жаңа некеге тұруы және басқа да өтініштер болып табылады.
Ақмола облысы Атбасар ауданы сотының шешімі Р.С.Матеевтің С.В.Матвеевке қатысты білім алуымен байланысты күтіп-бағуға қаражат өндіріп алу туралы талап қоюын қанағаттандырды.
Роман С.М.Сергей В.Матвеевтің пайдасына оны күтіп-бағуға 2015 жылғы 10 тамыздан бастап, «Атбасар ауданы, Атбасар қаласы, №1 индустриалдық-техникалық колледжі» Мемлекеттік коммуналдық мекемесінде жиырма бір жасқа толғанға дейін күндізгі оқу нысаны бойынша білім алу кезеңіне ай сайын 10 (он) айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде қаражат өндірілді.
Істің мән-жайынан анықталғандай, М.Р.С. 2015 жылғы 12 шілдеде 18 жасқа толған, осыған байланысты әкесі ретінде жауапкерден оны күтіп-бағуға алимент өндіріп алу тоқтатылды. Сол уақытта, 2013 жылғы 1 қыркүйектен бастап ол «Атбасар ауданы, Атбасар қаласы, №1 индустриалдық-техникалық колледжі» МКМ-да күндізгі оқу нысаны бойынша оқиды, және жауапкер «Неке (ерлі-зайыптылық) отбасы туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 138 және 141-баптарының 2-тармағы негізінде оған күтіп-бағуға қаражат беруге міндетті. Алайда, ол осы міндеттерді өз еркімен орындаудан бас тартты, осыған байланысты сот одан білім алуына байланысты өзін күтіп-бағуға 10 айлық есептік көрсеткіші мөлшерінде қаражат өндіріп алуды сұрайды.
Талапкер талап қоюды ҚР АПК-нің 49-бабы тәртібінде толықтырды және жауапкерден жоғарыда көрсетілген қаражатты ай сайын, «Атбасар ауданы, Атбасар қаласы, №1 индустриалдық-техникалық колледжі» МКМда білім алуы аяқталғанға дейін өндіріп алуды сұрады.
«Неке (ерлі-зайыптылық) отбасы туралы» ҚР Кодексінің 138-бабына сәйкес ата-аналар өздерінің кәмелетке толмаған балаларын күтіп-бағуға міндетті. Кәмелетке толмаған балаларды күтіп-бағудың тәртібі мен нысанын ата-аналар дербес айқындайды.
Егер ата-аналар өздерінің кәмелетке толмаған балаларына, сондай-ақ жалпы орта, техникалық және кәсiптiк, орта бiлiмнен кейiнгi бiлiм беру жүйесінде, күндізгі оқу нысаны бойынша жоғары бiлiм беру жүйесiнде оқитын жиырма бір жасқа дейінгі кәмелетке толған балаларына күтіп-бағу қаражатын ерікті түрде бермеген жағдайда, бұл қаражат олардан сот тәртібімен өндіріп алынады.
«Неке (ерлі-зайыптылық) отбасы туралы» ҚР Кодексінің 141-бабы, 2,3-тармақтарына сәйкес күндізгі оқу нысаны бойынша жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру жүйесінде, жоғары білім беру жүйесінде оқитын жиырма бір жасқа дейінгі балаларға күтіп-бағу қаражатын өндіріп алу алимент төлеу туралы келісім болмаған кезде сот тәртібімен тұрақты ақша сомасында жүргізіледі.Тұрақты ақша сомасының мөлшерін сот тараптардың материалдық және отбасылық жағдайлары мен басқа да назар аударарлық мән-жайларды ескере отырып, баланың бұрынғы қамтамасыз етілу деңгейін мүмкіндігінше сақтайтын көлемдегі айлық есептік көрсеткіш мөлшерін негізге алып айқындайды.
Кодекстің 138, 141-баптарына сәйкес алименттер ай сайын өндіріп алынады. Кодекстің 164-бабына сәйкес алимент алуға құқығы бар адам, егер бұрын алимент төлеу туралы келісім бойынша алимент төленбеген болса, алимент алу құқығы туындаған кезден бастап өткен мерзімге қарамастан, сотқа алимент өндіріп алу туралы өтініш жасауға құқылы. Алимент сотқа өтініш жасалған кезден бастап тағайындалады
Жоғарыда көрсетілген мысалдар 18 жасқа толған тұлғалар 21 жасқа толғанға дейін ата-анасынан білім алу ақысына қаражат өндіріп алу туралы талап қоюмен сотқа өздігінен жүгіне алатынын көрсетеді.
Сонымен қатар, Александр Владимирович Соколовтың Владимир Викторович Соколовқа қатысты кәмелетке толған баласын күтіп-бағуға қосымша шығыстарды өндіріп алу туралы талап қоюы бойыншы іс бойынша, атап айтқанда, 2015 жылғы 19 наурыздағы Ақмола облысының Қаулысымен 21 жасқа толғанға дейін 9 АЕК мөлшерінде алимент өндіріп алу туралы Степногорск қаласы сотының 2015 жылғы 2 ақпандағы шешімі өзгертілді. В.В. Соколовтан ұлы А.В. Соколовты мектеп аяқталғанға дейін, 2015 жылғы қаңтардан бастап маусымға (қоса алғанда) дейін күтіп-бағуға 7 (жеті) айлық есептік көрсеткіші мөлшерінде шығыстар өндіріп алынды.
Бұрын талапкердің анасы талапкер 18 жасқа толғанға дейін – 02.12.2014 жылға дейін алимент алып келген. Қазіргі уақытта талапкер 11 сыныпта оқиды. Осыны қорыта келе алқа, жауапкердің (әкесі) еңбекақысы 50 000 теңгені құрайды, яғни еңбекақысының аз мөлшеріне сүйене отырып алқа, өндірілетін алимент сомасын 9 АЕК-ден 7 АЕК-ге дейін азайтты.
Бірінші сатыдағы соттың В.А.Востриловтың Т.В.Германға қатысты білім алуға алимент өндіріп алу туралы талап қоюы бойынша шешімі күшін жойды. 2015 жылғы 5 маусымда Қарағанды облыстық соты талап-арызға келесідей қарсылық білдіре отырып, жаңа шешім қабылдады. Талапкер Қытайдың оқу орнында оқиды. 1 жылғы оқу ақысы 25 000 юанды немесе 741 000 теңгені құрайды. Талапкердің ата-анасы 1994 жылдан 2009 жылға дейін некеде тұрған. Атаанасының некесі бұзылғаннан кейін талапкер әкесімен, ал қызы анасымен бірге тұрған. Қазіргі уақытта талапкер Германияда тұрады және оның асыруында жас қыз бала бар. Бұл жас қыз балаға әуеметтік жәрдемақы төленбейді және олар жауапкер Германның толық материалдық қамтамасыз етуіне мұқтаж. Осыған байланысты жауапкер материалдық көмек көрсете алмайды. Жауапкер жұмыс таба алмай жүр. Бірінші сатыдағы сот «Неке (ерлі-зайыптылық) отбасы туралы» ҚР Кодексінің 138, 141-баптарын ескерген жоқ, яғни тараптардың отбасылық және материалдық жағдайы ескерілмеді.
2015 жылғы 17 наурыздағы Шахтинск қалалық соттың К.П.Лещевудың П.В.Лещевуға қатысты білім алуға шығыстарды өндіріп алу туралы талап-арызы бойынша шешімі келесідей негіздер бойынша өзгертілді. Сот жауапкердің 22.07.2014 жылғы пәтерді сатып алу және сату шарты бойынша 63 968 теңге мөлшерінде кредит төлейтінін ескерген жоқ.
Сонымен бірге жауапкердің асырауында бірінші некеден болған кәмелетке толмаған екі бала бар, олар күтіп-бағуға алимент алмайды. Бірінші сатыдағы сот, кәмелетке толмаған балаларға жалақы ақысының ¼ бөлігі мөлшерінде алимент өндіріп алу айырмашылығына және тұрақты ақша сомасында жүргізілетін күндізгі оқу нысаны бойынша жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру жүйесінде, жоғары білім беру жүйесінде оқитын жиырма бір жасқа дейінгі балаларға күтіп-бағу қаражатын өндіріп алуға көңіл аударылған жоқ.
Тұрақты ақша сомасының мөлшерін сот тараптардың материалдық және отбасылық жағдайлары мен басқа да назар аударарлық мән-жайларды ескере отырып, баланың бұрынғы қамтамасыз етілу деңгейін мүмкіндігінше сақтайтын көлемдегі айлық есептік көрсеткіш мөлшерін негізге алып айқындайды.
Осыған байланысты алқа талапкердің білім алуға алимент өндіріп алу мөлшерін 20 АЕК-ден 10 АЕК-ге азайтты.
Әртүрлі құқық қолдану практикасы байқалатынын көрсетті, яғни бір жағдайларда соттар ата-аналардың балалардың білім алуына алимент өндіріп алу туралы талап-арыздарын қанағаттандырды, ал екінші жағдайларда балалардың кәмелетке толмаған жасына сілтеме жасайды.
Қазақстан Республикасының АПК-нің 46-бабы 1-тармағына сәйкес сотта құқықтарын өз іс-әрекеттерімен жүзеге асыру және міндеттерін орындау, іс жүргізуді өкілге тапсыру қабілеттілігі (азаматтық іс жүргізу әрекет қабілеттілігі) он сегіз жасқа толған азаматтарда және ұйымдарға толық көлемде болады.
Жоғарыда көрсетілген өндіріп алынған қаражаттар қосымша шығыстар болып табылмайды, ол «Неке (ерлі-зайыптылық) отбасы туралы» Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 26 желтоқсандағы Кодексінің 141-бабына сәйкес олар 21 жасқа толғанға дейінгі білім алу уақытына арналған шығыстар болып табылады.
Жоғарыда келтірілген мысалдардан соттардың «қосымша шығыстар» және «білім алу кезеңінде балаларды күтіп-бағуға қаражат өндіру» ұғымдарын шектеуі қажет екенін байқауға болады.
«Неке (ерлі-зайыптылық) отбасы туралы» Қазақстан Республикасының Кодексі қабылданғанға дейін, яғни 2011 жылғы 26 желтоқсанға дейін «Неке және отбасы туралы» Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 17 желтоқсандағы бұрынғы Заңында күндізгі оқу нысаны бойынша жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру жүйесінде, жоғары білім беру жүйесінде оқитын кәмелетке толған балаларға алимент өндіріп алуды реттейтін нормалар болған жоқ.
Білім алуға шығыстарды өндіріп алу туралы талап-арыздарға «Неке (ерлі-зайыптылық) отбасы туралы» Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 26 желтоқсандағы Кодексінде көзделгендей олардың атааналары емес, кәмелетке толған тұлғалар бастамашылық жасау қажет
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкендігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды.
Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
