153-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің заңсыз кәсіпкерлігі  

     Кәсіпкерлік қызметтің тыйым салынған түрлерімен айналысу, егер бұл әрекет азаматқа, ұйымға немесе мемлекетке үлкен зиян келтірсе не егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса, ірі мөлшерде табыс табумен немесе акцизделетін тауарларды айтарлықтай мөлшерде өндірумен, сақтаумен, тасымалдаумен не өткізумен ұштасатын болса, -

     Жеке тұлғаларға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне - отыз, орта кәсіпкерлік субъектілеріне - қырық, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне-келтірілген залал сомасының елу пайызы, алынған табыс сомасынан және заңсыз кәсіпкерлік нәтижесінде алынған акцизделетін тауарлар құнынан айыппұл салуға әкеп соғады.

     Ескертулер.

     1. Осы Кодекстің 153 және 155-баптарында бір мың айлық есептік көрсеткіштен аспайтын сомаға азаматқа келтірілген залал не он мың айлық есептік көрсеткіштен аспайтын сомаға ұйымға немесе мемлекетке келтірілген залал ірі залал деп танылады.

     2. Сомасы он мың айлық есептік көрсеткіштен аспайтын табыс осы Кодекстің 153 және 155-баптарында ірі мөлшерде табыс деп танылады.

     3. Осы бапта құны бір мың айлық есептік көрсеткіштен аспайтын тауарлардың саны айтарлықтай мөлшер деп танылады.

     Түсініктеме берілген бап Кәсіпкерлік қызметтің тыйым салынған түрлерімен айналысқаны үшін әкімшілік жауапкершілікті белгілейді, егер бұл әрекет азаматқа, ұйымға немесе мемлекетке үлкен зиян келтірсе не үлкен мөлшерде табыс табумен немесе акцизделетін тауарларды айтарлықтай мөлшерде өндірумен, сақтаумен, тасымалдаумен не өткізумен байланысты болса.  

     Түсініктеме берілген бап бойынша құқық бұзушыны әкімшілік жауаптылыққа тарту құқық бұзушының іс-әрекетінде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаған жағдайда ғана жүзеге асырылады. Әйтпесе, құқық бұзушылар-жеке тұлғалар немесе заңды тұлғаның лауазымды адамдары ҚК нормаларына сәйкес заңсыз кәсіпкерлік үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылуға жатады. Аталған байланыста бастапқыда адамның заңсыз кәсіпкерлікті жүзеге асыру жөніндегі іс-әрекетін құқық қорғау органдары онда қылмыстық құқық бұзушылық белгілерінің болуы немесе болмауы және оны жасаған адамды қылмыстық жауаптылыққа тарту үшін негіздемелер тұрғысынан тексеруге тиіс.  

     ӘҚБтК-нің 153-бабында көзделген құқық бұзушылықтың жалпы объектісі ҚР заңнамасында белгіленген және Қазақстан Республикасында кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырудың мемлекет қорғайтын тәртібі болып табылады.  

     ӘҚБтК-нің 153-бабында көзделген құқық бұзушылықтың тікелей объектісі заңсыз кәсіпкерлікті жүзеге асыруға ҚР заңнамасында белгіленген тыйым салу болып табылады (кәсіпкерлік субъектілерінің кәсіпкерлік қызмет түрлерін жүзеге асыруы үшін ҚР заңнамалық актілерінде тікелей тыйым салынған).

     ӘҚБтК-нің 153-бабында көзделген құқық бұзушылық субъектілері ҚР-да кәсіпкерлік қызметтің белгілі бір түрлерін жүзеге асыруға заңнамалық тыйым салуды бұзған және сол арқылы мемлекетке, ұйымға немесе азаматқа ірі залал келтірген, заңсыз кәсіпкерліктен ірі табыс алған немесе акцизделетін тауарларды өндіруді, сақтауды, тасымалдауды не өткізуді жүзеге асырған жеке тұлғалар мен заңды тұлғалар-кәсіпкерлік субъектілері болып табылады өлшемдері.  

     ӘҚБтК – нің 153-бабында көзделген құқыққа қайшы әрекеттің субъективті жағы құқық бұзушы-жеке тұлғалар үшін қасақана немесе абайсыздық түріндегі кінәсімен сипатталады. Адамның кінәсі оның жасаған заңсыз әрекеттеріне және олардың зиянды салдарына психикалық қатынасы арқылы анықталады.  

     Субъектілері заңды тұлғалар болып табылатын құқық бұзушылықтардың субъективті жағы тек жеке тұлғаларға қатысты әкімшілік жауаптылыққа тарту шарты ретінде кінәні белгілеу туралы заңнамалық талаптың болуы салдарынан белгіленуге жатпайды. ҚР әкімшілік жауапкершілік туралы заңнамасы бойынша заңды тұлғалар осы әрекетті жасаған заңды тұлғаның лауазымды адамдарының кінәсін ескермей, ӘҚБтК-де әкімшілік жауаптылық көзделген құқыққа қайшы әрекетті не әрекетсіздікті жасау фактісі үшін ғана әкімшілік жауаптылықта болады.

     Түсініктеме берілген бапта көзделген құқық бұзушылықтың объективті жағы адамның Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде тыйым салынған кәсіпкерлік қызмет түрлерін жүзеге асыруда көрініс табатын және азаматқа, ұйымға немесе мемлекетке ірі залал келтірген, сондай – ақ ірі мөлшерде немесе акцизделетін тауарларды айтарлықтай мөлшерде табыс алумен ұштасқан құқыққа қайшы (ал жеке тұлғалар үшін-сондай-ақ кінәлі) әрекеттер жасауымен сипатталады.

     АК-нің 10-бабының 1-тармағына және ҚР ӨК 2-бабының 1-тармағына сәйкес кәсіпкерлік азаматтардың, оралмандардың және заңды тұлғалардың мүлікті пайдалану, тауарларды өндіру, сату, жұмыстарды орындау, қызметтер көрсету арқылы таза табыс алуға бағытталған, жеке меншік құқығына (жеке кәсіпкерлік) не шаруашылық құқығына негізделген дербес, бастамашыл қызметі болып табылады мемлекеттік кәсіпорынды (мемлекеттік Кәсіпкерлік) жүргізу немесе жедел басқару. Кәсіпкерлік қызмет кәсіпкердің атынан, тәуекелі үшін және мүліктік жауапкершілігі үшін жүзеге асырылады.

     Азаматтық кодекстің 10-бабының 2-тармағына сәйкес мемлекет кәсіпкерлік қызмет бостандығына кепілдік береді және оны қорғау мен қолдауды қамтамасыз етеді. Жалпы ереже бойынша, ҚР ӨК 5-бабының 2-тармағына сәйкес кәсіпкерлік субъектілері ҚР заңдарында тыйым салынбаған кәсіпкерлік қызметтің кез келген түрін жүзеге асыруға құқылы. Пп сәйкес.5) 3-т. АК-нің 10-ы заңнамада тыйым салынбаған қызметті жүзеге асыратын кәсіпкерлердің құқықтары, оның ішінде заң актілерінде жеке кәсіпкерлік үшін тыйым салынған, экспорт немесе импорт үшін тыйым салынған немесе шектелген жұмыстар, тауарлар мен қызметтер түрлерінің тізбесін белгілеумен қорғалады.  

     ҚР заңнамалық актілерінде көзделген жағдайларда ҚР-да кәсіпкерліктің белгілі бір түрлерін жүзеге асыруға мемлекет тікелей тыйым салуы мүмкін.

     Мәселен, мысалы, ҚР ӨК 30-бабының 1-тармағында тікелей заңнамалық белгіленуіне байланысты ҚР азаматтарынан, оралмандардан және халықаралық шарттарға сәйкес оларға теңестірілген тұлғалардан басқа барлық жеке тұлғаларға ҚР - да жеке кәсіпкерлік сияқты кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға тыйым салынады.

     ҚР заңнамалық актілерінде тыйым салынған кәсіпкерлік қызмет түрлерімен айналысу заңсыз кәсіпкерлік болып табылады және түсініктеме берілген бапқа сәйкес жауапкершілікке әкеп соғады.  

     Түсініктеме берілген бапта көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтың объективті жағы заң актілерінің талап етуі бойынша тіркеу, рұқсат алу немесе хабарлама жіберу қажет болған кезде кәсіпкерлікті тіркеусіз, рұқсат алмай немесе хабарлама жіберусіз жүзеге асыру жөніндегі құқыққа қайшы әрекеттерді қамтымайды. Кәсіпкерлікті тіркеусіз, рұқсатсыз немесе хабарламасыз жүзеге асыру бойынша көрсетілген құқыққа қайшы әрекеттер ӘҚБтК-нің 463-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтың дербес құрамын құрайды. Мұндай рұқсат (лицензия) міндетті болған жағдайларда кәсіпкерлікті тіркеусіз немесе арнайы рұқсатсыз (лицензиясыз) жүзеге асыру банк саласында – заңсыз банк қызметін (банк операцияларын) жүзеге асыру ӘҚБтК-нің 155-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтың дербес құрамын құрайды.

     Заңсыз кәсіпкерлік өзінің объективті тарапымен уәкілетті емес адамның мемлекеттік монополия саласына жатқызылған қызметті жүзеге асыруы жөніндегі құқыққа қайшы әрекеттерді қамтымайды. Осы Әкімшілік құқық бұзушылықтың дербес құрамы және оны жасағаны үшін әкімшілік жауапкершілік ӘҚБтК 160-бабының 2-бөлігінде белгіленген.

     Заңсыз кәсіпкерліктің объективті тарапы, сондай-ақ ҚР заңнамасында кәсіпкерлікті жүзеге асыруға тыйым салу белгіленген тұлғалармен кәсіпкерлікпен айналысу жөніндегі құқыққа қайшы әрекеттерді (мемлекеттік қызметшілер және оларға теңестірілген адамдар, әскери қызметшілер, құқық қорғау органдары мен арнаулы мемлекеттік органдардың (ҰҚК, Сыртқы барлау қызметі, Мемлекеттік күзет қызметі) қызметшілері, адвокаттар, нотариустар) қамтымайды. ҚР заңнамасында мұндай қызметті жүзеге асыруға тыйым салу белгіленген тұлғаның кәсіпкерлік қызметпен айналысуы ӘҚБтК-нің 154-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтың дербес құрамын құрайды.

     Түсініктеме берілген бапта көзделген құқық бұзушылық адам кәсіпкерліктің тыйым салынған түрлерін жүзеге асырғаннан кейін мемлекетке, ұйымға немесе азаматқа материалдық залал келтірген, заңсыз кәсіпкерліктен ірі мөлшерде кіріс алған немесе заңсыз кәсіпкерліктің нәтижесінде айтарлықтай мөлшерде акцизделетін тауарлар алған сәтте жасалған болып есептеледі.  

     Түсініктеме берілген баптың 1, 2 және 3-ескертпелеріне сәйкес, түсініктеме берілген бапта азаматқа 1 000 АЕК-тен аспайтын сомаға келтірілген залал не ұйымға немесе мемлекетке 10 000 АЕК-тен аспайтын сомаға келтірілген залал ірі залал деп танылады. Тиісінше, сомасы 10 000 АЕК-тен аспайтын табыс түсініктеме берілген бапта ірі мөлшердегі табыс деп танылады. Ал құны 1 000 АЕК-тен аспайтын тауарлардың саны акцизделетін тауарлардың едәуір мөлшері деп танылады.

ӘҚБтК-нің 153-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтың құрамы материалдық болып табылады. Оны жасағаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тарту үшін құқық бұзушының мемлекетке, ұйымға немесе азаматқа материалдық залал келтіру фактісін және оның мөлшерін анықтау талап етіледі. Бұдан басқа, түсіндірме баптың санкциясында тікелей көрсетілуіне байланысты құқық бұзушыға салынатын айыппұл келтірілген материалдық залал сомасынан, алынған табыс сомасынан және заңсыз кәсіпкерлік нәтижесінде алынған акцизделетін тауарлардың құнынан есептелуге тиіс. Осыған байланысты келтірілген материалдық залалдың сомасы, алынған табыстың сомасы немесе заңсыз кәсіпкерлік нәтижесінде алынған акцизделетін тауарлардың құны құқық бұзушы түсініктеме берілген бап бойынша әкімшілік жауаптылыққа тартылған кезде міндетті түрде белгіленуге жатады. Тиісінше, материалдық залал келтірудің, заңсыз кәсіпкерліктен табыс алудың немесе заңсыз кәсіпкерлік нәтижесінде акцизделетін тауарларды алудың көрсетілген фактілері анықталмай, адам түсініктеме берілген бап бойынша әкімшілік жауаптылыққа тартыла алмайды.

     ӘҚБтК-нің 153-бабында көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін айыппұл түрінде әкімшілік жаза белгіленді.  

     ӘҚБтК-нің 153-бабында көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін айыппұл мөлшері құқық бұзушының құқықтық мәртебесіне қарай сараланған болып табылады, ал егер құқық бұзушы кәсіпкерлік субъектісі болып табылса, сондай-ақ ол кәсіпкерлік субъектілерінің қай санатына жататынына байланысты болады. Көрсетілген байланыста құқық бұзушыны әкімшілік жауаптылыққа тартатын орган адамды жауапқа тартпас бұрын осы адамның құқықтық жағдайын және ол жататын кәсіпкерлік санатын алдын ала белгілеуі қажет.  

     Құқық бұзушының құқықтық жағдайына және ол жататын кәсіпкерлік санатына байланысты айыппұл мөлшері:  

     - жеке тұлғалар мен шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін-келтірілген залал сомасының 30 пайызы, заңсыз кәсіпкерлік нәтижесінде алынған акцизделетін тауарлардың алынған табысы мен құнының сомасынан,  

     - орта кәсіпкерлік субъектілері үшін-заңсыз кәсіпкерлік нәтижесінде алынған акцизделетін тауарлар құнынан және алынған табыс сомасынан келтірілген залал сомасының 40 пайызы,  

     - ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-заңсыз кәсіпкерлік нәтижесінде алынған акцизделетін тауарлар құнынан және алынған табыс сомасынан келтірілген залал сомасының 50 пайызы.

     Айыппұлдардың мөлшері келтірілген залалдың сомасына, алынған табысқа немесе заңсыз кәсіпкерлік нәтижесінде алынған акцизделетін тауарлардың құнына байланысты қойылады. Материалдық залалдың мөлшері, заңсыз кәсіпкерліктен алынған табыстың сомасы немесе заңсыз кәсіпкерлік нәтижесінде алынған акцизделетін тауарлардың құны сот оны түсіндірме бап бойынша жауапқа тартпас бұрын құқық бұзушының немесе құқық бұзушымен мүліктік қатынастары бар өзге де адамдардың бастапқы құжаттарынан белгілеуге жатады.  

     Түсініктеме берілген бапта көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қаралады және оны жасағаны үшін құқық бұзушыларға әкімшілік жаза қолданылады.  

     Түсініктеме берілген бапта көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамаларды мемлекеттік кірістер органдарының лауазымды адамдары жасауға құқылы.  

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы